Wat doet Nederland om aanslagen te voorkomen?

Terreurdreiging

Wat wordt er in Nederland gedaan tegen aanslagen? Een overzicht op basis van de acht punten van terrorisme-expert Beatrice de Graaf.

De marechaussee voert patrouilles uit op luchthaven Schiphol. Beeld anp

1 De botte bijl

Een ideologie kun je niet wegbombarderen, maar grondgebied afnemen en leden van IS doden kan wel. Tot 1 juli deed Nederland mee aan het bombarderen van IS in Syrië en Irak. Nederlandse F-16's vlogen zeker 2.100 missies, waarbij 1.800 keer wapens werden gebruikt. IS verloor in die periode 25.000 vierkante kilometer in Irak en meer dan 9.000 in Syrië. Maar de Nederlandse aanvallen maken het land ook kwetsbaarder. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) schrijft dat 'landen die deelnemen aan de anti-IS-coalitie door jihadisten als doelwitten (worden) beschouwd'.

2 Precisiebommen

Deze week werd IS-leider Omar al-Shishani in gevechten met het Irakese leger gedood. Zijn dood is een forse tegenslag voor de terreurorganisatie en roept de vraag op of het uitschakelen van IS-leiders niet topprioriteit moet zijn. Maar precisie-bombardementen bestaan eigenlijk niet, vooral niet zonder goede inlichtingen op de grond - een mankement in IS-gebied. De VS voeren al langer liquidaties uit met drones. Ook daarbij vallen onschuldige slachtoffers. De - Amerikaanse - claim dat al-Qaida en de Taliban erdoor verzwakt zijn, is bovendien omstreden. Oud-dronepiloot Cian Westmoreland noemde ze in de Volkskrant zelfs 'een rekruteringsmiddel voor terroristische groeperingen'.

3 Inlichtingen

De dreiging tegen Nederland is in de afgelopen vijftien jaar nog nooit zo groot geweest, zei een AIVD-analist in het najaar. Geheime diensten hebben een scala aan mogelijkheden om terroristen in de gaten te houden en te weerhouden aanslagen te plegen. Cruciaal daarbij: hoe haal je de juiste mensen eruit? De AIVD is in vergelijking met buitenlandse diensten klein en staat bekend als specialistisch en hoogwaardig. Maar goede inlichtingen over alle terroristische activiteiten in Europa is een illusie. Het Europees delen van inlichtingen over geradicaliseerde personen bleek lang problematisch, maar is na Parijs en Brussel eindelijk verbeterd.

4 Onderhandelen

Praten met Islamitische Staat doet Nederland niet. Toch vinden sommigen dat dit wel zou moeten. De Brit Jonathan Powell bijvoorbeeld. Hij onderhandelde namens de Britse regering met de Ierse afscheidingsbeweging IRA. Powell betoogde in The Guardian dat het Westen onderhandelingen met IS moet starten. 'Misschien wil IS dat nu niet, maar we moeten al vast een kanaal openen.' Daarbij hoeft de inzet niet een islamitische staat te zijn, zegt Powell. Wel kan het gaan over het 'discrimineren van de Soenitische gemeenschap in Irak en Syrië'. Een groot probleem, dat volgens hem aan de basis staat van de opkomst van Islamitische Staat.

5 Haarvaten

Via buurtagenten, sociaal werkers, docenten en jongerenwerkers kan de overheid aan cruciale informatie komen. Zij kunnen een vertrouwensband opbouwen met bewoners, zodat die in een vroeg stadium informatie willen delen. Volgens terrorismedeskundigen zijn de Nederlandse diensten dieper in de haarvaten van de samenleving doorgedrongen dan die van menig ander Europees land. Maar er valt nog veel te verbeteren. Uit moslimgemeenschappen komt de kritiek dat de 'echte oren en ogen' - ouders, familie, vrienden - te weinig serieus worden genomen. Punt van zorg is ook dat in risicowijken welzijnswerkers en agenten zijn wegbezuinigd.

6 Reïntegratie

De begeleiding van jongeren die vast hebben gezeten wegens terrorisme is voor verbetering vatbaar, concludeerden terrorisme-experts Beatrice de Graaf en Daan Weggemans na onderzoek. Voor reguliere criminelen zijn resocialisatie-instrumenten ontwikkeld die tekortschieten bij de begeleiding van terrorismegevangenen. Ook de Terrorisme-sanctielijst vormt een barrière. Tegoeden van jihadi's blijven bevroren, waardoor ze geen bankrekening kunnen openen, geen salaris ontvangen en geen huur betalen. Volgens Weggemans komt er meer beleidsruimte voor op een maat gesneden aanpak. 'Maar die komt door de aanslagen wel onder druk te staan.'

7 Vervolging

Jihadisten verdwijnen in Nederland steeds makkelijker achter de tralies. Volgens recente vonnissen zijn niet alleen strijders strafbaar, maar ook sympathisanten die de gewelddadige jihad faciliteren. Wie geld of goederen stuurt naar jihadgebieden wordt gezien als deelnemer aan een terroristische organisatie. Advocaten van terreurverdachten waarschuwen dat de rechtsstaat onder druk staat, omdat hun cliënten minder rechten hebben. Bij gewone verdachten zijn duidelijke omstandigheden vereist waarop een verdenking kan rusten. Bij terreurverdachten zijn 'aanwijzingen' of 'intenties' (om bijvoorbeeld af te reizen naar het kalifaat) al voldoende.

8 Tegengeluid

Tegen het inhoudelijk verhaal van terroristen ingaan, de zogenoemde counter-narrative, wordt gezien als een belangrijk middel om 'hersenspoeling' van moslimjongeren te voorkomen. Maar hoe doe je dat? Een gematigde imam de klas in sturen? Zodra bekend is dat de overheid achter een counter-narrative zit, gaat de boodschap verloren. Kansrijke initiatieven moeten vanuit de moslimgemeenschappen zelf komen. Maar moslimburgers met studie of baan hebben weinig tijd en zijn veel minder gemotiveerd dan ideologische fanatici. Voor de overheid is het zaak een manier te vinden burgerinitiatieven heimelijk te steunen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.