Wat er verder ook gebeurt, Jan en Jan zullen blijven procederen

Excuses van de Nederlandse regering voor de politionele acties zijn niet genoeg. Van Luyn en Maassen eisen eerherstel.

DEN HAAG - Van de geschiedenis hebben ze al lang gelijk gekregen, maar die wist geen strafblad uit. Jan van Luyn (87) en Jan Maassen (84) zitten dinsdagmiddag na 63 jaar voor de tweede keer in hun leven oog in oog met de rechter. Toen werden ze tot respectievelijk 2 en 3 jaar gevangenisstraf veroordeeld, nu eisen ze 'eerherstel'.


Van de zesduizend jongens en mannen die in de jaren 1946-1949 weigerden te vechten in Nederlands-Indië zijn Van Luyn en Maassen de enige twee die tot bij de hoogste Nederlandse rechter blijven strijden voor eerherstel. De officiële spijtbetuiging van Nederland, in 2005 door minister Ben Bot, voor de oorlog die als 'politionele actie' werd aangeduid, vinden ze niet toereikend.


Ze willen alsnog van hun strafblad af. Uitspraken van het Hoog Militair Gerechtshof van 63 jaar geleden moeten ongedaan worden gemaakt. Er is genoeg schade berokkend. Zo heeft de dochter van Van Luyn nooit voor de politie kunnen werken - haar grote ambitie - omdat vader nu eenmaal als 'staatsgevaarlijk' in de boeken staat.


Deze dinsdag zijn Van Luyn vanuit Anna Paulowna en Maassen vanuit Uithoorn naar Den Haag gereisd. Geen stad die zo nauw verbonden is met de geschiedenis van Nederlands-Indië als Den Haag. Geen stad ook die zich zo afficheert als 'stad van het recht' als Den Haag. Twee nog behoorlijk vitale mannen van in de tachtig - hun loopbanen als timmerman en onderhoudsmonteur liggen al ver achter hen - willen vandaag weleens van de hoogste rechter weten hoe deze tegen 'recht' aankijkt.


De Hoge Raad zetelt aan de Kazernestraat. Van Luyn noch Maassen is er door geraakt. Ze hebben niets tegen kazernes. Ze hebben en hadden niets tegen militairen. Toen, in de jaren veertig, wilden ze best de wapens opnemen, maar alleen voor een rechtvaardige strijd.


Terwijl ze zelf waren ondergedoken (desertie) of weigerden in te schepen (opzettelijke ongehoorzaamheid), kregen Van Luyn en Maassen al in 1947 van de VN gelijk: die organisatie veroordeelde het Nederlandse optreden in Nederlands-Indië. Het Hoog Militair Gerechtshof had daaraan enkele jaren later geen boodschap en veroordeelde de twee tot gevangenisstraf.


Van Luyn wordt in Den Haag bijgestaan door zijn schoonzoon; Maassen door zijn echtgenote en twee dochters. In juridische zin staat advocate Liesbeth Zegveld de twee bij. Zij heeft meerdere successen geboekt voor slachtoffers van de politionele acties. Niet alleen veel historici, maar ook rechters hebben al vastgesteld dat Nederland 'fout' was in Nederlands-Indië.


Nu ook de hoogste rechter, hopen Van Luyn en Maassen. De presiderende Leo van Dorst van de rechtbank maakt meteen duidelijk dat het vandaag louter om de vraag gaat of de Hoge Raad een herzieningsverzoek in behandeling mag nemen. Sinds 1979 is de Hoge Raad bevoegd om militaire vonnissen tegen het licht te houden. Kernvraag: geldt die bevoegheid ook voor vonnissen die vóór 1979 zijn uitgesproken?


Over enige tijd komt het antwoord, zegt Van Dorst toe. Na een half uurtje is de zitting voorbij. De vrees bestaat dat de Hoge Raad zichzelf niet bevoegd acht om het verzoek tot 'eerherstel' in behandeling te nemen.


Buiten steekt Jan Maassen een sigaretje op. Hij zegt: 'Wat er verder ook gebeurt, wij blijven procederen.' Jan van Luyn: 'Weet je hoe we vernederd zijn, geïntimideerd? Ik heb in zes gevangenissen gezeten. Jantje in zeven.'


Ze blijven samen optrekken. Tot voor enkele jaren geleden bezochten ze trouw de reünies van Indië-weigeraars. Jan Maassen vindt dat hij, met uitzondering van die drie jaar in gevangenissen, een prachtig leven heeft gehad. Zijn vrouw Nel plaatst een kanttekening: 'Een keer kregen we een telefoontje. Van iemand die schreeuwde dat alle Indië-weigeraars op een boot moesten worden gezet en dat die tot zinken moest worden gebracht.'


Nel Maassen meende toen de stem te herkennen van een familielid dat wél aan de oorlog in Nederlands-Indië deelnam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden