Wat doet die Jan van Goyen?

Voor het eerst vertellen keurmeesters, de kunstportiers van PAN, openlijk over hun metier.

PAN biedt ook antiek en design


'Verkoop nooit je eerste aankoop. Het herinnert je aan hoe je begon.'


We staan voor een Karel Appel, Heads in Space, uit 1961. Kleurig, pasteus, wild en in balans. Appel zoals je Appel wilt zien. 'Nou en dan vraag je je als eerste af: is het olieverf of acryl?' Evert Douwes jr. is zesde generatie schilderijenhandelaar van Douwes Fine Art. Hij is ook een van de keurmeester op de kunstbeurs PAN. Zij die in het diepste geheim voorafgaand aan een beurs goed nakijken of alles wel echt is. Of er geen lood voor goud wordt aangeboden. Diep geheim, althans zo zijn we het gewend van andere kunst- en antiekbeurzen. Maar de PAN legt sinds vorig jaar de kaarten op tafel: elke dag geeft een keurmeester een rondleiding. Om toe te lichten wat hij zojuist heeft goedgekeurd.


Zoals de Appel. 'Sommige schilders gingen met acrylverf schilderen, want dat droogt veel sneller dan olie. Dan konden ze lekker snel werken en veel verkopen. Appel ook. Hij bleef maken waar hij ooit succes mee had, maar dan van acryl. Maar van acrylverf is nog niet aangetoond dat het generaties lang meegaat. Van olieverf wel.' Douwes licht niet alleen toe wat hij heeft gekeurd, hij helpt zijn toehoorders ook een handje, voor het geval ze een schilderij willen kopen op de beurs. 'Dus dan kies je olie. Dat gebruikte hij in zijn goede jaren, en dat is blijvend.'


'Ja, iedereen is practisch', zegt Douwes. Het is niet helemaal duidelijk of hij Appel bedoelt, die zijn handeltje opschroefde met acrylverf, of de Jaski Art Gallery die dit 'goede' werk aanbiedt, of zijn toehoorders, die hij maant een practische keuze te maken. Maar wel is duidelijk dat het handel is. We staan hier nu even niet om een kunsthistorisch verhaal bij een schilderij te horen, al glipt dat er af en toe ook doorheen. Maar om te kijken of een object de investering waard is. 'Wij zoeken naar handelskwaliteit en een artistiek element', zegt Douwes.


Een van de toehoorders schrikt er een beetje van. 'Het is echt heel anders hier hè. Dan in een museum.' Het gaat wel erg over de marktwaarde, vindt ze, maarja ze is ook voor het eerst op een beurs. 'Het zijn geen spetterende liefhebbers hier', fluistert ze. Maar andere dames luisteren geïnteresseerd naar de tips van Douwes. Zoals: 'verkoop nooit je eerste aankoop, hoezeer je smaak ook verandert. Het herinnert je aan hoe je begon.' En: 'wees niet bang om objecten in te ruilen als je nieuwe dingen wilt kopen. Ook niet als je er verlies op maakt. Dat is hedonistisch rendement.' De groep kijkt glazig. 'Gebruiksverlies', zegt Douwes.


In zijn eigen stand wijst hij een 'bescheiden' schilderijtje aan; een gezichtje op Rhenen van Jan van Goyen. Mooi geschilderd, maar niet te zeldzaam - Van Goyen schilderde erg veel, je komt 'm vaak tegen. 270 duizend euro vraagt Douwes ervoor, hij heeft het er gewoon op het bordje bijgezet. Transparant zijn, vindt hij, anders gaan mensen zelf vergelijken en raden.


We lopen gauw door, want Douwes wil iets laten zien: een andere Jan van Goyen. Voor 1,6 miljoen euro te koop bij kunsthandel Peter Pappot. Hij bedoelt maar: de prijzen verschillen. En de keurmeesters hebben daar geen grip op. Een negatief advies vanwege kwaliteit is bindend, maar Douwes kan als keurmeester een andere handelaar niet dwingen een andere prijs te vragen. Het is een groot gezicht op Scheveningen uit 1642, een 'blond' schilderij zoals ze dat noemen in de handel; lekker licht, fijn voor in huis. Douwes wil nog wel even kwijt dat het nog moet worden gerestaureerd, als je 'm aanschaft. De groep voelt de ondertoon, en na enig aandringen en glimlachen geeft hij toe: als hij 'm zelf te koop zou hebben aangeboden, had hij er 'niet meer dan een miljoen' voor gevraagd. En het eerst gerestaureerd.


De een z'n mores zijn de andere niet. En voor iedereen is het sappelen. Douwes geeft toe - en dat doen lang niet alle kunsthandelaren: de tijden zijn zwaar. 'Er zijn, drie, vier recessies geweest, de rek is er een beetje uit. Verzamelaars houden hun kunstwerken vast omdat ze er niet de hoofdprijs voor kunnen vragen.'


Maar Douwes ziet ook lichtpuntjes. Kunst uit de Gouden Eeuw verliest niet gauw waarde, zegt hij. Hij heeft hoop voor jonge verzamelaars. De PAN heeft hier op gemikt in de promotie en pr. Het lukt, zegt Douwes, 'maar wel mondjesmaat'.


Bij hedendaagse galeristen hangt het hier en daar al vol met met rode 'verkocht'-stickertjes, zoals bij Flatland Gallery waar foto's van Erwin Olaf, Daniëlle Kwaaitaal en Ruud van Empel het prima doen - fotoverzamelaars zijn gemiddeld jonger dan schilderijenverzamelaars. Prijzen liggen tussen de vier en 'enkele tientallen duizenden' euro. Alleen een groot kristallen hemelbed - alsof bed en kroonluchter in elkaar zijn opgegaan - van Hans van Bentem is nog onverkocht. Maar misschien is die, met een vraagprijs van 175 duizend euro, ook niet voor de jongste verzamelaars.


Naast beeldende kunst wordt traditioneel op de PAN toegepaste kunst verkocht: antiek en ook steeds meer design. Klokkenhandelaar Lars Gude is ook keurmeester op PAN; hij keurt de klokken van zijn concurrenten. Die keuring is streng, zegt hij, en geregeld leidt het ertoe dat een handelaar zijn waar toch terugtrekt. 'Maar altijd in goede sfeer', verzekert hij. Zijn eigen klokken werden door anderen gekeurd. In het openingsweekend verkocht Gude al acht klokken. 'De druk is van de ketel', zegt de eigenaar. Ook Gude geeft toe dat de tijden voor de handel zwaar zijn. Maar een klok is een goede investering, zegt hij. 'Het tikken van de klok geeft ziel aan je huis.' De verkochte klokken zijn Frans, maar hij heeft ook Friese klokken. De goedkoopste die hij aanbiedt kost 2.750 euro (een reisklokje), de duurste is 34.500 euro; een kistklokje van Thuret, een van de eersten die de uitvinding van Christiaan Huygens, de slinger voor een klok, toepaste.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden