Wat een inspirerend bezoek aan Nederland had moeten zijn, veranderde in de aanvraag voor asiel

Homorechtenactivist Akeem Vassel durfde niet meer terug naar Jamaica

Hij kwam op uitnodiging naar Nederland, om met nieuwe kennis en energie terug te keren naar Jamaica, waar hij zich inzet voor lhbt'ers. De bedreigingen daar werden zo ernstig dat Akeem Vassel asiel aanvroeg - en kreeg.

Akeem Vassel: 'Ik had het gevoel dat ze boos op mij waren dat ik asiel had aangevraagd.' Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een stinkende, zwartgeblakerde hond was met een touw vastgebonden aan een hek voor het huis van Akeem Vassel (27) in Kingston, Jamaica. Er hing een briefje bij: 'Wij verbranden homo's als honden.'

Dat was in juni 2016, een paar weken voordat homorechtenactivist Vassel naar Nederland vertrok voor het Shelter City-programma van de organisatie Justice and Peace. Shelter City is bedoeld om internationale mensenrechtenactivisten drie maanden 'op adem' te laten komen in een veilige omgeving. Vassel volgde in Amsterdam workshops, netwerkte met andere activisten, deelde zijn verhaal op bijeenkomsten. De bedoeling was dat hij met een schat aan nieuwe kennis en inspiratie zou terugkeren naar de Cariben.

In plaats daarvan werd Vassel asielzoeker. 'Ik heb mezelf nooit gezien als vluchteling', zegt hij. Toch is hij er nu een. Deze zomer besliste immigratiedienst IND dat hij wegens alle bedreigingen in het homofobe Jamaica recht heeft op verblijf in Nederland. In zijn kamertje in het asielzoekerscentrum in Alkmaar wacht hij nu tot hij een huis krijgt toegewezen.

Lastig parket

Met zijn asielverzoek bracht hij Justice and Peace in een lastig parket. De organisatie haalde tot nog toe 56 mensenrechtenverdedigers uit 34 landen tijdelijk naar Nederland. Zij zouden onder andere omstandigheden waarschijnlijk moeilijk een visum krijgen voor een tijdelijk verblijf, juist omdat de overheid liever geen mensen binnenlaat die misschien niet meer vertrekken. Als meer uitgenodigde activisten asiel aanvragen, wordt het in de toekomst waarschijnlijk lastig voor Justice and Peace om die visa te regelen.

'Ik heb me daar ook wel schuldig over gevoeld', zegt Vassel. 'Alsof ik het Shelter City-programma bedroog. Maar uiteindelijk moest ik toch die keus maken voor mijn eigen veiligheid. Ik wil niet de zoveelste activist zijn die het met zijn leven moet bekopen.'

Jamaica is een van de meest homofobe landen ter wereld. In een rapport uit 2014 maakt Human Rights Watch melding van aanvallen op homo's met machetes, groepsachtervolgingen, schietpartijen en wurgpogingen. De afgelopen jaren vielen meerdere doden. Vorige week nog werd in hoofdstad Kingston een bekende homoseksuele modeontwerper doodgestoken. Het vermoeden is dat hij werd omgebracht vanwege zijn geaardheid.

Petitie #NietGayGenoeg

De organisatie LGBT Asylum Support biedt vandaag een petitie aan in de Tweede Kamer tegen de wijze waarop immigratiedienst IND asielzoekers ondervraagt die zeggen homoseksueel te zijn. Volgens voorzitter Sandro Kortekaas is de procedure onzorgvuldig en zouden asielzoekers onterecht niet worden geloofd als zij 'niet gay genoeg' zijn. LGBT Asylum Support bepleit dat er een onafhankelijke geschillencommissie komt voor dit soort zaken, waarbij ook gedragsdeskundigen en psychologen worden ingezet om iemands seksuele geaardheid te toetsen.

Bedreigd

Akeem Vassel werkte voor JFlag, Jamaica's belangrijkste organisatie voor lhbt'ers. 'Wie in Jamaica ervoor uitkomt homoseksueel of transgender te zijn, wordt vaak door zijn familie verstoten. Of de familie komt zelf in de problemen, als zij geen afstand nemen, en wordt uit de gemeenschap verbannen. Daardoor komen veel homo's op straat terecht.'

Vassel ondersteunde deze groep mensen als sociaal werker - bracht voedsel rond, organiseerde praatgroepen, hielp mensen bij het vinden van onderdak. Hoewel hij zijn eigen homoseksualiteit niet al te openlijk uitdroeg, maakte het werk voor JFlag dat hij geregeld werd bedreigd. 'Ik ben meerdere keren verhuisd, omdat mensen in de gemeenschap dreigden het huis in de fik te steken waar ik met mijn toenmalige vriend woonde. Ik herinner me ook een keer in de bus. Een man siste me toe dat hij mijn keel zou doorsnijden.'

Er zijn tijden dat Vassel en zijn vriend hun huis alleen nog verlaten als het echt niet anders kan. Een van hen slaapt altijd tegen de muur onder het raam, zodat voorbijgangers maar één persoon in bed zien liggen.

In 2016 wordt hij geselecteerd voor het Shelter City-programma. Zijn vertrek wordt door praktische omstandigheden uitgesteld van februari naar juli 2016. In de tussentijd vindt het incident met de hond plaats. 'Toch was ik echt van plan maar drie maanden in Nederland te blijven.'

Hij is pas een paar dagen in Nederland als hij een telefoontje krijgt van zijn broer - Vassel wordt op dat moment door een vrijwilliger van Shelter City rondgeleid in Amsterdam. 'Mijn broer vertelde dat er bij hem drie vreemde mannen aan de deur waren geweest die mij zochten.' Niet veel later krijgt Vassel een e-mail van een anoniem account 'We8gays', waarin wordt gedreigd hem en zijn familie iets aan te doen.

Angstaanvallen

Vassel krijgt last van angstaanvallen en slaapt slecht. In de zwartste momenten schiet zelfs de mogelijkheid door zijn hoofd om er een eind aan te maken. Hij zoekt hulp bij een psycholoog. 'Op een bepaald moment vroeg zij mij: weet je wel zeker dat je terug wil naar Jamaica?' Het zet hem aan het denken, net als sommige reacties uit het publiek als hij een lezing geeft. 'Mensen vroegen na afloop: ga je echt terug naar die situatie?'

Eind oktober 2016 staat zijn terugvlucht gepland. Vassel besluit niet te gaan. In plaats daarvan meldt hij zich op het politiebureau met de mededeling dat hij asiel wil aanvragen. Hij krijgt een treinkaartje naar het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel.

Als bekend wordt bij Justice and Peace dat hij van plan is te blijven, probeert de organisatie met hem een alternatief te verzinnen. 'Ze stelden voor om een veiligheidsplan op te stellen voor mijn terugkeer en wilden bijvoorbeeld helpen bij het installeren van bewakingscamera's bij mijn huis. Ze deden hun best, maar ik denk dat ik ook met dat veiligheidsplan mijn leven niet zeker zou zijn. Ik had het gevoel dat ze boos op mij waren dat ik asiel had aangevraagd, al werd dat niet hardop gezegd.'

In januari 2017 is hij aan de beurt voor zijn IND-interviews. Er wordt hem gevraagd naar de intiemste details: heeft hij ook weleens met een meisje gezoend, en als het antwoord ja blijkt, waarin verschilt dat voor hem gevoelsmatig van het zoenen met een jongen? Ook zijn er vragen over zijn uiterlijk. 'Ze leken mij niet vrouwelijk genoeg te vinden voor een homo. Ik vind dat een generalisatie: alsof alle homoseksuele mannen hetzelfde zijn.' Bovendien, legt Vassel de IND uit, had zijn masculiene houding een beschermende functie in de Jamaicaanse machocultuur.

Er wordt een half jaar onderzoek gedaan in zijn zaak, Vassel wordt intussen overgeplaatst van Ter Apel naar het azc in Alkmaar. Eind juli komt het verlossende telefoontje: hij mag in Nederland blijven.

Sindsdien voelt hij zich minder angstig, al slaapt hij nog altijd slecht. Hij is begonnen met zijn taalcursus en als hij beter Nederlands spreekt, wil hij sociale psychologie studeren. 'Zodat ik mij daarmee kan inzetten voor lbht'ers die het moeilijk hebben. Activist zal ik altijd blijven.'

Shelter City: asiel is niet de bedoeling

Tien steden, van Groningen tot Middelburg, hebben zich opgeworpen als Shelter City voor mensenrechtenactivisten van over de hele wereld. Lokale organisaties ontfermen zich voor drie maanden over de gast, die trainingen krijgt en lezingen geeft over de situatie in zijn of haar land. Het is niet de bedoeling dat deelnemers asiel aanvragen, zegt programmamedewerker Alexia Falisse van de organiserende stichting Justice and Peace. 'Als dit programma gelinkt wordt aan de mogelijkheid van asiel, wordt het in de toekomst moeilijker voor ons om visa te regelen voor deelnemers.' Ruim 90 procent van de deelnemers keert gewoon huiswaarts, zegt Falisse. Van de 56 gasten totnogtoe hebben er vijf een asielverzoek gedaan.

Justice and Peace zegt deelnemers die gevaar lopen in hun eigen land te ondersteunen bij een veiligheidsplan. 'Zo proberen we alternatieven aan te dragen en asielverzoeken te ontmoedigen', zegt Falisse. 'Maar uiteindelijk blijft het natuurlijk hun persoonlijke besluit. Wij kunnen mensen het recht op een asielaanvraag niet ontnemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.