Reportage Herinrichting marktplein

Wat ging er mis bij het ‘onzichtbare’ mozaïek op het Utrechtse Vredenburg?

Het Vredenburg in Utrecht. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Utrechters stemden massaal voor het kleurrijke ontwerp ‘Markt Mozaïek’. Maar de tegeltjes op het vernieuwde Vredenburg blijken in de praktijk slecht zichtbaar. Wat is er misgegaan tussen schets en uitvoering?

Waar zijn de kip, het kaasje, de lippenstift, de eierdoos en de croissant? De vis, de pasta, de zonnebloem en de artisjok? De contouren ervan zouden te zien moeten zijn in het mozaïek van 42 bij 87 meter op het Utrechtse centrale marktplein Vredenburg. Maar liefst 490 duizend tegeltjes van 9 bij 9 centimeter zijn er de afgelopen maanden gelegd. Uit alle delen van de wereld, in verschillende kleurtinten. Maar de figuren, die zo straalden op het schetsontwerp waarop Utrechters massaal hebben gestemd, zijn nauwelijks zichtbaar, blijkt nu het mozaïek is gelegd.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

‘De tekeningen die ik ervan heb gezien, zijn supergaaf, indrukwekkend’, zegt Meral (23), die aan de rand van het Vredenburg in het zonnetje zit. ‘Leuk hoe de kunstenaar zich heeft laten inspireren door dingen die op de markt te koop zijn.’ Als meer Utrechters ging de kunstgeschiedenisstudente speuren op het plein naar de afbeeldingen. ‘Maar ik zie ze nauwelijks’, zegt ze. Op sommige delen zelfs helemaal niet, en op andere soms een contour. ‘Het is wel zonde, het had heel gaaf kunnen zijn.’

Woensdag is de officiële opening van het vernieuwde Vredenburg. Wat is er misgegaan tussen schets en uitvoering, vragen veel stadsbewoners zich af. SP en GroenLinks stelden vragen aan de wethouder over het 400 duizend euro kostende kunstwerk. Het contrast tussen de kleuren van de tegels is niet groot genoeg. Bovendien vervuilen de vele markten op het plein de tegels waardoor de kleuren verder lijken te vervagen. Is er bij de materiaalkeuze wel rekening gehouden met het intensieve gebruik van het Vredenburg, willen de raadsleden weten.

Ontwerpschets van het mozaïek op het Vredenburg.

Romeinse mozaïeken

Het verhaal begon eind 2016 toen, in de grote vernieuwing van het Utrechtse stationsgebied, de gemeente Utrecht aan vijf kunstenaars de opdracht gaf een schetsontwerp te maken voor kunst op het Vredenburg. Het publiek mocht vervolgens stemmen. Kunstenaar Jennifer Tee doet mee. Op haar tekeningen van het plein knallen de afbeeldingen van etenswaren en alledaagse voorwerpen in felle kleuren uit een mozaïek. Van een prei, bloemen en knopen; zo duidelijk en gedetailleerd dat het lijkt of de grote vis wat verbaasd uit zijn ogen kijkt. Het ontwerp slaat enorm aan. Meer dan de helft van de 10 duizend deelnemers aan de internetpeiling in juni 2017 stemt op haar Markt Mozaïek.

Nu baalt kunstenaar Tee van de discussie in de stad over het resultaat. ‘De kritiek raakt me echt. Het is heel jammer dat je het niet helemaal goed ziet’, zegt ze. 

De tekening die had meegedongen in de internetpeiling, was slechts een schetsontwerp dat met behulp van fotoshop in de locatie is geplaatst, legt ze uit. ‘Pas daarna heb ik die schets uitgewerkt in een definitief ontwerp met een materiaalkeuze. ’ In het definitieve ontwerp was volgens haar al te zien dat de uitvoering er aanzienlijk minder fleurig zou uitzien dan het schetsontwerp, waarmee ze werd uitverkoren. ‘Dat hebben we proberen uit te leggen leggen aan het publiek, door ook die tekening te tonen in de stad.’

Tee liet zich inspireren door Romeinse mozaïeken van natuursteen, mede vanwege de Romeinse wortels van Utrecht. Met de gemeente viel de keuze op graniet, vertelt de kunstenaar. ‘Dat is sterk materiaal, geschikt voor een plek die intensief wordt gebruikt. Het is duurzamer en minder glad dan marmer. Graniet bestaat in redelijk wat kleuren, maar is wel minder kleurrijk.’

Daarna begon de intensieve zoektocht over de hele wereld naar graniet met zo divers mogelijke kleuren. De in Utrecht gebruikte stenen kwamen uit meer dan tien landen, van China en India tot Noorwegen en Italië. Ondertussen hielden de gemeente en Tee een vinger aan de pols of er geen kinderarbeid aan te pas kwam.

Markt op Het Vredenburg in Utrecht. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een hele operatie kortom, maar de niet-wetende bezoeker ziet vooral tegels liggen in verschillende grijstinten. Hooguit van bovenaf gezien zijn figuren zichtbaar. ‘Dit is binnen graniet het kleurrijkste wat er van te maken valt’, zegt Tee.

Frituurvet en etensresten

De kritiek na al haar inspanningen gaat de kunstenaar aan het hart. Met de gemeente is zij op zoek naar mogelijkheden om de kleurcontrasten te vergroten, onder meer met het aanbrengen van een coatinglaag. Tot nog toe hebben de pogingen nog niet tot een bevredigend resultaat geleid.

Toch is wethouder Victor Everhardt (D66) tevreden over het resultaat. ‘Dit kunstwerk benadrukt de lange geschiedenis van het Vredenburg als marktplein. Met de natuurstenen vloer is het plein een huiskamer voor de stad.’

Volgens de wethouder zijn er geen fouten gemaakt bij de uitvoering van het mozaïek. ‘Fabrieksmatig geproduceerd steen is misschien kleurrijker dan graniet, maar verliest aan kleur door weersinvloeden en gaat minder lang mee. Omdat we hebben gekozen voor graniet is er een verschil tussen het schetsontwerp en de kleuren van de gebruikte tegels.’

Na de markt blijven frituurvet, etensresten en water achter op het plein, vooral het vet blijkt van invloed op de kleur van de tegels. Het reguliere vegen na de markt met stalen borstels is niet voldoende om de tegels schoon te maken, zegt de wethouder. De gemeente onderzoekt nu of er effectievere schoonmaakmethodes zijn.

‘Geef de marktmensen maar weer de schuld’, bromt de marktvrouw van de Spakenburgse zeevishandel Hillebrand en de Graaf. Aan het eind van de marktdag geeft ze de tegels rond haar kraam een intensieve schrobbeurt. ‘Aan ons zal het niet liggen’, zegt de marktvrouw. ‘Je ziet die figuren op het plein gewoon nauwelijks. Laat de overheid het geld eens aan iets anders uitgeven.’

‘Dit is zeker geen geldverspilling’, zegt kunstgeschiedenisstudente Meral daarentegen, ondanks haar teleurstelling over het resultaat. ‘Het is cultuur, een waardevolle toevoeging aan de stad.’

Ontwerpschets van het mozaïek op het Vredenburg.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden