Wat doet de 'gekke wolf' in Nederland?

Als de wolf geweten had welke heisa hij op zijn nek haalde, dan was hij waarschijnlijk nooit de grens overgestoken. Dan was hij mooi in Duitsland gebleven, waar ze niet opkijken van een wolf meer of minder. Wist hij veel dat zijn soortgenoten Nederland al 150 jaar links hadden laten liggen.

Een wolf loopt langs de N381 ter hoogte van Noord-Sleen, bij Emmen. Het is ongeveer 150 jaar geleden dat het dier voor het laatst in het wild in ons land is gezien. Beeld anp

Boer Bert Jagt (59) begrijpt helemaal niets van het warme welkom. Het is zondagmiddag. Hij zit achter zijn woning in de zon en vertelt hoe hij voor het weekend 30 schapen had en nu nog maar 29. Zaterdagochtend liep hij van zijn erf in Nieuw-Amsterdam naar zijn schapen - 'echte Texelse Elite Schapen' - die iets verderop in een weiland staan. Wat hij zag, was niet fraai. Allemaal plukken wol. En daar tussen een dood schaap, dat helemaal open lag. De ingewanden lagen ernaast en over het hele lijf zaten wonden. 'Zo luguber. Dit heb ik nog nooit gezien.'

Emotioneel

Hij wrijft even met zijn duim en wijsvinger door de punten van zijn snor. 'Best wel emotioneel', zegt hij dan. Hij ging naar huis, pakte een kop koffie en zette de televisie aan. Daar zag hij de wolf voorbij komen. En toen begreep hij ineens wat zijn schaap was overkomen. Dat kon bijna niet anders. Want het roofdier was volgens de televisie vanuit Duitsland naar Noord-Sleen gelopen, een dorpje verderop. Zijn weiland met schapen lag precies op de route. Hij kreeg meteen iemand van het faunafonds over de vloer, met twee Duitse deskundigen.

De wolf bleek een bekende te zijn in Duitsland. Daar had hij ook al voor discussie gezorgd, omdat hij zich wat vreemd gedroeg. 'Het is een beetje een gekke wolf, niet helemaal goed bij zijn hoofd', zegt Jagt. Hij kreeg van de 'Duitse professoren' te horen dat het beest zijn roedel heeft verlaten en waarschijnlijk op zoek is naar een vrouwtje. 'Het is paringstijd, hè.' Dus vermoedt hij dat het dier naar Ruinen trekt, 30 kilometer verderop. Daar leeft een roedel wolven in een natuurpark, in gevangenschap. Maar ja, dat weet deze wolf niet.

Bossen
Vanaf de boerderij van Jagt is het een kwartiertje rijden naar Noord-Sleen, waar de eerste foto van de wolf zaterdagochtend werd gemaakt. Een makkie voor een wolf, die normaal 60 kilometer op een dag loopt. Langs de provinciale weg waar het beest opdook, staat Wilbert Rodenburg bij 'Eetcounter 't haantje' in een gehaktbal te prikken. Hij woont tegen de Duitse grens aan en snapt eigenlijk niet wat de wolf hier te zoeken heeft. Al die grote, open vlakten, met druk verkeer en bossen die niet veel voorstellen.

Dat is toch niks voor een wolf? 'In Duitsland zijn hele grote bossen. Hij kan beter daar blijven.' Het schaap van boer Jagt lag zondagochtend al op de snijtafel in Wageningen.'We kunnen een wolf niet uitsluiten', zegt Johan Wesselink van het faunafonds. Alleen had het schaap over het hele lichaam bijtwonden en dat past niet echt bij de aanval van een wolf. 'Een wolf bijt in de hals. Dit schaap was ook tussen de oren en in de snuit gebeten.' De onderzoekers hebben dna-materiaal verzameld. Over twee weken moet duidelijk zijn of een hond of toch de wolf het schaap van boer Jagt van het leven heeft beroofd.

Gek wil Wesselink de wolf niet noemen. Atypisch, zegt hij. Dat de wolf niet schuw lijkt, noemt hij 'onervarenheid'. 'Het is een jonge wolf, die waarschijnlijk nog geen slechte ervaringen met de mens heeft gehad.' Maar dat kan snel komen. In Duitsland worden veel wolven aangereden, weet Wesselink. 'Die kans is hier ook levensgroot.' Helemaal nu hij zo langs de provinciale wegen in Drenthe sjokt. Straks klapt hij door zijn gebrek aan ervaring op een auto. Paf. Dood. Moet Nederland weer 150 jaar wachten.

Beeld anp

Hoe de wolf het symbool werd voor natuurherstel

Tot voor kort werd de wolf onverenigbaar geacht met beschaving. Wolven? Die kwam je nog tegen op de Balkan of in dunbevolkte gebieden in Rusland. Maar hier werden ze door de vooruitgang verdrongen. De wolf verdween uit Nederland toen de ontginning van de woeste gronden werd voltooid, toen meanderende rivieren werden gekanaliseerd en het platteland door spoorverbindingen werd ontsloten. De wolf maakte deel uit van de natuur waartegen de Nederlanders de strijd hadden aangebonden. Een modus vivendi tussen wolf en mens was niet nastrevenswaardig. De jacht op wolven, waaraan jagers veel van hun prestige ontleenden, was overigens geen doel op zich: die diende ook de volksgezondheid. Wolven zouden aan de verspreiding van het voor mensen zeer gevaarlijke hondsdolheidvirus hebben bijgedragen. Mogelijk zou de wolf eind 19de eeuw ook zonder gemotiveerde jagers uit Nederland zijn verdwenen. Er was in deze periode nauwelijks nog wild dat de wolf tot voedsel diende. De wolf verdween vrijwel onopgemerkt uit Nederland, vermoedelijk in 1897. Zijn terugkeer is echter met vreugde begroet. De kippenboer en de schaapherder uit de late 19de eeuw zouden zich er hooglijk over hebben verbaasd. De houding van de mens tegenover het dier is sindsdien dan ook wezenlijk veranderd. Eeuwenlang werd een scherp onderscheid gemaakt tussen beide. Volgens de natuurfilosoof René Descartes kende het dier geen fysieke of emotionele pijn. Immanuel Kant meende weliswaar dat de mens het dier goed moest behandelen, omdat wreedheid tegenover het dier kon verkeren in wreedheid tegenover de mens, maar morele plichten tegenover het dier had hij niet. Diermishandeling variërend van palingtrekken tot kikkers opblazen was tot voor kort een vorm van volksvermaak. Inmiddels ziet men de natuur niet als bedreigend maar vooral als kwetsbaar. Aan de terugkeer van de wolf wordt een symbolische betekenis toegekend: kennelijk heeft de natuur zich dermate hersteld van de haar toegebrachte slagen dat de wolf meent zich er te kunnen handhaven. De tot inkeer gekomen mens begroet het roofdier, dat in sprookjes en zegswijzen overigens onverkort het kwaad belichaamt. De wolf voorziet in de behoefte aan goed nieuws. De vraag is hoeveel schapen hij nog moet doden voor we hem weer eng gaan vinden.

(Sander van Walsum)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden