Wat de grond schaft

Wat is er mooier dan groente zo uit de grond te zien komen? Dat geeft een oergevoel. En daar is een groeiende behoefte aan....

Volgens het Mededelingenbord van de Nieuwe Ronde zijn ijsbergsla en andijvie klaar om geoogst te worden. Rucola, raapstelen, radijs en koolrabi zijn ook zover. Doperwten laten nog even op zich wachten, maar de peultjes komen eraan en de eerste aardbeien zijn rijp.

Dat laatste spreekt voor zich, want tussen de groene bladeren schitteren rode vruchten. Op het bord staat ook een verzoek om bij het oogsten van de peultjes de planten vast te houden. 'Anders trekken sommige mensen per ongeluk de hele plant eruit', legt teler Klaas Nijhof uit.

'Zijn ze niet prachtig', zegt Mieke Sibbing verrukt, een maaltje peultjes in haar hand. Nog wat aardbeien erbij en haar avondeten kan niet meer stuk. Dit is volgens haar je ware. 'Je haalt het 's middags van het land en 's avonds ligt het op je bord.'

De Nieuwe Ronde is het eerste en enige biologisch zelfoogstbedrijf van Nederland. Klaas (44) en zijn vriendin Wendela Zijlstra (35) bewerken een 1,5 hectare grote groentetuin tussen de bossen aan de rand van Wageningen. De tuin voorziet 140 huishoudens in de omgeving van groente.

Ze zijn lid van de Nieuwe Ronde, wat ze het recht geeft om te oogsten. Van hun contributie kunnen Klaas en Wendela leven. 'Het is geen tandartspraktijk, maar het gaat.' De Nieuwe Ronde is een voorbeeld van een CSA bedrijf, wat staat voor Community Shared Agriculture. In de Verenigde Staten bestaan meer van dit soort bedrijven.

Klaas, die tropische landbouw studeerde in Wageningen, begon zes jaar geleden met een groentetuin van 0,9 hectare. Wegens grote belangstelling moest hij binnen de kortste keren uitbreiden. Met 140 huishoudens zit hij aan zijn top, veel meer kan de tuin niet aan. 'We hebben een wachtlijst.'

De Nieuwe Ronde is biologisch en democratisch. De ledenraad stelt elk jaar het teeltplan vast. 'Willen ze meer broccoli, dan komt er meer broccoli. Maar dan kan ik minder andere kolen zetten.'

Doperwten, kapucijners en peultjes zijn erg in trek. 'Ik heb er jaren over gedaan om daar genoeg van te hebben.'

Wat geoogst kan worden, staat op het mededelingenbord, met een plattegrond erbij. De leden kunnen oogsten naar behoefte. Alleen aan sommige groenten zit een limiet. 'Asperges bijvoorbeeld, daarvan mochten ze er twintig per persoon oogsten. Maar ik ga er niet naast staan om te tellen.' Meestal gaat het vanzelf goed.'

De tuin is altijd open, ook 's avonds. Wie het leuk vindt om mee te werken, is welkom. 'Maar het is geen verplichting.' Ongeveer een derde van de leden werkt mee.

Een lidmaatschap kost 135 euro per jaar per volwassene. Dat haal je er dik uit, verzekert Ineke Derksen (57) uit Ede die sinds een jaar lid is en met haar kleinkind aardbeien plukt. 'Dat is 2,5 euro per week. Dat heb je er al uit met een bak aardbeien.' En je weet waar je eten vandaan komt, zegt Mieke Sibbing. Namelijk van Klaas en Wendela.

De band versterken tussen producent en consument, dat was ooit ook de gedachte achter het groenteabonnement van Odin. Precies tien jaar geleden lanceerde de biologische groothandel het eerste landelijke groentepakket.

De groentezak werd even een hype. Het aantal abonnees steeg van tien-naar twintig-en bijna dertigduizend in 1999. Oprichter Koos Bakker voorzag een groei naar 100 duizend en zelfs 250 duizend abonnementen binnen afzienbare tijd.

Maar zover kwam het niet. Er kwamen concurrenten en ook supermarkten gingen biologische groenten verkopen. Odin zit nu op twintigduizend abonnementen, concurrent Udea zet volgens eigen opgave wekelijks 4,5 duizend Vita-tassen af. Daarnaast zijn er nog ruim vijftig biologische boerderijen die groentepakketten leveren in hun regio.

In die tien jaar heeft het denken over de zak niet stilgestaan, zegt John van der Rest, verantwoordelijk voor de abonnementen bij Odin. De eerste pakketten waren helemaal vanuit de boer gedacht. 'Wat de Nederlandse boer op het veld had staan, dat gaven wij door.'

Door een abonnement te nemen gaf de consument de boer zekerheid over zijn afzet. Het seizoen was bepalend en de groenten kwamen uit Nederland. Wat betekende dat de pakketten in de winter vooral knollen en kool bevatte en al gauw 'kolenzak' heette.

Maar de kolenzak is niet meer, zegt Van der Rest. Ook Odin heeft geleerd naar de consument te luisteren. Die wil wel verantwoord eten, maar ook variatie. Dus kwam er in de winter ook af en toe sla of broccoli in de zak, in plaats van knollen en kolen.

Uit Italiwant de Nederlandse bioboer heeft geen sla in februari. 'De aandacht is verschoven van de producent naar de consument', aldus Van der Rest. Op de tiende verjaardag van het groentepakket is ook de zak vernieuwd. De verantwoorde bruine zak verdween. 'Mensen wilden niet meer met zo'n muffe zak over straat.'

In plaats daarvan kwam een witte zak met mensenhanden erop gedrukt die bezig zijn met groenten en fruit. Op de zijkant staat een gedicht: Een volle vrucht, een rijp gewas, en daar staat steeds uw tas.

De hippe zak moet nieuwe consumenten trekken, zegt Van der Rest. 'Vroeger waren gezondheid en milieu belangrijk. Nu gaat het meer om smaak en levensgevoel. We willen wel gezond eten, maar ook genieten. Daar leveren wij een aandeel in.' Biologisch is gezond, maar vooral veel lekkerder, is de nieuwe boodschap.

Dat heeft gevolgen voor de herkomst van de producten in de zak. In de Odin-zak duiken steeds meer buitenlandse producten op. Kiwi, broccoli en sinaasappels uit Italiappels en uien uit Argentinimeloenen uit Spanje, bananen en mango's uit de Dominicaanse Republiek. Het fruitpakket van begin juni kwam zelfs helemaal uit het buitenland.

Het is allemaal gegarandeerd biologisch. Maar ecologisch klopt het niet, moppert Sytske de Waart van de Goede Waar & Co, vereniging voor mens-, dier-en milieuvriendelijk consumeren. Bij de Goede Waar kwamen klachten binnen over het grote aandeel buitenlandse producten in de pakketten.

De klacht was terecht, zegt De Waart. 'Het aantal voedselkilometers (de kilometers die voedsel aflegt voordat het bij de consument is, red.) in de pakketten is in de winter drie keer zo hoog als normaal.'

Maar ecologisch altijd nog veel milieuvriendelijker dan wat in het schap van de supermarkt ligt, werpt Van der Rest tegen. Het is onvermijdelijk, zegt hij. Als de consument variatie wil, moet je wel wat uit het buitenland halen. 'Anders kun je geen fruitpakket maken.'

Beter een pakket met aanvulling uit het buitenland dan geen pakket, is zijn motto. Bovendien: wie weet nog wat, waar en wanneer groeit? 'We hebben eens een klacht gekregen waarom onze sinaasappels uit Italiwamen. Of dat niet uit Nederland kon.'

Odin hanteert wel voorwaarden. Een ervan is dat groenten alleen per schip of vrachtwagen mogen komen, niet per vliegtuig. 'Dus geen peultjes uit Kenia.' Concurrent Udea doet daar minder moeilijk over, aldus directeur Erik-Jan van den Brink. 'Wij hebben afgelopen winter sperziebonen uit Egypte in het pakket gehad.'Je doet het toch nooit goed, aldus Van den Brink. 'De een wil niks uit Isra de ander wil niks wat met het vliegtuig komt, de derde wil geen voorgesneden groenten. Dat hebben we ook eens gedaan. Daar kregen we ook klachten over. Maar ik krijg meer klachten over te veel kolen dan over sperziebonen uit Egypte.'

De afnemers van de zak bevestigen zijn gelijk. 'Ik vind het wel leuk, een beetje variatie', zegt Alice Snel (66), die haar pakket komt ophalen bij de Natuurwinkel in Deventer, een van de 380 Odinafhaalpunten.

In de tas van deze week zitten naast spitskool, aubergine en ijsbergsla uit Nederland ook sinaasappelen uit Sicilin een mango uit de Dominicaanse Republiek. Snel zit daar niet mee. 'Dat is een extraatje.' Dat haar pakket in een nieuwe tas zit, was haar nog niet opgevallen.

Het gemak van een abonnement trekt mensen aan. Wat raar is, want de groenten in het pakket liggen ook in de winkel. 'Maar nu hoef je zelf niet te kiezen', zegt Jeroen Fanoy (40), die twee groentetassen en een kind meezeult. 'En je eet eens dingen die je normaal niet zou kopen, zoals snijbiet of radijs', zegt Inge Bakker (31).

Winkeleigenaar Otto van Huffelenziet het dagelijks. 'Ik merk vaak dat klanten niet weten wat ze op tafel moeten zetten. Dan staan ze voor het schap en weten ze niet wat ze moeten kiezen. Met zo'n zak moeten ze wel aan de slag.' Recepten worden erbij geleverd.

Van Huffelen vindt de pakketten goed. Er komen wel eens klachten. Dat er te weinig in zit, of dat iets er niet goed uitziet. 'Dat vervangen we dan.' Een enkeling klaagt wel eens dat er te veel knollen of juist te veel producten uit het buitenland in zitten.

Maar de principi klanten kopen toch wel in de biologische winkel, zegt Van Huffelen. 'Als je nieuwe klanten wilt trekken, moet je wat anders doen. En smaak is een uitstekend uitgangspunt. Als je onze komkommer vergelijkt met die uit de supermarkt, weet je meteen wat het verschil is.'

De mededeling ontlokt een diepe zucht aan Sytske de Waart van Goede Waar & Co. Ze vraagt zich af of de groentehandelaren wel genoeg hun best doen om Nederlandse producten in hun tas te stoppen. 'Het moet tegenwoordig vooral gezond en lekker zijn. Principes zijn taboe, dat is iets van de jaren zeventig.'

De 'donkergroene' consument die behalve biologisch ook ecologisch verantwoord wil eten, lijkt beter uit met de Biologische Boerderij-abonnementen, die bij de boer af te halen zijn. Verkijk je daar vooral niet op, zegt Van den Brink van groothandelaar Udea. 'Die kopen ook bij mij in om hun pakketten aan te vullen.'

Niet de Nieuwe Ronde. 'Bij ons geldt: op is op', zegt Klaas. 'Ons seizoen begint ongeveer in april met de asperges. Het eindigt rond de jaarwisseling.' Als het land bevroren is, valt er niets meer te oogsten.' Hij is er tevreden mee. 'Het geeft mij een hoop rust.'

Zijn leden zijn ook tevreden. 'Dit is ideaal', zegt Mieke Sibbing. 'Je maakt de cyclus van de seizoenen helemaal mee. Wat is er mooier dan het zo uit de grond te zien komen? Dat is een oergevoel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden