‘Wat een jongere ziet, wil hij hebben’

Jongeren hebben steeds vaker geldproblemen of schulden. Dat komt deels doordat ze weinig sparen en alles meteen willen kopen, maar ook door een gebrekkige financiële opvoeding....

Als Marika (18) iets leuks ziet, wil ze dat meteen hebben, schrijft ze op de website nibudjong.nl van het Nederlands Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud): ‘Ik ben nu in de problemen gekomen. Ik heb een printer op afbetaling gekocht, geld van mijn moeder én vrienden geleend en ik sta ook nog eens rood op de bank.’

Het lijkt een extreem voorbeeld, maar de situatie van Marika is allesbehalve uniek. Steeds meer jongeren hebben schulden en komen daardoor in de problemen. Volgens cijfers van het ministerie van Sociale Zaken staat een op de drie werkende jongeren onder de 25 jaar rood. Uit een recent onderzoek van het Nibud blijkt bovendien dat een kwart van de jongeren tussen de 15 en de 25 jaar moeite heeft om rond te komen.

Geldproblemen bij jongeren worden in elk geval niet veroorzaakt door geldgebrek of armoede, want jongeren hebben geld genoeg, zo blijkt uit het Nibud-onderzoek. Scholieren en studenten hebben gemiddeld per maand 401 euro te besteden. Bij werkende jongeren ligt dat bedrag nog veel hoger: gemiddeld 1.076 euro. De meeste jongeren hebben een baantje. Sommigen krijgen ook wat geld van hun ouders.

Het Nibud rapporteert dat vooral oudere, lager opgeleide en uitwonende jongeren moeite hebben om rond te komen. Volgens woordvoerder Gabrielle Bettonville van het Nibud ontstaan de problemen doordat veel jongeren niet goed hebben geleerd om met geld om te gaan. ‘Ze realiseren zich vaak niet dat ze een lening moeten afbetalen en dat dit veel geld kost.’

De meeste problemen doen zich voor bij jongeren die, zodra ze 18 jaar worden, ineens verantwoordelijk worden voor hun eigen financiën. Bettonville: ‘Ze moeten dan huur betalen als ze op kamers gaan wonen, verzekeringen afsluiten en vaste rekeningen betalen. Veel jongeren zijn daar slecht op voorbereid.’

Mede daardoor komen jongeren vaker en eerder in contact met incassobureaus, zo blijkt uit een jaarlijks onderzoek van Intrum Justitia, het grootste incassobureau van Nederland en Europa. ‘Een zorgwekkende ontwikkeling’, zegt woordvoerder Madeleine Bosch. ‘Want niet alleen krijgen we vaker te maken met jongeren, ze hebben ook steeds hogere schulden. In 2007 was dat gemiddeld 430 euro.’

De aard van de schulden is bovendien vaak ernstiger, zo blijkt uit het onderzoek. Waar het voorheen meestal ging om een niet betaalde telefoonrekening, hebben jongeren tegenwoordig vaak serieuzere schulden, zoals een huurachterstand of onbetaalde boetes.

Dat het aantal jongeren met schulden toeneemt, is volgens hoogleraar Pedagogiek Bas Levering van de Universiteit Utrecht voor een groot deel een mentaliteitskwestie. ‘Jongeren zijn erg beïnvloedbaar en denken snel dat ze bijvoorbeeld een nieuwe mobiele telefoon nodig hebben om er bij te horen. Ze kennen het verschil tussen wens en behoefte niet, en reclamemakers spelen daar handig op in.’

Volgens Bosch reageren jongeren veel te impulsief op prikkels en trends. ‘Als ze iets zien, willen ze het meteen hebben. Vroeger werd er eerst gespaard, maar tegenwoordig hebben jongeren geen geduld meer en moet alles nú.’ Ook zijn sommige jongeren volgens haar voortdurend op zoek naar manieren om iets te kopen. ‘Als de bankrekening leeg is, en de creditcard geblokkeerd, bestellen ze dingen op internet of kopen ze iets op afbetaling.’

Een verbod op reclame voor jongeren is volgens Levering niet nodig, maar hij vindt wel dat de overheid harder moet optreden tegen leenreclames en consumptief krediet. ‘Het is heel moeilijk je te wapenen tegen dat soort verleidelijke aanbiedingen om gemakkelijk geld te lenen. Vooral voor jongeren. Ik vindt het te gek voor woorden dat dit zomaar kan.’

Voorbeelden van jongeren die daardoor ernstig in de problemen komen zijn er genoeg, zegt Bosch. ‘Ik had laatst contact met een student, die had een schuld bij banken en winkels van bijna 20.000 euro.’ En het valt niet mee voor jongeren om weer uit de schulden te komen. Bosch: ‘Ze komen in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen terecht. Ze staan dan drie jaar onder toezicht en moeten in die periode met een inkomen op bijstandsniveau zien rond te komen. Dat is geen pretje, zeker niet voor jongeren.’

Ook zij vindt dat de verstrekkers van consumptieve kredieten veel kritischer zouden moeten zijn over aan wie ze producten op afbetaling verkopen. ‘Jongeren krijgen soms een afbetalingskrediet dat absoluut niet in verhouding staat tot hun inkomen.’ Ook zou duidelijk moeten worden vermeld hoeveel rente er moet worden betaald. ‘Veel jongeren realiseren zich vaak niet dat lenen heel erg duur is.’

En dat is precies de kern van het tweede probleem, stelt zowel het Nibud als pedagoog Levering. Jongeren die financiële problemen krijgen, hebben namelijk vaak niet geleerd hoe ze met geld om moeten gaan. Het Nibud vindt dat naast de ouders ook de scholen een taak hebben om kinderen te leren goed met geld om te gaan.

Levering vindt het vooral de taak van de ouders. Hij wil dat ouders hun kinderen leren een boekhouding bij te houden. ‘De meeste jongeren hebben geen idee hoeveel geld ze uitgeven en dat dat meer is dan ze verdienen. Dat is te gek om los te lopen. En het begint allemaal bij de ouders.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden