Wat deed Michiel de Ruyter in Marokko?

Wat was de dolkstootlegende ook alweer? Waar komt de term Pyrrhus-overwinning vandaan? En wat ontdekte Antoni van Leeuwenhoek? Het is tijd voor de voorronde van de Grote Geschiedenis Quiz. Doe mee, en win mooie prijzen!

1 Wie waren de Bittereinders?

a. De Zuid-Afrikaanse Boeren die tussen 1899 en 1902 een verbeten guerrillaoorlog voerden tegen troepen van het Britse Rijk.


b. De vele werklozen die na de beurskrach van 1929 wanhopig op zoek waren naar werk.


c. De soldaten van het Duitse garnizoen in Groningen dat voorjaar 1945 als laatste weerstand bood tegen de geallieerde troepen.


d. De Molukse radicalen die in de jaren zeventig zelfmoordaanslagen wilden plegen om de onafhankelijkheid van de Republiek der Zuid-Molukken af te dwingen.


2 Tijdens de Koude Oorlog was de invloed van de Sovjet-Unie op haar satellietstaten groot. Toch was er één land dat brak met de SU, en zelfs haar lidmaatschap van het Warschaupact opzegde. Welk land was dit?

a. Litouwen, waar de partizanenbeweging de Woudbroeders in 1957 de macht greep.


b. Joegoslavië, dat zich onder leiding van Tito in 1961 aansloot bij de Organisatie van Niet-gebonden Landen.


c. Bulgarije, dat zich na een coup in 1962 onder leiding van Todor Zjivkov wilde oriënteren op het Westen.


d. Albanië, dat zich na de destalinisatie van de Sovjet-Unie vanaf 1962 meer wilde oriënteren op China.


3 Wat noemden de oude Egyptenaren het 'Zwarte Land'?

a. Zuid-Soedan, vanwege de huidskleur van de toenmalige inwoners.


b. Kemet, de vruchtbare grond die de Nijl ieder jaar bij zijn overstroming afzette.


c. Het Perzische Rijk, de aartsvijand van Egypte.


d. Doeat, de onderwereld, waar de ziel na de dood heen reisde.


4 Waardoor nam de kwaliteit van Franse wijnen aan het eind van de negentiende eeuw af?

a. Veel Europese wijngaarden werden halverwege de negentiende eeuw door de druifluis Phylloxera verwoest. De nieuwe wijnstokken waren van mindere kwaliteit.


b. Door het gebruik van het bestrijdingsmiddel DDT vanaf 1890 werden de druiven minder zoet.


c. Het ambachtelijke productieproces werd vanaf 1910 minder toegepast; de wijn werd steeds vaker in fabrieken geproduceerd.


d. Door temperatuursveranderingen aan het eind van de Kleine IJstijd in de loop van de negentiende eeuw verdwenen enkele van de beste wijnrassen.


5 Op 16 mei 1940 kregen de Nederlandse kranten van de bezetter de opdracht te vermelden dat ze uitkwamen zonder voorafgaande censuur. Welke krant meldde naar waarheid dat deze wél onder controle van de Duitsers stond?

a. Het Haarlems Dagblad.


b. de Volkskrant.


c. De Telegraaf.


d. De Nieuwe Rotterdamsche Courant.


6 Wat was de 'Zoen van Delft'?

a. Een vredesverdrag tussen Jacoba van Beieren en Filips de Goede, waarbij Jacoba op 3 juli 1428 het grootste deel van haar macht afstond aan haar neef.


b. Een ontmoeting tussen Willem van Oranje en landvoogdes Margaretha van Parma in oktober 1565, waarbij de landvoogdes beloofde de Tiende Penning af te schaffen.


c. De buitenechtelijke affaire van prins Maurits van Oranje-Nassau met een van zijn dienstmeisjes tussen 1590 en 1596.


d. De kus waarmee de latere koning Willem I de afgevaardigden van het Nederlandse volk begroette bij zijn terugkeer in Nederland op 30 november 1813.


7 Waar en wanneer werd de term 'getto' voor het eerst gebruikt om een wijk aan te duiden waar een etnische, religieuze of raciale minderheidgroepering woonde?

a. Het eerste getto ontstond rond 1100 ten tijde van de Eerste Kruistocht in Jeruzalem, waar de term werd gebruikt voor een gezamenlijk Joodse en islamitische wijk. De term 'getto' komt van het Latijns gettum, dat 'buiten' betekent.


b. In 1516 werd in Venetië de term 'getto' voor het eerst gebruikt voor de Joodse wijk. De term verwijst naar een oude ijzergieterij, die zich voorheen op deze plek bevond.


c. In New York ontstond het eerste getto aan het begin van de twintigste eeuw. Oost-Europese immigranten introduceerden de term 'getto', die verwijst naar de slechte omstandigheden in hun wijken.


d. De nazi's stelden in 1940 in Warschau het eerste getto in. De term 'getto' komt van het Jiddische gettisch, dat zoveel als 'thuis' betekent.


8 Wat was Razzle Dazzle?

a. Een Engelse camouflagetechniek uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, waarbij schepen met ingewikkelde patronen werden beschilderd om de Duitse onderzeeërs op het verkeerde been te zetten.


b. De Engelse variant van de twintigste-eeuwse kunstvorm dada, waarbij anarchisme en verwarring centraal stonden.


c. Een voorloper van de Amerikaanse graffiti, die in de jaren vijftig ontstond in de sloppenwijken van New York.


d. Een dansvorm die in het Chicago van de jaren zestig zeer populair was.


9 Keizer Theodosius I verhief het chris- tendom in 380 n.Chr. tot staatsgods- dienst van het Romeinse Rijk. Aan welk ritueel maakte Theodosius vervolgens in 393 een eind?

a. Aan de Mithras-cultus, omdat die de christianisering van het leger in de weg stond.


b. Aan de bacchanalia, omdat deze meerdaagse drankgelagen steeds meer uit de hand liepen.


c. Aan de grote offerfeesten bij het inluiden van het nieuwe jaar, omdat hij deze beschouwde als dierenmishandeling.


d. Aan de Olympische Spelen, omdat hij die zag als een uiting van de oude heidense godsdienst.


10 Antoni van Leeuwen- hoek verrichtte in de zeventiende en achttiende eeuw baanbrekend werk op het gebied van microscopisch onderzoek. Wat ontdekte hij?

a. Bacteriën.


b. Spermatozoa.


c. Tuberculose.


d. Witte bloedcellen.


11 Onder Stalin werden tijdens de Goelag-periode miljoenen mensen opgesloten in werkkampen. Welke groep mensen werd ook in deze kampen geïnterneerd?

a. Schakers, vanwege hun strategisch inzicht.


b. Duivenmelkers, uit angst dat ze boodschappen aan het Westen zouden doorgeven.


c. Filatelisten, vanwege hun interesse in 'buitenlandse producten'.


d. Archeologen, vanwege hun onderzoek naar verboden periodes uit het Russische verleden.


12 Wat was het 'batig slot'?

a. De opbrengst van de VOC die jaarlijks onder de aandeelhouders werd verdeeld.


b. De winst van de slavenhandelaren van de WIC, die ze investeerden in grote stukken land in Nederlands-Guyana.


c. De winst uit het cultuurstelsel op Java, die ten goede kwam aan de Nederlandse schatkist.


d. De baten van de export van Nederlands 'katoentjes' naar Nederlands-Indië, die de textielindustrie tot grote bloei bracht.


13 Waarom is Oostenrijk geen lid van de NAVO?

a. Omdat neutraliteit een voorwaarde was voor de hernieuwde onafhankelijkheid in 1955.


b. Omdat de bevolking in 1960 in een referendum tegen lidmaatschap stemde.


c. Omdat het land op militair gebied geen bijdrage wil leveren aan het bondgenootschap.


d. Omdat Oostenrijk al sinds de Eerste Wereldoorlog niet over een eigen leger beschikte.


14 De term 'éminence grise' is wel- bekend. Naar wie verwijst deze?

a. De filosoof Alexis de Tocqueville, die bekendstond om zijn grote intellect, maar kleurloze persoonlijkheid.


b. Schrijver en filosoof Voltaire, vanwege de grijze pruik die hij altijd droeg.


c. De schrijver Charles de Montesquieu, die altijd met een grijs aantekeningenboekje rondliep.


d. De kapucijner monnik François Leclerc du Tremblay (père Joseph), die met zijn grijze pij altijd als raadsman achter kardinaal Richelieu stond.


15 Tussen 1936 en 1942 werd de Noordoost polder aangelegd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam deze nieuwe polder goed van pas. Waarom?

a. Duizenden onderduikers gingen werken in de polder, omdat arbeiders hier waren vrijgesteld van de Arbeitseinsatz.


b. Tijdens de Hongerwinter werden in de polder voedselpakketten gedropt, die door de boeren uit handen van de Duitsers gehouden werden.


c. De polder werd tijdens de bevrijding gebruikt als landingsplaats voor Canadese parachutisten.


d. De polder fungeerde als graanschuur voor de rest van Nederland.


16 Iedereen kent de term 'kosten koper' uit makelaarsadvertenties. Hieronder vallen onder andere notariskosten en de overdrachtsbelasting op onroerende goederen. Wanneer ontstond deze overdrachtsbelasting in Nederland?

a. In 1598 voerde de Nederlandse overheid de overdrachtsbelasting in om de oorlog tegen Spanje te financieren.


b. In 1811 voerde Napoleon de overdrachtsbelasting in om zijn veldtocht naar Rusland te financieren.


c. In 1941 voerden de Duitsers de overdrachtsbelasting in om de bezetting van Nederland te financieren.


d. In 1948 voerde het kabinet-Drees-Van Schaik de overdrachtsbelasting in om de wederopbouw van Nederland te financieren.


17 Ongeveer hoeveel procent van de bevolking in het klassieke Athene van de vijfde eeuw voor Christus had daadwerkelijk stemrecht?

a. 5 procent.


b. 15 procent.


c. 45 procent.


d. 65 procent.


18 Wat was de dolkstootlegende?

a. Het idee dat het Duitse leger in de Eerste Wereldoorlog verloor vanwege de linkse revolutie aan het thuisfront.


b. De aanslag die het Duitse verzet in 1943 op Himmler zou hebben gepleegd in de hoop een eind te maken aan de terreur van de SS.


c. Het idee dat Charles de Gaulle het Franse leger had verraden door Algerije zelfstandigheid te verlenen.


d. Het gerucht dat koning Hoessein van Jordanië tijdens de Zesdaagse Oorlog tegen Israël verraden was door zijn eigen troepen.


19 Het middeleeuwse Roelantslied is wereldberoemd. Wie was de echte Roelant?

a. De legeraanvoerder Roland, die in 778 sneuvelde toen de achterhoede van een Frankisch leger bij Roncesvalles werd aangevallen door de Basken.


b. De krijgsheer Roeland, die in 799 het leven van Karel de Grote redde door een voor de keizer bedoelde pijl op te vangen.


c. De heilige Rolandus, voorganger van een Spaanse ridder-kloosterorde, die tot 805 standhield tegen de oprukkende Moren.


d. Roland I, de beroemde zoon van Willem de Veroveraar, die vanaf 1071 in tien jaar het grootste deel van het Britse eiland veroverde.


20 Iedereen kan het opdreunen: 754, Bonifatius bij Dokkum vermoord. Maar door wie eigenlijk?

a. Door christenen van een andere sekte.


b. Door Vikingen die op strooptocht waren.


c. Door een huurmoordenaar in opdracht van de Frankische koning.


d. Door heidenen die zich niet hadden laten bekeren.


21 In de jaren zestig vreesde minister Luns dat Italië communistisch zou worden. Wat deed hij in een poging om dit te voorkomen?

a. Hij arrangeerde een staatsbanket tussen koningin Juliana en de Italiaanse president Giovanni Leone.


b. Hij schakelde de Nederlandse tak van de katholieke kerk in om invloed uit te oefenen op de Italiaanse president.


c. Hij verkocht Nederlands aardgas voor een spotprijs aan de Italianen om te voorkomen dat Italië Russisch gas zou kopen.


d. Hij vergaderde regelmatig in het geheim met Italiaanse oppositiepartijen om de opmars van de communisten te stuiten.


22 Naar wie of wat is de Pyrrhusoverwinning genoemd?

a. De soldaat Pyrrhus, die volgens de legende de poorten van Troje opende voor het paard.


b. Koning Pyrrhus van Epirus, die in 280 en 279 twee zwaar bevochten overwinningen op de Romeinen behaalde.


c. De Carthaagse veldheer Pyrrhus, die zijn stad tijdens de Derde Punische Oorlog in brand stak om deze niet in handen van de Romeinen te laten vallen.


d. De rivier de Pyrrhus, waar de Romeinse legeraanvoerder Scipio in 202 v.Chr. Hannibal tot staan bracht.


23 Dit jaar bestaat het Openbaar Ministerie 200 jaar. Napoleon voerde in 1811 een overkoepelende rechterlijke organisatie naar Frans model in en rationaliseerde het recht. Daarbij kreeg het OM de taak verdachten voor de strafrechter te brengen. Wat was vóór 1811 de meest toegepaste straf?

a. Radbraken, omdat dit veel toeschouwers trok.


b. Hand afhakken, omdat dit in de Bijbel stond.


c. Verbanning, omdat dit goedkoop en makkelijk was.


d. Vierendelen, omdat dit bijzonder afschrikwekkend was.


24 Vanaf 1644 reisde Michiel de Ruyter op zijn schip De Salamander enkele keren naar Marokko. Hij dreef handel met lokale kooplieden, maar deed nog iets bijzonders waar hij in zijn scheepsjournaals notities van maakte. Wat was dit?

a. Hij schreef een uitgebreide verhandeling over de islam.


b. Hij onderwees de sultan irrigatietechnieken in ruil voor handelswaar.


c. Hij kocht christenslaven vrij.


d. Hij importeerde exotische planten om zijn tuin mee te beplanten.


25 Wat was de affaire-Westmeijer?

a. In 1909 kwam Abraham Kuyper in opspraak door schenkingen van rijke zakenlieden aan de ARP, waarbij zijn vermeende minnares Mathilde Westmeijer betrokken was.


b. In 1914 kwam aan het licht dat prins Hendrik in verband met zijn buitenechtelijke affaires gechanteerd werd door zijn advocaat Cornelis Westmeijer.


c. In 1951 werd bekend dat prins Bernhard bij de onderscheiding van oorlogshelden zijn goede vriend Samuel Westmeijer voorrang had verleend.


d. In 1983 ontdekten journalisten dat enkele onderscheiden officieren onder leiding van luitenant Westmeijer tijdens de Politionele Acties misdaden tegen de menselijkheid hadden begaan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.