Vier vragen IS

Wat doet Nederland om IS-vrouwen en hun kinderen terug te halen uit Syrië?

Een Syrische vrouw staat met een kind in de rij om hulp te krijgen in het kamp Al Hol in het noordoosten van Syrië. Beeld AFP

Zo’n dertig Nederlandse Syriëgangers en hun kinderen verblijven in kampen en gevangenissen in Syrië. Wat doet Nederland om ze terug te halen? Vier vragen. 

Overlegt Nederland met de Koerdische autoriteiten in Syrië over terugkeer van IS-vrouwen?

‘Nee’. Het WhatsAppbericht van Abdulkarim Omar, minister van Buitenlandse Zaken in Noord-Syrië, is afgelopen zaterdag kort en krachtig. Omar is in de Koerdische regio in Noord-Syrië belast met de repatriëring van IS-gevangenen. Ambtenaren uit de Verenigde Staten, Rusland, Kazachstan, Soedan, Macedonië en Indonesië klopten de afgelopen anderhalf jaar bij hem aan om hun gevangenen terug te krijgen. Maar Nederland hoort niet in dit rijtje thuis. Ongeveer dertig Nederlandse IS-gangers en hun kinderen zitten vast in Syrische gevangenissen en kampen, zo blijkt uit cijfers van inlichtingendienst AIVD. Tot nu toe was Nederland stellig: deze mensen hebben er zelf voor gekozen om naar Syrië te reizen, wij willen ze niet terug.

Toch zei minister van justitie Ferd Grapperhaus vrijdag tegen de NOS dat hij inmiddels overlegt met de Koerdische autoriteiten in Syrië over een terugkeer van vrouwen en kinderen. Hoe zit dat?

De afgelopen maanden was er moeizaam schriftelijk contact tussen Nederland en de Syrische Koerden. Het begon vorig jaar met een uitspraak van de rechtbank Rotterdam, die oordeelde dat Nederland arrestatiebevelen voor zes in Syrië gedetineerde vrouwen moet overhandigen aan de Koerdische autoriteiten. Maar de Koerdische regio in Noord-Syrië is geen soevereine staat, waar je langs officiële kanalen een arrestatiebevel kunt neerleggen. Afspraken worden hier normaal niet op papier gemaakt, maar in persoon, boven kopjes thee. Ambtenaren van het ministerie van Justitie en Veiligheid willen echter onder geen beding naar Syrië. Zij besloten afgelopen zomer om de arrestatiebevelen dichtbij huis af te geven: in Den Haag. Naast het Paleis van Justitie bevindt zich het kantoor ‘Rojava Benelux’, een informele diplomatieke post van de Syrische Koerden. Hier zijn de arrestatiebevelen in ontvangst genomen en doorgestuurd naar minister Omar in Syrië.

Het kamp in Ain Issa, Syrië. Vooral families van gedode of gearresteerde IS-strijders verblijven hier. Beeld NurPhoto via Getty Images

Maar Abdulkarim Omar weet van niets. ‘Ik heb geen brieven ontvangen,’ laat hij per WhatsApp weten. Toch blijkt de post uit Nederland wel degelijk aangekomen. ‘Abdulkarim Omar heeft nooit een officiële brief gekregen,’ zegt Sheruan Hassan, verantwoordelijk voor de diplomatieke relaties van Rojava Benelux. ‘Maar de arrestatiebevelen zijn wel verstuurd. Het is voor de autoriteiten in Noord-Syrië belangrijk dat er een officieel verzoek wordt gedaan door de regering om de vrouwen over te dragen. Dan pas kan samenwerking starten met Nederland.’ Nederland weigert echter een officieel uitleveringsverzoek te doen, want dat zou kunnen worden opgevat als erkenning van de Koerdische regio in Syrië als soevereine staat. De correspondentie bloedde dood: sinds afgelopen najaar zijn justitieambtenaren niet meer langs geweest in het kantoor van Rojava Benelux. Om deze impasse te doorbreken, deed de rechtbank Rotterdam begin januari een tweede, dwingender uitspraak. Grapperhaus moet ‘alle noodzakelijke maatregelen’ nemen om ervoor te zorgen dat de vrouwen uit Syrië via Irak naar Nederland komen. Daarmee dwingt de rechter Grapperhaus om toch in gesprek te gaan met de Syrische Koerden.

Eerst wilde geen enkel Europees land IS-families terug. Nu overweegt Frankrijk IS-verdachten te repatriëren. België wil de kinderen terughalen. Nederland schuift ook. Waarom?

Omdat de situatie onhoudbaar wordt. Tot nu toe zorgen de Amerikanen voor de bewaking van de buitenlandse gevangenen. Maar president Trump wil het Amerikaanse leger terugtrekken uit Syrië. Geen enkel Europees land heeft zich aangeboden om het gat te vullen dat de VS achterlaat. Afgelopen najaar wist IS tijdens een zandstorm al eens tientallen families uit een vluchtelingenkamp mee terug te nemen het kalifaat in. Turkije dreigt met een offensief in Noord-Syrië en Syrische rebellen die met Turkije samenwerken, protesteerden afgelopen week tegen het opsluiten van IS-vrouwen. ‘De gevangenen zullen weglopen zodra er chaos uitbreekt,’ zei Abdulkarim Omar onlangs tijdens een gesprek met deze krant. ‘Ze zullen zich niet tegen de Koerden richten, maar wel aanslagen plegen in de landen waar ze vandaan komen.’ De VS geeft het goede voorbeeld door hun eigen gevangenen weg te halen uit Syrië. Zondag werd bekend dat de Amerikanen ook overwegen om de ‘Beatles’ weg te halen uit Syrië: twee Britten, inmiddels formeel statenloos, die mogelijk betrokken waren bij het opsluiten en martelen van westerse gegijzelden. In dit klimaat wordt het voor Nederland moeilijk om stil te zitten.

Een kamp in Ain Issa in het noorden van Syrië. Beeld AFP

Wat gebeurt er nu met de kinderen van Karenia J.?

Die worden waarschijnlijk opgevangen door andere kampbewoners. Veel buitenlandse kinderen in de kampen, vaak jonger dan vijf jaar, hebben één of meer ouders verloren. Twee broertjes uit Trinidad en Tobago, 7 en 11 jaar oud, doken onlangs bijvoorbeeld op bij een Amerikaanse IS-verdachte, die voor hen als pleegmoeder optrad. De broertjes bleken naar Syrië ontvoerd door hun vader, die waarschijnlijk bij IS om het leven kwam. Eind januari konden de jongens Syrië plotseling verlaten. Niet omdat de regering van het piepkleine Trinidad en Tobago de weg kent in de Koerdisch-Syrische bureaucratie. Maar dankzij de hulp van zanger Roger Waters van Pink Floyd. Zodra de popster op het toneel verscheen, vielen bureaucratische obstakels weg: met het privévliegtuig van Waters vlogen de kinderen terug naar de westerse wereld. Duizenden lotgenootjes kunnen alleen maar hopen dat hun vliegtuig snel komt.

Nederlandse IS-bruid overleden in Syrië: ‘Als je zulk nieuws hoort, gaat je hart sneller kloppen van angst’

De Nederlandse IS-verdachte Karenia J. is gestorven in een vluchtelingenkamp in Syrië. In Nederland is er bezorgdheid over het lot van kinderen en kleinkinderen in dit soort kampen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden