Analyse

Wat gaan de Grieken doen?

Een veilige gok of de zoveelste onbezonnen stap richting chaos? De nieuwe verkiezingen die de Griekse premier Alexis Tsipras donderdag aankondigde, zaaien opnieuw diepe twijfels over het vermogen van de Griekse regering het land met succes uit de crisis te loodsen.

De Griekse premier Alexis Tsipras verlaat het presidentieel paleis in Athene nadat hij zijn ontslag heeft ingediend bij president Prokopis Pavlopoulos. Beeld anp

De zorgen spitsen zich toe op de bestendigheid van het driejarige Europese steunprogramma, ter waarde van 86 miljard euro, waarvan zojuist na alle noodzakelijke parlementaire goedkeuring de eerste tranche van 23 miljard euro is overgemaakt. Geen toevalligheid en volgens sommige politici het bewijs dat Europa zijn geld opnieuw in een bodemloze put heeft gestort.

De werkelijkheid is dat Tsipras geen andere keuze had, nadat bijna een derde van zijn partijgenoten vorige week vrijdag tegen het steunprogramma stemde. Zonder steun van de pro-Europese oppositie zou hij geen meerderheid in het parlement meer hebben en dat zou betekenen: permanente onzekerheid bij alle toekomstige hervormingen die hij de komende tijd op last van Europa door het parlement moet zien te loodsen.

Het was een onwerkbare situatie. Maar belangrijker nog was 'dat Tsipras de last van zijn kiezersbedrog niet langer kon dragen', voegt politiek analist Dimitra Kroustallis van de Griekse krant To Vima toe. Hij kon niet anders dan een nieuw mandaat bij de kiezer halen. Hij heeft immers ingestemd met nieuwe pijnlijke hervormingen ondanks het duidelijke 'nee' van de kiezer tegen verdere bezuinigingen bij het referendum van juli.

Veel politiek analisten in Griekenland verwachten dat Syriza de grootste partij blijft. Ondanks het overtuigende 'nee' tegen de bezuinigingen, wil de meerderheid van de Grieken onder geen beding de eurozone uit. De populariteit van Tspiras is ondanks zijn verwarrende manoeuvres onverminderd groot en veel Grieken hebben schoon genoeg van alle politieke en economische malaise. Een stem voor Syriza betekent in elk geval dat het steunprogramma kan worden uitgevoerd en er over drie jaar licht aan het eind van de tunnel kan schemeren.

Maar een verkiezingszege is allerminst zeker. Tsipras neemt het risico dat het politieke landschap verder versnippert, waarbij extreemlinks en extreemrechts garen spinnen.

Nieuwe links tegenpartij

Vanwege het 'gedraai', de 'onzekerheid' en het 'kiezersbedrog' dat ze Tsipras verwijten, heeft de linkse vleugel van Syriza zich afgesplitst. Vrijdag maakte Panagiotis Lafanzanis, voormalig minister van Energie voor Syriza, bekend met 25 parlementsleden een nieuwe fractie te beginnen: de partij voor de Volkseenheid (Laiki Enotita). De partij wordt na de conservatieve centrumpartij Nieuwe Democratie meteen de derde partij. Onduidelijk is nog of de voormalige minister van Financiën, Yanis Varoufakis, en de huidige parlementsvoorzitter Zoe Konstantopoulou zullen toetreden tot de nieuwe 'anti- bailoutpartij'.

Volgens Stathis Kouvelakis, prominent lid van de linkervleugel in de partijcommissie van Syriza, dient de nieuwe partij als 'enige eerlijke antwoord' dat recht doet aan de uitslag van het referendum. 'De meerderheid van de Grieken stemden tegen verdere bezuinigingen, Tsipras deed precies het omgekeerde en stemde in met zelfs nog pijnlijker maatregelen dan daarvoor. Nu loodst hij de maatregelen met ruime steun van de oppositie door het parlement, terwijl het volk iets heel anders wil. Dit is volkomen ondemocratisch', aldus Kouvelakis.

De nieuwe partij voor de Volkseenheid gaat de verkiezingen in met een programma tegen het steunprogramma, tegen verdere bezuinigingen en tegen de 'ijzeren kooi' van Europa. 'Dat betekent een vertrek uit de euro en afschrijving van de schulden', beaamt Kouvelakis die de Griekse schulden 'sowieso onwettig' noemt. 'De grote fout die Tspiras heeft gemaakt is dat hij dacht dat het allebei kon: in de eurozone blijven en toch nieuwe bezuinigingen afwenden. Daarmee brak hij zijn kiezersbelofte.'

Yanis Varoufakis. Beeld anp

Versplintering

Het is nog onduidelijk hoe kiezers gaan reageren op de splitsing in Syriza. Het kan zijn dat radicale kiezers Tsipras inruilen voor de nieuwkomers van Volkseenheid, maar evengoed kan hij gematigde Grieken weglokken bij centrumpartijen als Pasok en To Potami. Vraag is of hij straks met de komst van nog een partij wel een werkbare regeringsmeerderheid kan vormen. Veel partijen mogen dan pro-Europees zijn, maar het is niet gezegd dat ze met Tsipras in zee willen. In een verklaring donderdag gaf Stavros Theodorakis, partijleider van To Potami, Tsipras er al stevig van langs. Hij verweet hem zwakte door verkiezingen uit te schrijven voordat de kiezer de pijn van de bezuinigingen voelt en het land in verdere economische chaos te storten.

Meer over Griekenland

Meer over Griekenland Nu het derde steunpakket in kannen en kruiken is, staat de Griekse regering onder druk om de draad van de privatisering weer op te pakken. Maar dat stuit op veel obstakels. (+)

Het derde hulppakket voor Griekenland komt er. Maar premier Rutte had het moeilijk in de Kamer. Hij moet het doen met wel heel broze steun. (+)

Rechts extremisme

Het andere gevaar komt van extreemrechts. De neofascistische Gouden Dageraad profiteert mogelijk van het verder afgebrokkelde vertrouwen in Griekse politici. Aan het begin van zijn termijn zinspeelde ex-minister van Financiën Varoufakis er op dat verdere bezuinigingen kiezers richting de Griekse 'nazi's' duwen. Ook het acute vluchtelingenprobleem zou de partij bij de komende verkiezingen in de kaart kunnen spelen. Maar volgens Kouvelakis is xenofobie allang niet meer het exclusieve terrein van Gouden Dageraad. 'Ook de centrumpartijen to Potami en Nieuwe Democratie zetten de Syrische vluchtelingen neer als rijke gelukszoekers.'

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de Griekse crisis.

Zetelverdeling in het Griekse parlement. Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden