WAT DOET HONGKONG MET CHINA?

WIE in Hongkong landt, vliegt bijna letterlijk tussen de waslijnen van de hoge woontorens alvorens op het oude vliegveld van Kai Tak neer te strijken....

ANDRE ROELOFS

Maar niet alleen de landing is spectaculair. Hongkong is een fascinerende metropool waar Aziatische vindingrijkheid en degelijk Brits bestuur samenvloeiden en het leven dag en nacht doorgaat. Gelegen aan een haven die door de romantische veerboten uit 'De wereld van Suzie Wong' wordt doorploegd.

Maandag wordt dit Hongkong - na 156 jaar Brits bestuur - aan China teruggeven. Hongkong lijkt voortaan machteloos. China heeft 1.200 miljoen inwoners (meer dan de Verenigde Staten, Rusland, Japan en de Europese Unie samen), Hongkong, kleiner dan de provincie Utrecht, 6,3 miljoen.

Dit is echter een deel van het verhaal. China is een ontwikkelingsland. Het inkomen per hoofd van de bevolking is in Hongkong hoger dan in Nederland. Buitenlandse investeringen, de motor van de snelle ontwikkeling van de Chinese economie, komen via Hongkong binnen. De invloed van Hongkong op Zuid-China is enorm.

Bovendien is soevereiniteitsoverdracht hier niet hetzelfde als inlijving. In ruil voor de teruggave heeft Peking beloofd dat voor Hongkong het beginsel 'één land, twee systemen' zal gelden. In de basic law staat: 'Het socialistische systeem en de daarbij behorende politiek, zullen in het bijzondere bestuursgebied Hongkong niet van toepassing zijn, en het tot dusver bestaande kapitalistische systeem en zijn manier van leven, zullen de komende vijftig jaar niet worden gewijzigd.'

Hongkong, dat anderhalve eeuw van China gescheiden was (zo lang als België van Nederland) mag zijn eigen karakter houden. Met een eigen bestuur, eigen munt (gekoppeld aan de Amerikaanse dollar) en zijn lidmaatschap van Wereldbank, IMF en Wereldhandelsorganisatie.

Vijftig jaar. Het verhaal gaat dat Deng Xiao Ping toen hij 'één land, twee systemen' voorstelde, daaraan de verwachting toevoegde dat China de komende vijftig jaar méér zal veranderen dan Hongkong.

Wat zijn opvolgers in de partijtop van deze voorspelling denken, is onbekend. Hun fundamentele probleem blijft dat het communisme als systeem ook in China is mislukt.

Het antwoord van Deng op deze mislukking was een dubbelstrategie: handhaving van de alleenheerschappij van de communistische partij door invoering van een autoritair kapitalistisch systeem.

Met deze paradoxale wending probeert de Deng-stroming in Peking aan te knopen bij ideeën die ook elders in Azië opgeld doen en bekend staan als het Singapore-model. De grote voorvechter hiervan is Lee Kuan Yew, de senior minister van Singapore, die sinds jaar en dag rondreist met de boodschap dat stabiliteit, orde en discipline belangrijker zijn dan democratie, pluriformiteit en individuele ontplooiing.

Natuurlijk is dit allemaal eerder verkondigd (van Mussolini in Italië tot Pinochet in Chili) maar Lee Kuan Yew geeft aan zijn autoritaire opvattingen een bijzondere lading door deze te presenteren als Aziatische waarden die superieur zijn aan de Westerse waarden.

Tot de grote bewonderaars van Lee Kuan Yew behoort ook de man aan wie Peking het bestuur over het autonome gebied Hongkong heeft opgedragen: de scheepsmagnaat Tung Chee Hwa. Dat de familie van Tung destijds voor de Chinese communisten uit Shanghai naar Hongkong vluchtte, staat het bondgenootschap met de nazaten van Mao niet in de weg. Hoe harmonieus dit bondgenootschap zal zijn, staat overigens nog te bezien.

De kwestie is bovendien dat met de overdracht niet alleen de tycoons, maar ook de democratische beweging van Hongkong in de Chinese politiek haar entree maakt. Die beweging ontstond als reactie op het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, en kwam onder leiding van Martin Lee ook bij de laatste verkiezingen in Hongkong als veruit de grootste groepering uit de bus. Martin Lee kan zeker zijn van veel medestanders in China, en in ieder geval van grote internationale steun. De Chinese garanties voor Hongkong hebben trouwens internationale status.

De vraag die in deze dagen steeds vaker wordt gesteld luidt: wat zullen de Chinese communisten met Hongkong gaan doen? Een terechte vraag. Toch bekroop mij in het dynamische, van zelfvertrouwen blakende Hongkong het gevoel dat de vraag op termijn misschien moet worden omgedraaid: Wat zal Hongkong met China doen?

In eerste instantie is de overdracht zeker een succes voor de huidige leiders in Peking, die meer en meer op de Chinees-nationalistische lijn zijn gaan zitten. De rentree van het rijke, pluriforme en internationaal georiënteerde Hongkong zal echter tegelijkertijd de hele toestand in China beïnvloeden.

De terugkeer van Hongkong kan een geweldige impuls geven aan de ontwikkeling van het kapitalisme in China, maar ook leiden tot een verscherping van de regionale, economische en politieke verschillen.

Hoe dan ook: de strijd om Hongkong wordt deel van de strijd om de toekomst van China.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden