Drie scenario’s Europese IS-strijders

Wat gaat er gebeuren met de Europese IS-strijders in Syrië? Drie scenario’s

Voor Nederland, maar ook andere Europese landen, hangt het nu van het verloop van de strijd in Syrië af wat er gaat gebeuren met de IS-strijders die gevangen zaten in Koerdische kampen in Noord-Syrië

Een vrouw en haar kind tijdens de evacuatie van Baghouz, het laatste IS-bolwerk in Syrië in maart dit jaar. Beeld AFP

De Tweede Kamer debatteert woensdag met de regering over de Turkse invasie van Noord-Syrië. Een van de heikele kwesties betreft de IS-strijders die de Koerden in hun autonome gebied in Noord-Syrië gevangen hielden – onder wie ook Nederlandse vrouwen en kinderen. Wat staat hun te wachten en wat kan de regering doen? D66 en ChristenUnie vragen de regering met ‘concrete voorstellen’ te komen, zoals ‘gecontroleerd terughalen’, maar de vraag is of die voorhanden zijn.

Het debat speelt zich af tegen de voortgaande Turkse invasie, die Rusland inmiddels ‘onaanvaardbaar’ heeft genoemd. De Koerden hebben na het Amerikaanse vertrek hun lot in handen van Assad en zijn leger gelegd. Rusland heeft in Syrië de VS definitief vervangen als supermacht die aan de touwtjes probeert te trekken. Westerse hulpverleners en journalisten verlaten Noord-Syrië. De situatie voor de bevolking in het oorlogsgebied is nijpend, die in de kampen is ook dramatisch.

Hoe het nu verder gaat met de Europese IS-strijders in Syrië, hangt in hoge mate af van het verloop van de strijd.

Scenario 1: onder Turks gezag

Een van de kampen voor vrouwen en kinderen van IS-strijders ligt in de bufferzone die Turkije wil innemen, een ander vlak daarbuiten. De Turkse president Erdogan zegt dat hij er op zal toezien dat ‘geen IS-strijder Noordwest-Syrië verlaat’ en dat hij bereid is samen te werken met herkomstlanden over de ‘rehabilitatie van de vrouwen en kinderen van de buitenlandse strijders’. Tegelijkertijd dreigt hij om de haverklap met een nieuwe vluchtelingenstroom richting Europa.

Als Turkije IS-kampen overneemt (wat onzeker is), komt de discussie over het lot van IS-vrouwen en kinderen hoog op de Nederlandse politieke agenda. Het kabinet heeft tot dusver geweigerd IS-strijders, vrouwen of kinderen terug te nemen, enkele uitzonderingen daargelaten. Aanbiedingen om daarbij te helpen van het Rode Kruis en de VS werden afgewezen. Als de vrouwen en kinderen onder Turks gezag staan, vervallen een paar redenen om hun terugkeer onmogelijk te maken. Eén zwaarwegend argument, nationale veiligheid, zal dan steeds meer opboksen tegen de vraag hoezeer deze bedreigd wordt door kleine kinderen.

Scenario 2: onder Syrisch gezag.

Nu weer meer Syrische troepen in Koerdisch gebied verschijnen, komt naar verwachting ook het gezag over het gebied weer in Assads handen, al ontkennen de Koerden dat. Assad heeft de afgelopen jaren keihard afgerekend met alle vijanden die hij in handen kreeg, de IS-strijders in Koerdische kampen zullen daarop waarschijnlijk geen uitzondering vormen. Wat de vrouwen en kinderen in de kampen betreft – zij zijn doodsbang voor de komst van Assads leger en dromen van een Turkse bezetting.

Twee Australische IS-vrouwen hebben smeekbedes opgenomen aan de regering in Canberra: ‘Laat ons alstublieft niet in handen vallen van het regime. Als dat gebeurt – iedereen kent de oorlogsmisdaden die hij pleegt’. Australië peinst er trouwens niet over troepen te sturen, net als andere landen.

Nederland heeft zijn diplomatieke relaties met Syrië verbroken, is tegen de doodstraf en wil in Irak een manier vinden om duizenden IS-strijders met ‘hoor en wederhoor’ te berechten. Officieel zal het dus tegen vlotte Syrische berechting (en waarschijnlijk executie) zijn. Officieus zal het rechterdeel van de Kamer zich er waarschijnlijk makkelijk bij neerleggen. In 2015 zei premier Rutte al dat IS-strijders beter kunnen sneuvelen dan terugkomen naar Nederland. Wat vrouwen en kinderen betreft, moet worden afgewacht hoe Assad en Poetin zich zullen opstellen. Rusland is fel tegen de terugkeer van IS-strijders, maar haalde wel veel vrouwen en kinderen uit Syrië terug. Maar zoals gezegd: Nederland heeft nu geen relaties met Assads bewind.

Scenario 3: onder geen gezag

Uit de IS-kampen komen berichten over chaos, geweld en gebrek aan elementaire levensbehoeften. De Koerden hebben al één grote ontsnapping uit een kamp gemeld. Er zijn ook berichten over opstanden, het in brand steken van tenten en ontsnappingspogingen met steun van IS-strijders van buitenaf. Kortom, de kans op ongecontroleerd vertrek uit de gevangenissen en kampen is sterk gestegen. De gevolgen daarvan laten zich raden: het zal IS helpen bij de wederopstanding in delen van Syrië en Irak. Het is ook voer voor IS-propaganda wereldwijd: het Westen heeft zich te zwak getoond om IS te kunnen verslaan. En ten slotte kan het natuurlijk een bedreiging vormen voor de West-Europese landen. Justitie zegt echter geen massale ongecontroleerde terugkeer te vrezen, omdat IS-strijders geen geldige reisdocumenten meer hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden