Wat doet Adri?

PvdA-senator Adri Duivesteijn heeft Den Haag in een wurggreep. Stemt hij vandaag tegen het Woonakkoord dan belandt het kabinet in grote moeilijkheden. En Duivesteijn is boos.

Adri Duivesteijn vindt zichzelf een belangrijke en nuttige PvdA-coryfee. Hij legde onlangs zijn wethouderschap in Almere neer vanwege de ernstige ziekte waartegen hij sinds 2006 vecht. Maar bij de laatste partijbijeenkomsten keken nogal wat prominente PvdA'ers nauwelijks naar hem om.


En waar was de partijtop toen hij in 2011 aanvankelijk niet in de Eerste Kamer kwam doordat anderen, geheel tegen de afspraken in, met voorkeurstemmen werden gekozen? Waarom stond toen in de partijtop niemand openlijk voor hem op?


Het zijn vragen die vandaag opeens als een schaduw boven de Eerste Kamer hangen. Want de 63-jarige onberekenbare volkshuisvestingspecialist maakt nu een lange neus naar iedereen die hem niet serieus wilde nemen toen dat niet nodig leek. Ze zullen nu immers wel moeten. Duivesteijns stem is vandaag bepalend voor de toekomst van de samenwerking van het kabinet met de 'Constructieve Drie', de oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP. Premier Rutte, PvdA-leider Samsom, vice-premier Asscher: al wekenlang krijgen ze, ook van Duivesteijn zelf, maar geen antwoord op die ene vraag: wat gaat Adri doen? Breekt hij nu alweer het dunne laagje ijs waarop het kabinet net een beetje evenwicht heeft gevonden?


Er schuilen de nodige aannames in de zinnen hiervoor. Bijvoorbeeld dat Duivesteijns stem bepalend is. Het gaat daarbij om het hart van het zogenoemde Woonakkoord, dat het kabinet in februari sloot met de C-3. De vijf partijen spraken af dat verhuurders van woningen, vooral woningcorporaties, een heffing moeten betalen van samen 1,1 miljard euro volgend jaar, oplopend tot 1,7 miljard in 2017.


Dat geld is bedoeld om de schatkist mee te vullen en dat gaat lijnrecht in tegen alles waarvoor Adri Duivesteijn zich zijn gehele carrière, als wethouder in Den Haag en Almere, als Tweede Kamerlid en als voorzitter van huurdersvereniging Woonbond, heeft ingezet: stedelijke vernieuwing en betaalbaar wonen. Juist dat komt in het gedrang als het kabinet jaarlijks 1,7 miljard euro gaat heffen op de verhuurders van sociale huurwoningen.


Duivesteijn en ook de corporaties willen dat de verhuurdersheffing wordt gebruikt om te investeren in woningen. Dat is goed voor de bouw, goed voor de woningmarkt en dus voor de economie. Maar 1,7 miljard minder slaat dus wel een gevoelig gat in de bezuinigingsplannen van Rutte II.


Zonder Duivensteijns voor- of tegenstem zou de stemverhouding kunnen uitkomen op 37 tegen 37. PvdA, VVD, D66, ChristenUnie en SGP hebben er samen 38. Maar zo min als bekend is wat in het hoofd omgaat van de sleutel-PvdA'er, is zeker wat bijvoorbeeld de kleine senaatsfracties doen die nu nog in het neekamp staan genoteerd.


Eerste test

Ook een aanname is dat Duivesteijn bereid zou zijn het kabinet en vooral zijn partij in grote moeilijkheden te brengen. VVD en PvdA hebben na een lange ontkenningsfase erkend dat ze een minderheidskabinet vormen, althans in de senaat. Niet zonder moeite kregen de twee grootste partijen een 'commitment', zo heet het in Den Haag, van D66, ChristenUnie en SGP - inderdaad dezelfde als van het Woonakkoord.


Waarom zouden we in dat minderheidsavontuur geloven, zo redeneren de C3, als het bij de eerste de beste serieuze test slecht afloopt? Coalitiegenoot VVD kijkt met een nog veel bozere blik naar de PvdA, meer specifiek naar partijleider Diederik Samsom: zorg dat je je kikkers in de kruiwagen houdt, ook al is één van die kikkers volstrekt onvoorspelbaar, wrokkig en heeft hij even weinig te verliezen.


Binnen de PvdA is de afgelopen weken op de senator ingepraat, door onder anderen vice-premier Lodewijk Asscher. Natuurlijk mag hij vandaag zijn punt maken, is hem verteld, als hij daarna dan alsjeblieft toch maar vóór stemt. Dat punt maakte hij eerder dit jaar al in zijn spijkerharde maidenspeech als senator. Duivesteijn noemde de plannen ondoordacht en onaantrekkelijk. Hij eiste van de verantwoordelijke bewindsman Stef Blok een integrale visie op wonen en dat hij plannen zou smeden samen met de belangengroepen in de woningmarkt.


Er is sindsdien het een en ander gebeurd. Blok heeft in zijn begroting een verhaal over de woningmarkt opgenomen dat expliciet gesteund wordt door de PvdA in de Tweede Kamer. Bovendien hebben de woningcorporaties 'zolang dit kabinet er zit' hun verzet tegen de verhuurdersheffing gestaakt. In ruil daarvoor mogen ze commerciële activiteiten ontplooien, krijgen ze 400 miljoen om in energiebesparing te investeren en een korting op te betalen btw van 60 miljoen euro. Het probleem is: Duivesteijn heeft daarover nog geen goed woord gesproken.


Dat hij een dwars en balsturig politicus is, is algemeen bekend. 'In de jaren negentig in de Tweede Kamer bezorgde hij staatssecretaris Tommel slapeloze nachten', herinnert zich Jim Schuyt, oud-directeur van woningcorporatie De Alliantie en PvdA-lid. 'Maar Adri speelde altijd ketelmuziek: hij streek steeds zijn vlag en alle regeringsplannen gingen gewoon door.'


Toch vindt de Schuyt de huidige situatie heel spannend omdat Duivesteijn aan het eind van zijn carrière is. Hij hoeft niet meer verder binnen zijn partij. 'Hij heeft niets te verliezen.'


Machtspoliticus

Duivesteijn geldt als een lone wolf binnen zijn partij, maar ook binnen de volkshuisvesting. De huidige generatie corporatiedirecteuren, veelal partijgenoten, vindt hij managers zonder visie. 'Adri is een machtspoliticus, maar ook inhoudelijk gedreven', zegt de Eindhovense wethouder en 'politieke vriend' Staf Depla, als opvolger in de Tweede Kamer zijn leerling. 'Hij zal deze situatie zo veel mogelijk in zijn voordeel proberen bij te buigen.' Dat denk ook oud-fractiegenoot Rick van der Ploeg. 'En daar moet de Partij van de Arbeid blij mee zijn, want ik geloof dat Duivesteijn gelijk heeft dat wat nu voorligt geen goed plan is.'


Een voor de hand liggende aanpassing die Duivesteijn zal vragen is volgens de kenners dat de heffing tijdelijk wordt, tot 2017, dus voor de duur van het huidige kabinet. Het is per slot nu crisis, maar er komen betere tijden. Zo'n tijdelijke heffing zou passen bij de deal die Blok afgelopen najaar heeft gesloten met de corporaties, die ook geldt tot uiterlijk 2017.


Een minuscule opening tot uitstel gaf minister Blok vrijdag in zijn antwoorden op vragen van Duivesteijn. De verhuurderheffing loopt in 2017 op tot 1,7 miljard euro, maar over het bedrag vanaf 2018, daarover 'zijn nog geen nadere afspraken gemaakt'. Het kan in dat jaar 'per wetswijziging worden aangepast'. Bovendien: over drie jaar, 2017 dus, gaan we de effecten van de heffing evalueren.


Is dat genoeg voor Duivesteijn? Hij zwijgt. Desgevraagd meldt hij in een e-mail dat hij voor maximaal politiek rendement beter uit de publiciteit kan blijven en verwijst hij naar twee van zijn geschriften die zijn filosofie op de woningmarkt bevatten. Hij wil dat de politiek zich hard maakt dat ook mensen met lagere inkomens langzaam eigenaar kunnen worden van hun eigen huis, ook als zij dat grotendeels huren. En hij vindt dat de politiek tot doel moet hebben dat burgers hun eigen woonomgeving beter kunnen vormgeven. Het zijn thema's waarmee hij in Almere al op grote schaal heeft geëxperimenteerd.


Maar het zijn ook teksten die zich niet gemakkelijk onder hoge tijdsdruk laten omzetten tot nationaal beleid, en al helemaal niet in de Eerste Kamer waar alleen maar vóór of tegen kan worden gestemd.


cv


1950 Geboren in Den Haag 1967-1967 Kok in het Kurhaus, Scheveningen


1969-1971 Vicevoorzitter Jongeren Aktiegroep Schilderswijk en vicevoorzitter wijkberaad.


1975-1980 docent HBO/SO (Stichting Opleiding tot Sociale Arbeid)


1975-1989 Gemeenteraadslid Den Haag voor de PvdA.


1980-1989 Wethouder Ruimtelijke Ordening Den Haag


1990-1994 Directeur Nederlands Architectuurinstituut


1994-2006 Lid Tweede Kamer


2006-2013 Wethouder Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Almere


Sinds februari 2013 Lid Eerste Kamer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden