Wat doet de kalk die we eten in ons lichaam?

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Wat doet de kalk die we eten in ons lichaam? Door Rineke Voogt Illustratie Valentina Vos

Beeld Valentina Vos

Nee, de witte plekjes op onze nagels komen niet van een tekort aan kalk. Die volkswijsheid is al een poos ontkracht. Maar wat gebeurt er wel als we een calciumtekort hebben? En kunnen we er ook te veel van binnenkrijgen?

Wie per dag twee glazen melk drinkt en een plak kaas eet, krijgt genoeg calcium binnen volgens de norm van de WHO (ongeveer 1 gram). Ook in andere vormen is calcium goed op te nemen uit voedsel; aan sojamelk is het mineraal vaak toegevoegd, en in boerenkool zit een hoge dosis.

Maar een tandartsbezoek maakte een lezer ongerust. Dat er bij hem zoveel tandsteen ontstaat, zou volgens de tandarts te maken hebben met het kalkgehalte van zijn speeksel. Als ik dus minder kalk ga eten, schrijft hij, krijg ik wellicht ook minder tandsteen.

Een startpunt

Dat is te kort door de bocht, zegt Cor van Loveren, hoogleraar Preventieve tandheelkunde bij het ACTA. 'Tandsteen bestaat wel uit calcium, dus je hebt het ervoor nodig. Maar het ontstaan ervan is van veel meer factoren afhankelijk. Er moet een startpunt zijn, een kern van tandplak en bacteriën, waarop kristallisatie ontstaat.'

Bovendien is speeksel bij vrijwel iedereen oververzadigd met calcium, dat het gebit beschermt tegen gaatjes, zegt Van Loveren. 'Minder calcium eten zal niet per se minder calcium in het speeksel opleveren: het lichaam heeft voor dit mineraal een enorm goed zelfregulerend vermogen.'

En dat is maar goed ook, zegt Martijn Katan, emeritus-hoogleraar Voedingsleer aan de VU. 'Calcium is niet alleen nodig voor de opbouw en het onderhoud van botten, maar ook van levensbelang voor zenuwen en spieren, in het bijzonder het hart. Het lichaam reguleert het calciumgehalte in het bloed daarom strikt: als er in het bloed een tekort dreigt, wordt het onmiddellijk uit de botten vrijgemaakt.' Daarom is een direct gevolg van langdurig calciumtekort dat botten poreuzer worden.

Kalkpillen

Om zo'n tekort te voorkomen kunnen we supplementen slikken. Toch valt het effect daarvan tegen, ontdekten Amerikaanse onderzoekers die een calciumsupplement vergeleken met een placebo bij postmenopauzale vrouwen. De botdichtheid van de vrouwen met supplement was wel hoger, maar het aantal breuken werd er niet minder op.

Bovendien zijn er wat zorgen over kalkpillen, zegt Katan. 'Een Nieuw-Zeelandse onderzoeksgroep vond aanwijzingen dat er meer hartinfarcten voorkomen bij mensen die calciumsupplementen slikken.' Ook lijken mannen die heel veel calcium binnenkrijgen een verhoogde kans te hebben op prostaatkanker. Katan: 'Maar daar staat tegenover dat calcium de kans op darmkanker kan verkleinen, zoals de Gezondheidsraad onlangs meldde. Ik denk dat we er verstandig aan doen om gigantische hoeveelheden te vermijden, dat het optimum wellicht wat lager ligt dan de aanbevelingen.'

Calcium is geen boosdoener

Voor aderverkalking hoeven we overigens niet calcium als boosdoener aan te wijzen. Bij atherosclerose, zoals het wetenschappelijk heet, komt kalk pas helemaal achteraan in de ophoping van cellen en cholesterol in een slagader, vertelt Katan.

En nierstenen dan? Die bestaan voor een flink deel uit calcium, dus is het niet onlogisch om te denken dat je minder calcium moet eten om ze te voorkomen. 'Toch is het omgekeerd: mensen met aanleg voor nierstenen die weinig calcium eten, hebben juist een verhoogd risico', zegt Katan. Calcium bindt in de darm met oxaalzuur, een ander onderdeel van nierstenen, dat niet meer door het lichaam wordt opgenomen. Eet je te weinig calcium, is er meer oxaalzuur beschikbaar om in de nieren te binden met calcium: een niersteen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden