Wat doe je als rechter als experts elkaar tegenspreken?

Oud-rechter Frits Lauwaars: 'Voordat je beslist moet je doorvragen, doorvragen, doorvragen'

Vandaag doet de rechter uitspraak in de zaak-Henriquez, een zaak die nog complexer is geworden nu zich nieuwe deskundigen met een compleet ander verhaal hebben gemeld. Wat kan de rechter hiermee?

Familie en vrienden van Mitch Henriquez voor de rechtbank. Foto anp

Hoe is Mitch Henriquez gestorven? En in hoeverre zijn de verdachte agenten DH01 en DH02 daarvoor verantwoordelijk? Daarover moet de Haagse rechtbank vandaag uitspraak doen. Het antwoord op de vraag is lastiger geworden nadat zich dit weekeinde nieuwe deskundigen hebben gemeld. Zij stellen dat het zogeheten acuut-stress-syndroom, waaraan Henriquez volgens het Openbaar Ministerie is gestorven, niet bestaat.

'Het is een complexe zaak geworden', zegt de gepensioneerde rechter Frits Lauwaars. 'Het blijft vreemd dat wetenschappers die een vergelijkbare opleiding hebben genoten, tegenovergestelde conclusies kunnen trekken.'

De eerste lezing is die van de forensisch patholoog van het Nederlands Forensisch Instituut. Zij stelde tijdens de rechtszaak dat de 42-jarige arrestant waarschijnlijk is overleden als gevolg van verwurging. Oftewel: dat de omstreden nekklem die de verdachte agent DH01 toepaste heeft bijgedragen aan de dood.

Omdat zij tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak alleen stond, baseerden de officieren van justitie zich bij hun strafeis op wat drie andere deskundigen tijdens het proces stelden. Volgens hen was verwurging als doodsoorzaak zeer onwaarschijnlijk. Henriquez zou zijn gestorven als gevolg van een 'giftige' hoeveelheid adrenaline in het bloed. Hierdoor zou zijn hart zijn gestopt.

Frits Lauwaars Foto ANP

Dit zogeheten acuut-stresssyndroom zou zijn ontstaan door de hardhandige arrestatie door vijf agenten, aldus deze deskundigen. Maar: bij dit scenario is het onmogelijk vast te stellen of de individuele handelingen van de verdachte agenten hebben bijgedragen aan de dood. Gevolg: volgens de aanklagers moeten de agenten alleen veroordeeld worden wegens mishandeling, en niet voor doodslag of dood door schuld.

De discussie laaide dit weekeinde opnieuw op dankzij VPRO-programma Argos. Vier deskundigen, onder wie de cardioloog die Henriquez kort na de hardhandige arrestatie in 2015 behandelde, stelden dat het OM het bij het verkeerde eind heeft. Het acuut-stresssyndroom bestaat helemaal niet, stellen ze.

Hoe moeten rechters omgaan met getuige-deskundigen als hun mening zo verschilt? Lauwaars heeft ervaring met ingewikkelde zaken. Over de zaak-Henriquez wil hij zich inhoudelijk niet uitlaten. 'Ik ken de zaak niet goed genoeg en ik wil mijn voormalige collega's niet voor de voeten lopen.' Wel wil hij vertellen hoe je als rechter omgaat met zulke uitzonderlijke situaties.

Wat doe je als rechter als deskundigen het grondig oneens zijn?

'Uiteindelijk moet je toch beslissen, hoe moeilijk het ook is. Voordat je dat doet, moet je doorvragen, doorvragen en doorvragen. En je moet de deskundigen met hun tegenovergestelde conclusies confronteren. Mijn ervaring is dat het op een gegeven moment wel helder wordt welke deskundige gelijk heeft. Als iemand veel gaat speculeren, worden de zwakke fundamenten waarop hij of zij een theorie heeft gebaseerd, wel duidelijk.

'Maar het kan ook zijn dat je er niet uitkomt. En bij twijfel moet je als rechter vrijspreken.'

Het onderzoek ter zitting in de zaak-Henriquez is twee weken geleden al gesloten. Kan de rechter nog wat met de verklaringen van de medisch specialisten?

'Het is nogal wat als meerdere deskundigen heel stellig zeggen 'het acuut-stresssyndroom bestaat niet' of 'het is niet de doodsoorzaak'. Onder hen bevinden zich de behandeld arts en de forensisch patholoog die het lichaam heeft onderzocht. Dit maakt het voor de rechtbank lastig om in het vonnis te schrijven dat het wel een aannemelijke theorie is, zoals het OM eerder stelde.

'Voordat je dat doet, zou je deze nieuwe deskundigen eigenlijk willen ondervragen. En de andere deskundigen die claimen dat het syndroom wel bestaat, met de uitkomst willen confronteren.

'Dit kan overigens nog steeds. Het onderzoek ter zitting is formeel wel gesloten. Maar je kunt het als rechter altijd openen als daar een goede aanleiding voor is. Als de rechters al eerder hebben besloten dat het acuut-stresssyndroom geen aannemelijke theorie is, is dat misschien niet nodig. Als je die theorie nog wel overweegt, kan ik me goed voorstellen dat je de zaak aanhoudt en een nieuwe zitting prikt om alle deskundigen te horen. Dat zal dan een enorm steekspel worden, waarbij de wetenschappers elkaar over en weer met academische literatuur om de oren zullen slaan. Misschien duurt het een dag of twee, maar uiteindelijk zal dan wel een duidelijk beeld ontstaan wie zijn of haar oordeel baseert op de sterkste fundamenten.'


De zaak-Henriquez

De zaak-Henriquez in drie dilemma's
Het Openbaar Ministerie acht twee agenten die betrokken waren bij de arrestatie van Mitch Henriquez schuldig, maar vindt dat ze geen straf verdienen. De nabestaanden zijn geschokt. Om deze drie dilemma's draait de zaak.

Familie Mitch Henriquez: 'Wij krijgen pas rust wanneer alle vijf agenten worden gestraft'
In dit interview vertellen familieleden van Henriquez 'alles wat ze op hun hart hebben'. Ze willen dat alle agenten worden gestraft. 'Pas dan krijgen we rust, en kan ook Mitch rusten.'

Stelt de advocaat van de familie Henriquez zich te veel op als officier van justitie?
Advocaat Richard Korver maakt volop gebruik van het spreekrecht voor familie van slachtoffers. Maar stelt hij zich daarmee niet te veel op als officier van Justitie?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.