Wat Farha niet wilde, deed hij niet

CLINT FARHA, die plotseling is vertrokken bij het Nationale Ballet, danst of danst niet. Iets daartussen strookt niet met zijn temperament....

ZOMAAR, zonder aankondiging, is hij er tussenuit geknepen. Zodat niemand afscheid van hem kon nemen, en hij niet hoefde aan te horen hoe fantastisch hij was geweest en wat een verlies zijn vertrek was. Zo eenvoudig kun je een loopbaan beëindigen: je komt gewoon na de zomer niet meer terug.

Nu Clint Farha weg is, is er één reden minder om naar het Nationale Ballet te gaan. Hij was zo'n danser voor wie je een kaartje kocht, ongeacht wat er op het programma stond. Dans is niet alleen de kunst van de choreograaf en de componist die zo'n tot de verbeelding sprekende constructie hebben gemaakt. Dans behoort vooral aan de danser die er gestalte aan geeft, niet door slaafs de aanwijzingen te volgen, maar door te laten zien wat de choreograaf eigenlijk had bedoeld - zonder het zelf helemaal te beseffen. Zo'n danser was Clint Farha.

Hij werd in 1972 als jonkie door Rudi van Dantzig in de Verenigde Staten gescout, en groeide uit tot het zinnebeeld van een periode waarin het Nationale Ballet een grote naam verwierf, de jaren tot aan de verhuizing naar het Muziektheater. Ieder van de drie huischoreografen rekende hem tot de uitverkorenen. Voor Van Dantzig was hij vaak de verlosser, de ongenaakbare beschermer op wie het kwade zich stukliep. Hans van Manen vergrootte hem graag uit tot een innemende macho met zelfspot, die bij de vrouwen bewonderende blikken oogstte. Toer van Schayk maakte van hem zijn alter ego, de figuur die op het podium gestalte gaf aan de diepste roerselen van de choreograaf. Hun choreografieën hebben zijn carrière vormgegeven, en omgekeerd: hij gaf hun dans karakter.

In het klassieke repertoire zag je hem zelden. Niet omdat hij dat technisch niet zou kunnen, er is geen reden om te betwijfelen dat hij een mooie Prins Siegfried in Het Zwanenmeer zou zijn geweest. Nee gewoon, hij had er geen zin in, hij vond zichzelf het tegendeel van een sprookjesprins. En wat Farha niet wilde, dat deed hij niet.

Maar geloofde hij in zijn rol, dan gaf hij zich met huid en haar. Dan was elke sprong een hemelbestorming, elke landing het fundament voor een groots bouwwerk, elke draai het begin van een tornado. Geen danser met wie je je zo kon identificeren. Want als je toch zou dansen, dan moest het zo, nietsontziend, hartstochtelijk en met tegelijk het begin van een knipoog.

Diezelfde hartstocht zat hem vaak in de weg. Clint Farha was een aartstwijfelaar, die vaak door anderen van zijn kwaliteiten moest worden overtuigd. Rudi van Dantzig heeft hem kort voor een première nog wel eens op Schiphol teruggevonden, klaar om terug te gaan naar Amerika omdat het met zijn dansloopbaan in Nederland toch nooit wat zou worden. Al zeker vijftien jaar klaagde hij erover dat de spieren niet meer wilden, dat de sprongen niet meer lukten en het echt hoog tijd werd om te stoppen. Uiteindelijk is hij blijven dansen tot zijn 45ste, zeven jaar voorbij de leeftijd waarop een danser gewoonlijk afzwaait.

Clint Farha is nu zomaar verdwenen. Het is voor hem dansen of niks, een positie bij het gezelschap als balletmeester of repetitor vergt een ander temperament dan het zijne. En ondanks een paar verdienstelijke pogingen in die richting schuilt in hem geen choreograaf. Toch zullen sommige van zijn collega's nog wel eens bij hem in de Jordaan aankloppen. Want bij het Nationale Ballet werd ook zijn andere kwaliteit op waarde geschat: bij Farha kun je terecht als je fiets het niet meer doet.

Ariejan Korteweg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden