Bellen metwetenschapsredacteur Ellen de Visser

‘Wat er ook gaat gebeuren met AstraZeneca, dit is niet goed voor het vertrouwen in het vaccin’

Maandagochtend besloot Nederland voorlopig te stoppen met gebruik van het AstraZenecavaccin. Inmiddels heeft half Europa de inentingen gestaakt. Verstandig of overdreven? We bellen met wetenschapsredacteur Ellen de Visser: ‘Ik vermoed dat ze het bloed van die zes mensen door de mallemolen gaan halen.’

Een ziekenhuismedewerker in het Franse Lyon prepareert een prik met het AstraZenecavaccin.  Beeld AP
Een ziekenhuismedewerker in het Franse Lyon prepareert een prik met het AstraZenecavaccin.Beeld AP

Dag Ellen, is het terecht dat Nederland twee weken stopt met AstraZeneca?

‘Ik ben geen arts natuurlijk. Maar de ene arts zei: ja, dit moet je goed uitzoeken, want je wilt niet dat er allerlei indianenverhalen rond gaan zingen waardoor mensen zich niet meer laten vaccineren. De andere arts zei: als je het stopzet, is het de vraag of je mensen daarna nog wel naar die prikstraten krijgt. Want de reactie kan zijn: zie je wel, het is inderdaad gevaarlijk, anders zetten ze het toch niet stop? Beide kanten begrijp ik.’

In Noorwegen en Denemarken meldden zich zes mensen die een aantal dagen na toediening van het AstraZenecavaccin last kregen van trombose én van een tekort aan bloedplaatjes. Zou dit door het vaccin kunnen komen?

‘Allereerst: elk vaccin heeft bijwerkingen. Ze zijn heel erg zeldzaam, maar het is niet helemaal onmogelijk. En alles ligt nu onder een vergrootglas natuurlijk, dus je moet dit wel in perspectief zien. Maar de vraag is: zijn deze bijwerkingen ná het vaccin ontstaan of zijn ze dóór het vaccin ontstaan? Ik sprak daarover met arts-epidemioloog Frits Rosendaal van het LUMC, een expert op het gebied van trombose. Hij zei: als je hele grote groep mensen vaccineert, dan wint in de week erna één iemand de loterij, er worden een heleboel kinderen geboren en zes mensen gaan dood in het verkeer. En dat heeft allemaal níets met het vaccin te maken.

‘Ik ben heel benieuwd wat het onderzoek hiernaar gaat opleveren. Ik vermoed dat ze het bloed van die zes mensen door de mallemolen gaan halen. Maar zullen ze zo echt aan kunnen tonen dat dit door het vaccin komt? Ik weet het niet. Ze hebben twee weken uitgetrokken om dit te onderzoeken. Dat is heel lang. Een hoogleraar zei: waarom moet zoiets twee weken duren?’

Eerder waren er vooral geruststellende geluiden: er waren toen een paar gevallen van trombose gemeld, maar de vaccinatiecampagne hoefde niet te worden stilgezet. Wat is er nu veranderd?

‘Alleen in Nederland komt trombose al 17 duizend keer per jaar voor. Dat zijn een paar honderd mensen per week. Als je mensen massaal gaat vaccineren, zitten er daar altijd wel een paar van tussen. Dus het was logisch dat het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, red.) daar de vaccinaties niet voor zou stilleggen. Sterker nog: tijdens de studies naar het AstraZenecavaccin werden in de placebogroep zelfs méér trombosegevallen gevonden dan in de gevaccineerde groep. Acht tegenover vier.

‘Toen ik het nieuws maandag hoorde, werd ik aanvankelijk op het verkeerde been gezet. Ik dacht: wat is dit nou? Maar toen ik me erin verdiepte, begreep ik dat het om iets heel anders ging. Deze mensen hadden én een tekort aan bloedplaatjes én trombose. Een hele vreemde combinatie. Mijn collega Michiel van der Geest sprak daarover met Ton de Boer van het CBG, het college dat geneesmiddelen en ook vaccins beoordeelt. En die maakte zich toch wel enige zorgen.’

Wat is dat voor een ziekte?

‘Dit gaat niet om klassieke trombose: de bloedstolsels die mensen soms in hun benen krijgen omdat ze heel lang stilzitten, in een vliegtuig bijvoorbeeld. Een hematoloog, gespecialiseerd in bloedziekten, vertelde me dat dit waarschijnlijk om de autoimmuunziekten ITP of TMA gaat. Daarbij slaat het immuunsysteem op hol en maak je antistoffen aan tegen je eigen bloed. Daardoor kun je die aparte combinatie krijgen van bloedingen én trombose. Die bloedingen worden zichtbaar als kleine, blauwe puntjes of blauwe plekken. Tegelijkertijd kun je stollingen krijgen, op andere plaatsen dan bij klassieke trombose.’

Komt dit ook na andere vaccinaties voor?

‘Ja, het wordt gezien na verschillende soort vaccinaties, zoals die tegen mazelen, hepatitis, difterie of HPV. En soms ook na een infectie. Na de mazelenvaccinatie wordt bij één op de 25 duizend kinderen zo’n autoimmuunziekte gevonden. Maar het is nooit aangetoond dat dit door de vaccins komt.’

Waarom gebeurt dit niet bij de vaccins van Pfizer en Moderna?

‘Weten we dat echt? Misschien is er daar wel sprake van onderrapportage, wie zal het zeggen. Want dit is afhankelijk van de meldingen die mensen zelf doen. Eigenlijk is dit nog één groot vraagstuk.’

Welk effect zal dit hebben op de vaccinatiebereidheid?

‘Ik ben bang dat dit wel impact zal hebben. De vaccinatiebereidheid in Nederland was best heel hoog, maar ik merk om me heen dat mensen die toch al wiebelig waren hier een reden in zien om zich toch maar niet te laten vaccineren. Maar stel dat het een bijwerking is, dan moet je je wel realiseren dat een groot deel van de covidpatiënten óók trombose heeft. Van de ernstig zieke patiënten op de ic heeft een kwart last van bloedstolsels. Dus er zijn ook artsen die zeggen: zijn die zes patiënten die nu zijn gevonden het wel waard om te stoppen? In elk geval geldt: wat je ook doet, dit is niet goed voor het vertrouwen in het vaccin.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden