Reconstructie

Wat gebeurde er in Le Bataclan?

Wat speelde er zich precies af in de 2,5 uur dat drie terroristen in Parijs de concertzaal Le Bataclan binnenlopen? Een week na de bloederige aanslag komen steeds meer verhalen los. Een reconstructie op basis van ooggetuigenverslagen.

De show van the Eagles of Death Metal, 13 november in de Parijse concertzaal le Bataclan. De foto is enkele momenten genomen voordat gewapende mannen de zaal bestormden Beeld AFP
De show van the Eagles of Death Metal, 13 november in de Parijse concertzaal le Bataclan. De foto is enkele momenten genomen voordat gewapende mannen de zaal bestormdenBeeld AFP

'We zijn vertrokken, we beginnen', staat er in de sms. Het is vrijdag 13 november, 21.42 uur.

Drie goed verzorgde, jonge jongens stappen uit een zwarte auto. De telefoon waarmee zo zojuist hun laatste berichtje hebben verstuurd, gooien ze in een prullenbak. Ze houden hun kalasjnikovs in de aanslag. Vastbesloten lopen ze richting een van de beroemde concertzalen van Parijs: Le Bataclan.

Daar dansen en springen op dat moment ruim duizend mensen door de zaal. De Amerikaanse band Eagles of Death Metal speelt. Ze zijn al bijna drie kwartier bezig en de sfeer is uitgelaten. 'Who'll love the devil?', zingt frontman Jesse Hughes, en de zaal zingt mee. 'Who'll sing his song?'

Salvo's

Er knetteren salvo's van achteruit de zaal. De bassist duikt vrijwel meteen de coulissen in. De gitarist houdt even in en speelt dan aarzelend door. De felle spots op het podium ontnemen de band het zicht op de zaal. Pas als de drie mannen voor de tweede keer hun kalasjnikovs leegschieten, dringt bij iedereen door dat het menens is.

'Dit is echt, dit is echt', schreeuwt een jongen naar zijn vrienden. Mensen gillen, vallen om, duiken naar de grond.

De Nederlandse vrienden Frank, Dexter, Ferry en Bob zijn samen naar Parijs gekomen voor het concert. In RTL Late Night beschrijven ze wat hen overkomt. 'Ik keek om', vertelt Ferry. 'En ik zag dat iedereen lag. Ik stond als een van de laatsten nog rechtop. Dus ik ging ook liggen. Toen zag ik die gasten staan. En dan weet je: fok, dit is echt.'

Binnen de kortste keren verandert de zaal in een kronkelende mensenmassa. 'Je gaat schuilen achter andere mensen', zegt Frank. 'Ik lag boven op een aantal mensen en ik probeerde over die mensen heen te kruipen en daarachter veiligheid te zoeken. Het enige wat ik dacht was: ik moet zorgen dat mijn hoofd en torso niet geraakt worden.'

De drie mannen blijven vuren. Geconcentreerd. Gecontroleerd.

'Ze waren heel kalm, heel methodisch, heel langzaam', vertelt Australiër John Leader aan radiostation Triple J. 'Ik keek naar de man toen hij zijn wapen herlaadde. Hij wist wat hij deed.' Na elk schot wachten ze , zegt Leader. Richten, schieten. Richten, schieten.

Zee van bloed

Een meisje probeert zich uit een kluwen mensen omhoog te worstelen maar ze krijgt een kogel in haar borst. 'Die viel, op slag dood, over mij heen', vertelt Dexter. Hij blijft onder haar liggen. 'Daardoor had ik een soort van verstopplek. Je kán niet anders op zo'n moment.'

De zaal is inmiddels een zee van bloed. In het donker wordt er geschreeuwd. Maar zodra de lichten aan gaan, vertelt Leader, bevriest iedereen. Niemand gilt. Iedereen probeert zich onzichtbaar te maken. Alleen de kalasjnikovs zijn te horen. 'Het was duidelijk', zegt Leader. 'Als je bewoog, dan was je dood.'

Tak. Tak. Tak.

Dexter (l) en Ferry vertellen bij RTL Nieuws over hun gebeurtenissen Beeld
Dexter (l) en Ferry vertellen bij RTL Nieuws over hun gebeurtenissenBeeld

Als er ineens een langere stilte valt, springt er een man overeind. Het is Didi, een beveiligingsbeambte die later zijn verhaal doet in Le Monde.

'Vlug', schreeuwt hij. 'Naar buiten.' Zo'n twintig mensen volgen Didi, die weet waar de nooduitgang is. Leader en zijn 12-jarige zoontje Oscar proberen het ook. Maar halverwege hun vlucht beginnen de terroristen weer te schieten.

'Ik pakte Oscar en drukte hem plat op de vloer', zegt zijn vader. 'Helaas was het boven op dode lichamen en bloed. Hij wilde overeind komen, maar ik zei: hoofd naar beneden.'

Leader slaagt erin om buiten te komen via de nooduitgang. Maar zijn zoontje is hij kwijt. 'Ik ging terug en ik keek de nooduitgang weer in', vertelt Leader. 'Maar hij was er niet.'

'Oscar', schreeuwt hij door de straten. Zijn geroep klinkt op een filmpje van die avond, gemaakt door een Franse journalist. 'Oscááár.'

Politieagenten

Twee politiemannen zijn onderweg naar het Stade de France, het voetbalstadion waar zojuist explosies zijn gemeld. Maar dan horen ze over de radio dat er is geschoten in Le Bataclan. Ze zijn vlakbij. Met hun dienstwapen in de aanslag rennen de mannen rond tien uur de loge van de concertzaal binnen.

Plotseling staat een van de agenten oog in oog met een terrorist. Hij schiet. De terrorist valt op de grond en een fractie later ontploft met een enorme knal zijn bomvest. De ravage is enorm. Het duo trekt zich terug.

undefined

'Ik smeek u'

In een krappe loge links van het podium houdt ondertussen een groep van bijna dertig man zich schuil. Een van hen is Lionel. 'Ik pakte een bank en zette hem tegen de deur', zegt hij in Le Parisien. 'Anderen schoven twee koelkasten ervoor.' De terroristen proberen de deur open te duwen om te kijken of er iemand is, maar dat lukt niet. 'Iedereen was stil', zegt Lionel. 'Daarna stopten ze.' Urenlang zwijgen ze, zwetend, opeengepakt en doodsbang dat de terroristen terugkomen.

Aan de gevel van de Bataclan bungelt een vrouw aan een raamkozijn, vijftien meter boven de grond. 'Meneer', gilt ze. 'Meneer. Ik ben zwanger.'

Met haar voeten heeft ze wat steun, maar niet lang meer.'Alstublieft', roept ze. 'Ik glij weg. ik ben zwanger. Ik smeek u.'

De vrouw die uit het raam hangt en smeekt om hulp van de man die boven haar hangt Beeld Le Monde
De vrouw die uit het raam hangt en smeekt om hulp van de man die boven haar hangtBeeld Le Monde

Sébastien hangt al even in het raam naast haar. Dan kan hij het niet langer aanhoren. Hij klimt naar binnen, sleurt de zwangere vrouw terug het gebouw in. En verbergt zich dan opnieuw door buiten aan het raam te gaan hangen.

'Maar het was niet de beste verstopplek', blikt hij terug in La Provence. 'Na vijf minuten voelde ik de loop van een kalasjnikov tegen mijn been.'

'Kom eruit', schreeuwt de terrorist. 'Kom naar binnen en ga op de grond liggen.'

De aankondiging hangt nog steeds buiten op de gevels van La Bataclan Beeld EPA
De aankondiging hangt nog steeds buiten op de gevels van La BataclanBeeld EPA

Hel

Het is 22.15 uur als een gewapende politie-eenheid Le Bataclan binnengaat. 'Wat we daar ontdekten', zegt commandoleider Jeremy tegen NBC News, 'was de hel op aarde.'

De vloer ligt bezaaid met lichamen, verstrengeld in elkaar. 'Stromen bloed overal. En geen geluid. Niemand schreeuwde.' De overlevenden houden zich dood. Het enige geluid komt van rinkelende telefoons van familie en vrienden die willen weten hoe het met hun naasten is.

De groep commando's baant zich een weg door de mensen. 'Veel mensen vroegen ons om hulp', zegt Jeremy. 'We moesten nee zeggen, we moesten eerst de terroristen vinden.'

In hun zoektocht door het oude gebouw, moeten ze deuren door, kamers in, hoeken om. Overal vinden ze nieuwe overlevenden, en moeten ze controleren of zich geen terroristen onder hen bevinden. Eén uur hebben ze nodig om de hele begane grond uit te kammen.

Dan neemt een groep van veertig man de trappen naar de eerste etage van Le Bataclan.

'Horen jullie het lijden?'

Wat de politie dan nog niet weet, is dat de overgebleven twee terroristen een groep van twintig mensen vasthouden op de eerste etage.

Eén van hen is Sébastien, de man die eerder de zwangere vrouw naar binnen heeft gehaald. De terroristen hebben hem met hun kalasjnikovs naar een kamer helemaal achter in de Bataclan gedirigeerd. Samen met negentien andere gijzelaars zit hij daar nu, achter een dichte deur, vertelt hij aan RTL Radio.

'De terroristen zeiden: 'Horen jullie het gekrijs, het lijden? We willen jullie de angst laten voelen waar mensen in Syrië elke dag onder gebukt gaan. Het is oorlog! En dit is nog maar het begin. We zullen onschuldigen afslachten'.'

Eenmaal in de kamer geeft een van de terroristen Sébastien een pak geld en vraagt hem dat met een aansteker in brand te zetten. 'Ze wilden zien of geld belangrijk was voor me.'

Concertgangers die zich hebben verschanst in aanpalende ruimten, horen flarden van wat zich in de kamer met de gegijzelden afspeelt. Pierre Janaszak zit samen met drie anderen in één toilet opgesloten op de eerste etage. Hij vertelt aan persbureau AFP: 'Ik hoorde hen duidelijk zeggen: 'Het is Hollandes fout, het is de fout van jullie president, hij hoeft niet in te grijpen in Syrië.' Ze hadden het ook over Irak.

Gijzeling

Het politieteam splitst zich op de eerste etage in tweeën en kamer voor kamer worden verstopte mensen bevrijd. 'Ze liepen als zombies naar buiten', vertelt politieman 'Jean' aan MYFT1 News.

Dan klinkt er een schreeuw vanachter een deur. 'Kom niet dichterbij', roept Sébastien, die door de terroristen naar voren is geschoven om het woord te doen. 'We zijn hier met twee terroristen die ons gaan doden.'

Het is 23.15 uur en de commando's zetten zich schrap.

Ondertussen komen er al verschillende mensen naar buiten vanuit de concertzaal Beeld ANP
Ondertussen komen er al verschillende mensen naar buiten vanuit de concertzaalBeeld ANP

Door de deur proberen de agenten minutenlang om de terroristen over te halen mensen vrij te laten. Zonder resultaat. Wel ontfutselen ze een telefoonnummer.

Om 23.27 uur krijgt de speciale politieonderhandelaar de terroristen voor het eerst aan de lijn. 'Trek je terug', klinkt het dreigend. 'Anders onthoofden we de mensen hier.'

De politie belt vijf keer. De gesprekken duren niet langer dan enkele minuten en zijn oppervlakkig, vertelt Christophe Molmy, hoofd van de speciale eenheid, aan iTélé. 'We krijgen steeds dezelfde verklaringen: jullie hebben IS aangevallen, we zijn in oorlog en wij vergelden jullie acties.'

Dit is een nieuw slag terroristen, zegt Molmy. 'We hebben hier te maken met zeer vastbesloten terroristen die uit zijn op massamoord. Terroristen die doden, zich terugtrekken, zich verschansen en willen sterven als martelaren. Die zijn niet uit op onderhandelingen. Ze vragen niet om een vluchtauto, geld, of vrijlating van gevangenen.'

'De enige echte eis die ze stelden, was dat de politie zich terugtrok en onder geen enkele voorwaarde dichterbij zou komen', vertelt Sébastien aan RTL Radio. 'Ze dwongen ons uit het raam te kijken waar de politie was. We moesten naar hen roepen dat ze weg moesten blijven. We waren intermediairs, maar bovenal waren we menselijke schilden.'

De aanval

Er is een patstelling, er moet iets gebeuren. Molmy zegt dat hij om 23.45 uur groen licht geeft voor een aanval. 'Van tevoren zeiden we: als een van ons gewond raakt, dan gaan we door', vertelt commandoleider Jeremy aan NBC. 'We konden het ons niet veroorloven om te stoppen.'

Even na twaalven staan de commando's in twee teams achter elkaar opgesteld. De voorste mannen dragen een kogelvrij schild bij zich ter grootte van een deur.

De voorste commando opent de kamer. Hij ziet twintig gijzelaars in het midden van de ruimte en daarachter de gewapende terroristen. De gijzelaars gillen, gaan bijna allemaal op de grond liggen. 'Op dat moment konden we zelf niet schieten', zegt Jeremy. 'Dat was te riskant.'

Maar de terroristen schieten wel op hen. Een van de commando's raakt gewond aan zijn hand en valt, maar de groep stormt door - zoals afgesproken. Ze trekken de gijzelaars een voor een in de veilige zone. Onderweg struikelen ze nog over een trapje. 'Het schild viel op dat moment, en het kwam boven op de gijzelaars terecht', vertelt Jeremy. 'Maar de voorste jongens bleven zonder bescherming doorgaan.'

Als de commando's recht tegenover de terroristen staan, gooien ze een handgranaat. Daarop blaast een van de terroristen zichzelf op met zijn bomgordel. Als de ander dat probeert, wordt hij neergeschoten.

De explosies zijn zo hevig, dat in de kamers onder hen stukken plafond naar beneden komen.

De terroristen zijn dood, drie minuten nadat de aanval was begonnen.

Verschillende hulptroepen schieten te hulp nadat de jihadisten gedood zijn Beeld ANP
Verschillende hulptroepen schieten te hulp nadat de jihadisten gedood zijnBeeld ANP

Waar is Oscar?

Na het einde van de gijzeling is de politie nog lang bezig mensen uit hun schuilplaatsen te halen. Twee Schotse vrouwen zitten urenlang stokstijf en doodsbang in een donkere kelder.

Anderen houden zich schuil in een verlaagd plafond. De politie zegt de evacués niet naar de grond te kijken, zo min mogelijk om zich heen te kijken, gewoon door te lopen. Le Bataclan is veranderd in een horrordecor vol bloed en lichaamsdelen. Er zijn 89 doden en honderden gewonden.

De Nederlandse vrienden Dexter, Frank, Ferry en Bob horen tot de overlevenden. Een dag later vinden ze elkaar weer en rijden ze in hun bebloede kleren in één ruk naar huis.

Ook John Leader vindt uiteindelijk zijn 12-jarige zoontje Oscar terug. Hij is nog geen honderd meter onderweg als hij bedenkt dat zijn zoontje een telefoon heeft. 'Al bij de tweede of derde keer nam hij op.'

Uren later zien ze op tv wat er is gebeurd. De angst heeft zijn zoontje nog niet in de greep, vertelt hij. 'We beseffen nog niet hoe veel geluk we hebben gehad. We willen dat Oscar dit niet gaat zien als een levensbepalende gebeurtenis. Maar meer als een soort ongeluk.'

Verantwoording
Dit verhaal is gebaseerd op interviews met ooggetuigen door RTL Late Night, Le Monde, RTE News, Le Parisien, La Provence, MYFT1 News, iTélé, RTL Radio, AFP en NBC News en door aanwezigen zelf geschreven ooggetuigenverslagen op Facebook en Marianne.net

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden