ANALYSE

Wat doet die 100 miljoen kilo strooizout met de natuur?

Al meer dan 100 miljoen kilo zout werd er dit seizoen gestrooid op de Nederlandse rijkswegen. Maar wat doet al dat zout met de natuur?

Strooiwagens worden bijgevuld bij Rijkswaterstaat in Houten.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Strooiwagens worden bijgevuld bij Rijkswaterstaat in Houten.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Soms ziet Annemiek van Loon, bomenconsulent van beroep, het al vanuit haar auto. De zwarte staketsels van afgestorven struiken. Frisgroene blaadjes die ineens een geel randje hebben. Of een bast die dof is geworden van ellende.

‘Bomen hebben op twee manieren last van het strooizout’, analyseert Van Loon. ‘Op de eerste plaats is er het spatzout, dat maakt dat de bast uitdroogt. En op de tweede plaats zijn er bomen die het pekelwater opnemen via de wortels, vooral soorten die al vroeg in de lente uitlopen. In beide gevallen kan het leiden tot afstervingsverschijnselen bij de boom.’

Rijkswaterstaat strooide deze winter al meer dan 100 miljoen kilo zout uit over de Nederlandse wegen, waarvan een groot gedeelte dit weekend. Nog altijd is dit de enige manier om het wegennet snel weer ‘zwart te maken’, zoals dat in de taal van Rijkswaterstaat heet.

Het principe is bekend: door zout te strooien, bevriest water bij een lagere temperatuur, en smelten sneeuw en ijzel. Maar wat doet al dat zout met de planten die langs de wegen groeien, en dus de volle laag krijgen?

‘Vooral de naaldbomen hebben er hinder van’, zegt Van Loon. ‘Die groeien immers het hele jaar door. Ze nemen het hele jaar vocht op, en zijn daardoor gevoeliger voor zout. Eigenlijk worden ze lichtelijk vergiftigd.’

En niet alleen bomen, ook sommige dieren hebben last van al dat zout in het milieu. Dat geldt bijvoorbeeld voor huismussen. Zij zijn gewend grit en kleine zandkorrels op te eten, zodat ze in hun maag beter zaden kunnen vermalen. Maar het kan gebeuren dat de mussen zich vergissen, en dat ze in de winter de zoutkorrels oppikken, met fatale afloop – ineens vallen ook in de winter de mussen van het dak.

null Beeld Volkskrant Infographics
Beeld Volkskrant Infographics

Gevlekte salamander

In het buitenland is veel onderzoek gedaan naar het effect van strooizout op zoetwatermeren die niet ver van een weg liggen. Tot op enkele honderden meters is een effect te meten, blijkt uit een studie in de bergen in Centraal-Duitsland. Het zout heeft een negatieve invloed op allerlei diersoorten, van groot tot klein, schreven twee Amerikaanse onderzoekers in een overzichtsartikel in het blad Freshwater Biology. Zo is de sterfte onder de embryo’s van de gevlekte salamander en de boskikker hoger. Ook schijnen er bij de boskikkers bovenmatig veel mannetjes voor te komen als er veel zout in het water zit, een teken dat de boel verstoord is.

Maar zoals dat gaat in de natuur: er zijn ook soorten die zich op een wonderlijke manier weten aan te passen aan de zilte omgeving. Joop Schaminée, hoogleraar vegetatiekunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen en de Wageningen Universiteit, weet dat er in de middenbermen van wegen unieke plantengemeenschappen voorkomen.

‘Je komt daar plantensoorten tegen die van nature op kwelders en schorren groeien’, vertelt hij. Als voorbeeld noemt hij voorbeeld het Deens lepelblad. ‘Die valt in het voorjaar heel erg op’, zegt Schaminée. ‘Het is een witbloeiend kruisbloemetje, en soms kleurt hij de middenberm van een snelweg helemaal wit.’ Ook Engels gras, een plant uit de strandkruidfamilie met zachtroze bloemetjes, staat ‘massaal langs de snelwegen’.

Nee, zegt Schaminée, hij denkt al met al niet dat strooizout schadelijk is voor de voor de Nederlandse natuur. ‘Het effect is heel plaatsgebonden’, zegt hij. ‘Dat zout komt niet terecht in de gebieden die verder van de weg liggen. Om nu te zeggen dat het zout goed is voor de natuur, gaat te ver, maar een groot probleem is het volgens mij niet.’

Sap van bermgrassen

Het zout van Rijkswaterstaat is dit jaar afkomstig uit mijnen in Duitsland, die met het beste aanbod kwamen tijdens de openbare aanbesteding. ‘Eigenlijk is er nu geen geschikt alternatief voor zout’, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. ‘In zeewater is de concentratie zout te laag, dat kan weer aanvriezen. En als je zand gebruikt, raakt het zeer open asfaltbeton (zoab) verstopt.’

Wel doet de provincie Noord-Holland een poging een alternatief te vinden. Daar loopt een pilot met een heel ander strooimiddel: grassap. Het gras uit de bermen wordt in de zomer gemaaid en geperst, en het sap wordt in de winter gebruikt tegen gladheid. Dat kan, omdat de bermgrassen van nature zout bevatten, zegt de provincie. Ook de vezels uit de grassen vinden een bestemming: daarvan worden paaltjes en verkeersborden gemaakt.

De Europese Unie heeft subsidie uitgetrokken voor dit project, om op deze manier de circulaire en zeer lokale economie te stimuleren. De gedachte is dat het grassap duurzamer is dan zout, omdat het niet van ver hoeft te komen.

Lees ook:

Veiligheid gaat voor alles, daarom vallen treinen in Nederland eerder uit dan elders

Na de sneeuwpret grijpt de schaatskoorts om zich heen, maar: ‘Luchtijs, daar kun je niet op schaatsen’

Het winterweer blijft zorgen voor sneeuwpret én overlast. Volg in dit liveblog het laatste nieuws over de koudegolf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden