Wat deed PvdA'er Moorlag eigenlijk fout met zijn uitzendconstructie? 'Dit lijkt op een afrekening'

In 2012 stak men de loftrompet over Alescon, nu voelt de PvdA zich in verlegenheid gebracht

Volgens betrokkenen heeft PvdA'er William Moorlag in zijn sociale werkplaats niets fout gedaan. 'Dit lijkt op een afrekening.' De FNV waarschuwt dat hij niet de laatste zal zijn.

Bloemen van PvdA-leider Lodewijk Asscher voor William Moorlag na diens beëdiging als Tweede Kamerlid Foto WinsumNieuws

Lodewijk Asscher en Jetta Klijnsma waren in december 2012 nog maar net minister en staatssecretaris van Sociale Zaken toen zij in een brief aan de Tweede Kamer de loftrompet staken over Alescon, de sociale werkplaats in Assen. De werkplaats blonk uit in het vinden van begeleid werk voor arbeidsgehandicapten - mensen die doorgaans lastig te plaatsen zijn. De PvdA-bewindslieden zetten de 'succesfactoren' op een rijtje: goede relaties met werkgevers, adequate begeleiding van de werkzoekenden en uitstekend 'ondernemerschap'.

Eén aspect ontbrak in die opsomming: in het voorjaar van 2011 had Alescon de werkwijze drastisch omgegooid. Kandidaten die in aanmerking kwamen voor begeleid werk, kwamen voortaan niet meer in dienst van de sociale werkplaats, maar van het zelf opgerichte uitzendbureau AwerC-Flex.

Het is dat uitzendbureau dat nu het PvdA-Kamerlid William Moorlag, directeur van Alescon van 2015 tot oktober 2017, aan het wankelen brengt. In een door de vakbond FNV aangespannen rechtszaak oordeelde de rechter in december dat de 'schijnconstructie' onrechtmatig is. AwerC-Flex biedt medewerkers die hetzelfde werk doen slechtere arbeidsvoorwaarden dan hun collega's die nog wel rechtstreeks in dienst zijn bij de sociale werkplaats. Dat mag niet. Alescon zat fout en moet de gedupeerden alsnog hun misgelopen loon en extra's terugbetalen. In reactie op dat vonnis wil het PvdA-bestuur nu dat Moorlag vertrekt uit de Tweede Kamer. Ook Asscher heeft daar inmiddels op aangedrongen. De PvdA is immers officieel tegen schijnconstructies en voelt zich door Moorlag in verlegenheid gebracht.

In Drenthe is de afgelopen dagen binnen en buiten de PvdA met verbazing kennis genomen van dat standpunt. Co Lambert, GroenLinks-wethouder in Aa en Hunze en bestuurslid van Alesco: 'De vakbond, de ondernemingsraad, alle betrokken gemeenten; iedereen was op de hoogte van deze constructie. Er was steeds maar één doel: terwijl het rijk bezuinigde op de sociale werkvoorziening, probeerden wij lokaal toch zo veel mogelijk mensen aan werk te helpen. Ja, die mensen hebben iets mindere arbeidsvoorwaarden gehad, maar het alternatief was dat ze werkloos thuis zaten. Ik snap niet dat hier over uitbuiting en schijnconstructies wordt gesproken.'

Frank Weijermans, voormalig manager bij de sociale dienst in Assen, stoort zich aan het beeld dat er zich duistere zaken hebben afgespeeld. 'Dit lijkt op een afrekening. Barbertje moet hangen. Het wordt tijd dat de PvdA en de FNV de hand in eigen boezem steken.' Het was destijds Weijermans' idee om een niet-commercieel uitzendbureau in te zetten om langdurig werkzoekenden en arbeidsgehandicapten aan een baan te helpen. 'Moorlag was toen nog niet in beeld, die is in 2015 op een rijdende trein gesprongen.'

De kwestie-Moorlag dreigt uit te groeien tot een principiële strijd binnen de PvdA. Lees hier hoe de zoektocht naar nieuw elan de kwestie-Moorlag de PvdA ten deel valt en hoe de beroepspolitici op het Binnenhof zich geconfronteerd zien met een nieuw, geharnast partijbestuur.

Weijermans wijst met nadruk op de cao voor de sociale werkplaatsen, die voorschrijft dat de werknemers daar 130 procent van het minimumloon verdienen. 'Door toedoen van de FNV zijn de lonen voor begeleid werk tot enorme hoogte gegroeid. Daarmee is het feitelijk onbetaalbaar geworden. Welke werkgever is bereid 130 procent van het minimumloon te betalen voor iemand die maar voor 50 procent presteert? Intussen bezuinigt de overheid, met de PvdA aan het roer, op de subsidie. Gevolg: arbeidsgehandicapten blijven werkloos thuis en er ontstaan ellenlange wachtlijsten. Die mensen zijn kansloos.

'En dan verzint Alescon een list: een uitzendbureau om arbeidsgehandicapten toch aan een baan te helpen. Natuurlijk niet tegen het torenhoge loon van 130 procent, maar het gewone wettelijk minimumloon. Dus is er minder geld nodig. En het werkt. Arbeidsgehandicapte mensen werken weer tegen marktconforme lonen. Alescon en Moorlag verdienen een compliment voor hoe zij de fouten van de PvdA en de FNV proberen op te lossen.'

Geen geheim

Geheim was de constructie zeker niet. Dat kan niet in een sociale werkplaats die bestuurd wordt door de wethouders van zes deelnemende gemeenten en die verantwoording afleggen aan zes gemeenteraden. De ondernemingsraad was op de hoogte en in de rechtszaal bevestigde de FNV dat ook zij sinds 2011 wist hoe het werkte. Pas eind 2016 maakte de bond bezwaar.

Zou het kunnen dat de zaak voor de FNV pas interessant werd toen directeur Moorlag kandidaat-Kamerlid werd voor de PvdA? FNV-bestuurder Gea Lotterman werpt die suggestie verre van zich. 'Wij wisten dat een uitzendbureau werd ingezet, maar we wisten niet dat de arbeidsvoorwaarden zoveel slechter waren. Verder is het simpel: ik begon in november 2016 in deze functie, snel daarna kwamen de klachten van mensen die zeiden: ik krijg geen eindejaarsuitkering en mijn collega wel. Dat heb ik uitgezocht. Natuurlijk vind ik ook dat mensen niet thuis moeten blijven zitten. Maar als je ze op weg helpt, moet je het goed doen. Dan kost het maar iets meer geld.'

Met het lot van Moorlag bemoeit zij zich niet, maar voor de PvdA-top heeft zij wel een onheilspellende mededeling: als Moorlag hierover struikelt, zal hij waarschijnlijk de laatste bestuurder niet zijn. 'Sinds het vonnis ontploft mijn telefoon door klachten van mensen uit het hele land die de situatie herkennen. Laat ik het zo zeggen: we zoeken het nog uit, maar we vermoeden dat dit ook elders speelt.'

Dat is ook wat Moorlag zelf vorige week aan partijleider Asscher schreef, in correspondentie die circuleert binnen de partij: 'De kans op uitwaaieren is reëel (...) Als de voor mij gehanteerde maatstaf met betrekking tot deze constructie de maatstaf wordt voor het aan de schandpaal en het kruis nagelen van PvdA-bestuurders en volksvertegenwoordigers, dan komt de positie van velen in het geding.'

Alescon is inmiddels in beroep gegaan tegen het vonnis.