Wat doet u voor het klimaat?

Klimaattop doe-het-zelf

Volkskrant-lezers weten vaak best wat ze voor het klimaat zouden moeten doen. Sociaal-psychologen weten waarom we dat toch vaak nalaten en hoe we u kunnen helpen niet in die val te trappen. Een groen verhaal zonder opgestoken vingertje.

Beeld Han Hoogterbrugge

Alleen al door geregeld de Groenpagina te lezen, zijn Volkskrant-lezers goed geïnformeerd over hoe ze hun persoonlijke invloed op de opwarming van de aarde kunnen beperken. Prioriteitenlijstjes kunnen helpen om de juiste keuzen te maken, blijkt uit het andere verhaal op deze pagina's. Maar de hoofdlijn is algemeen bekend. Mijd het vliegtuig en verre vakantiebestemmingen. Ruil de auto in voor een elektrisch exemplaar, of het openbaar vervoer of de fiets. Isoleer uw huis en neem zonnepanelen. Eet geen of minder vlees, maar juist wel groenten en fruit uit het seizoen.

Probleem is dat kennis voor de meesten van ons onvoldoende is om het gedrag te veranderen, zegt sociaal psychologe Berfu Ünal, die milieugedrag doceert aan de Rijksuniversiteit Groningen. Voor gedragsverandering moeten we overtuigd zijn van de (negatieve) gevolgen van ons handelen en persoonlijk gemotiveerd zijn daar iets aan te doen. Bovendien mag dat niet te moeilijk zijn. 'Als je kapotte apparaten niet in je eigen gemeente kunt inleveren voor recycling, ga je daarmee niet naar een buurgemeente.'

Ongemakkelijke vragen

Waarom is het toch zo lastig de klimaatkwestie op te lossen? In vijf afleveringen onderzoekt de Volkskrant de dilemma's achter het klimaatdebat.

Eerder werden de volgende vragen gesteld:
Waarom voeren we geen CO2-belasting in?
Hoe schoon wil China de lucht hebben?
Helpt klimaatgeld voor arme landen wel?
Waarom verdwijnt er nog steeds zoveel bos?

Ingesleten gewoonte

Zo onderzoekt ze de vraag waarom mensen hun autogebruik niet verminderen, ook als ze weten dat dit beter zou zijn voor klimaat en milieu. Herkenbaar antwoord: omdat autorijden een ingesleten gewoonte is waarvan we moeilijk afstand doen. Het levert comfort op en we kunnen het betalen. Wie niet echt gemotiveerd is de auto te laten staan, bedenkt met groot gemak rationele uitvluchten om dat te rechtvaardigen. Zoals: het regent, er rijden onvoldoende bussen, de trein is te duur.

Soms zijn we echter bijna overtuigd en gemotiveerd voor groene actie. Dan hoeft de overheid alleen nog maar een zetje te geven en de juiste snaar te raken. Denk dan niet meteen aan de verhoging van parkeertarieven, adviseert ze. 'Dan voelen we ons niet aangesproken door het financiële argument en kun je de kosten van autogebruik beter uitdrukken in milieu- of natuurwaarden zoals: zoveel bomen gaan dood door uw gedrag.'

(Tekst gaat verder onder foto)

Een auto op het eerste openbare waterstoftankstation van Nederland. Beeld anp

Hoge kosten of veel moeite kunnen barrières zijn voor milieuvriendelijk gedrag, zegt Ellen van der Werff van de Groningse vakgroep omgevingspsychologie. 'Maar er zijn ook genoeg personen die ondanks die barrières toch milieuvriendelijk handelen. Als je kijkt naar wat hen motiveert om bijvoorbeeld een elektrische auto te kopen of energie te besparen, is dat vaak niet geld of comfort maar draait het om normatieve overwegingen. Ze willen graag het juiste of milieuvriendelijke doen.'

Dan helpt het om te stimuleren en te complimenteren en werkt het verwijtende 'vingertje' juist niet, blijkt uit haar onderzoek. 'Wie zich realiseert dat hij of zij al geregeld milieuvriendelijke gedragingen vertoont, zoals door de fiets te nemen of glas naar de glasbak te brengen, ziet zichzelf meer als milieuvriendelijk en is bereid tot extra duurzaam gedrag. Positieve feedback over wat we al goed doen, kan dat stimuleren. Maar het werkt ook andersom: wijzen op wat we verkeerd doen, kan ertoe leiden dat we nog minder doen, want blijkbaar vinden we dat dan niet belangrijk.'

Klimaatklappers

Welk klimaatvriendelijk gedrag levert echt wat op? Voorlichtingsbureau Milieu Centraal maakte een overzicht van de veelgenoemde maatregelen en wat voor effect die hebben op het milieu. Lees hier wat echt nuttig is.

Welvaart

Qua kennis en motivatie zijn Volkskrant-lezers een interessante groep. Ze zijn relatief goed opgeleid, vaak een beetje links en doorgaans overtuigd van het nut van milieumaatregelen. Dat maakt hen 'in theorie' eerder bereid hun gedrag te veranderen, stelt Berfu Ünal. Maar een garantie is het niet.

Bijkomend probleem is dat ze ook welvarender zijn dan de gemiddelde Nederlander. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is er één factor die milieu en klimaat sterker beïnvloedt dan alle andere. Dat is niet ons gedrag of de beschikbaarheid van technologie, maar de welvaart. Wie méér te besteden heeft, veroorzaakt bijna automatisch meer klimaatschade, hoe groen het geweten verder ook is.

(Tekst gaat verder onder foto)

Honderden mensen eten gezamenlijk een vleesloze maaltijd aan een lange tafel op het Museumplein. Beeld anp

Rijkere mensen wonen in grotere huizen, rijden grotere auto's en kopen meer spullen. In een Nederlands huishouden zit meer dan de helft van het energiegebruik in goederen en diensten die we kopen. De meeste van die energie is opgewekt met fossiele brandstof en veroorzaakt dus verdere opwarming van de aarde. Elke euro die we uitgeven, draagt daaraan op een of andere manier bij.

'Hoe kom je duurzaam van je geld af?', vatte milieukundige Kees Vringer de vraag samen voor rijke Volkskrant-lezers, in een eerdere aflevering van deze rubriek. Dat lukt alleen door minder geld uit te geven aan producten met een hoge energie-intensiteit, en méér aan zaken waar weinig energie in zit. 'Zoals aan diensten in plaats van goederen, maar niet alle diensten zijn per definitie duurzaam. Iemand per Concorde naar de overkant van de oceaan vliegen, is ook een dienst.'

Vegetariërs

En dan nog is het uitkijken. Vegetariërs, bijvoorbeeld, produceren via hun voedingspatroon weliswaar minder broeikasgas, maar geven gemiddeld ook minder uit aan eten. Ze houden dus meer euro's over, waarvoor opnieuw een groene bestemming moet worden gevonden. Dat geldt ook voor iemand die zonnepanelen neemt. Die verdient daar uiteindelijk geld mee. Hoe gaat hij dat weer 'groen' uitgeven?

Denk dan aan het uitbesteden van klussen, zoals het doen van de was of het onderhoud aan de woning. Of aan zelf kleding of meubelen laten ontwerpen of maken. En als er dan nog iets overblijft: sparen op een groene bank. Ook buitenshuis eten en luxe voedingsmiddelen - zo mogelijk lokaal en van het seizoen - gelden als groen verantwoord: meer geld voor een ongeveer gelijkblijvende milieu-impact. Lastig detail is dat het pas écht werkt als ook NRC- en Telegraaf-lezers en niet-lezers eraan meedoen. Maar dat is een probleem voor later.

Klimaatspecial

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering? De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen. Lees hier over de overstromingen in Bangladesh of de stijgende temperaturen in Groenland die juist goed uitpakken.

Beeld Han Hoogerbrugge
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.