Column

'Wat de positieve denkers ook mogen beweren, verval isoleert'

Wie beweert dat je met de juiste levensinstelling alle verval de baas kunt, overschat de veerkracht die ons gegeven is, schrijft Renée Braams.

Als je je vandaag meer een treurwilg of een inktzwam voelt dan een orchidee of een zonnebloem, moet je eens kijken naar het Youtubefilmpje Isolement van de zanger Jean-Louis Aubert en de schrijver Michel Houellebecq.

Houellebecq was een jaar of vijf lang mijn lievelingsschrijver, omdat hij dingen schreef die ik niet wist, dingen die ik nooit had bedacht of gevoeld. Ik schrok van wat hij schreef, en dat beviel me goed.

'Wil u mij meenemen?'
In het gedicht dat Jean-Louis Aubert zingt, aan een tafeltje, met tegenover hem zittend de echte, levende Houellebecq, staan mij bekende zinnen. 'Etes vous mon amie?' oftewel 'Wil je wel m'n vriendje zijn?', is een zin die ik ken uit een liedje: 'Lammetje zoet, lammetje klein, wil je wel m'n vriendje zijn?'

En de zin 'Emmenez-moi partout', 'Wilt u mij meenemen?' ken ik van de demente mensen met wie ik zing. Dat zeggen ze weleens als ik weg ga, naar mijn eigen kinderen. Maar het gedicht als geheel is voor mij iets ongekends, en dus een echte Houellebecq.

Hij verwoordt mijn angst om geïsoleerd te raken als ik een verdorde geranium zal zijn. Want wat de positieve denkers ook beweren over altijd zelf de baas over je leven blijven en over het sappige twijgje en frisse blaadje dat zelfs uit de meest aftandse zuring kan ontspruiten (als die zuring maar wíl): dat zijn praatjes voor de vaak.

Eenzaam
Van ziek zijn word je eenzaam. Van doofheid word je eenzaam - lees maar in Beethovens Heiligenstadt testament hoe angst hem overvalt in gezelschap, en hoe hij dat gezelschap mist! - van blind zijn word je eenzaam, van kanker word je eenzaam en van somber zijn word je eenzaam. Wie beweert dat je met de juiste levensinstelling alle verval de baas kunt, overschat de veerkracht die ons gegeven is.

Maar de demente mensen in het verpleeghuis waar ik muziek maak, zijn toch geen eenzame vergeetmenietjes. Een chique uitziende dame, mevrouw Rebel, die ik eigenlijk nauwelijks aan durfde te kijken uit angst voor haar misprijzende blik en snauwende stem, is veranderd van een stekelige cactus in een fraaie herfstaster sinds ze op de afdeling een vriendin heeft: een joodse beroepspianiste die een meester is in harde grappen en zelfspot. Mevrouw Rebel zit de hele dag tegenover de pianiste aan tafel te grinniken van genoegen. Ze snauwt ook niet meer.

Tandeloze mond
Mijn eigen oma klaarde ook op toen ze op een zaal van vier dames in een verpleeghuis terecht kwam, in de jaren negentig, toen had je die zalen nog. Ze vertelde dat een van de dames 's nachts vaak huilde en kreunde, geen punt, mijn oma ging er dan naast zitten om haar te troosten. Ze sliep zelf toch niet, en zo voelde ze zich gelukkig.

Zoals u wellicht heeft gelezen, zingt Michel Houellebecq in het filmpje met een tandenloze mond en met een clochard-kapsel. Tandenloze monden hebben sommige van mijn demente zangleerlingen ook, en hen zou ik een bezoek aan de tandarts of de kunstgebit-aanmeter niet willen aandoen. Maar Houellebecq gun ik dat wel! Die heeft nog zulke guitige, slimme ogen, zo'n levendige mimiek en zo'n intelligente uitstraling: met nieuwe tanden in zijn lach is die man weer een klavertjevier.

Renée Braams is neerlandica, muziekdocent en columniste voor Volkskrant.nl

Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden