'Wat blijft over van de middenklasse?'

De ruggegraat van de samenleving wordt aan alle kanten gepakt, vindt Castelein. Bedrijven die automatiseren zouden daarover belasting moeten betalen.

Digitalisering richt een slagveld aan in de middenklasse, maar de politiek is ziende blind. Dat zegt Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie (55 duizend leden), die vooral veel werknemers vertegenwoordigt in de door massaontslagen geteisterde bancaire sector. 'Ik wil mezelf niet scharen in het rijtje van angsthazen over robotisering, want als ik nu vanuit de auto naar buiten kijk, zie ik geen enkele robot. Maar er wordt van alle kanten aan middenklassers getrokken: de lokale belastingen stijgen, de accijnzen ook, de btw is al omhoog gegaan. Mensen die nu hun baan kwijtraken, hebben geen alternatief. Er is geen stip op de horizon, geen politiek ideaal waar we met zijn allen naartoe gaan.'


U voorspelt een miljoen werklozen, oftewel een stijging van het werkloosheidscijfer van 8,6 naar 12,7 procent. Hoe komt u aan dat getal? Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht juist een daling van de werkloosheid.

'Het Centraal Bureau voor de Statistiek spreekt nu van 678 duizend werklozen. Alleen al bij De Unie komen we voor de driehonderd cao's waarvoor wij verantwoordelijk zijn tot 100 duizend mensen die de komende tijd hun baan verliezen. FNV-voorzitter Ton Heerts had het laatst over 120 duizend ontslagen in de zorg. Tienduizenden mensen trekken zich terug van de arbeidsmarkt. Tel daarbij nog eens de vele zzp'ers op die niet meer dan 15 uur per week omzet draaien. Dan kunnen politici wel zeggen: dat zijn andere getallen, die vallen niet onder de definitie van werkloosheid, maar we hebben het hier over mensen en niet over getallen. In mijn ogen staan bijna een miljoen mensen aan de zijlijn.'


U zegt over uw achterban: 'Vind je het gek dat ze zich in de steek gelaten voelen als besloten is de gehele middenklasse te slopen?' Is dit een hyperbool of letterlijk bedoeld?

'Wat blijft over van de middenklasse? Middenklassers worden aan alle kanten gepakt. De huizenprijzen staan op een dieptepunt, wie zijn huis niet verkocht krijgt, heeft een probleem. Idem dito voor wie eruit wordt geknikkerd door zijn baas, want banen zijn er niet. Als je met verlies je huis besluit te verkopen en gaat huren, heb je binnen de kortste keren een huurverhoging aan je broek. Begrijp me niet verkeerd, de onderklasse moet ook geholpen worden. Maar wat doet de politiek voor de ruggegraat van de samenleving?'


De middenbanen staan ook in Nederland onder druk door technologische veranderingen, maar om nu te zeggen dat de hele middenklasse de dodo en de dinosaurus achternagaat...

'In die zin kun je mijn uitspraak scharen in het rijtje retoriek. Wat ik zie, is dat Nederland steeds meer naar het zandlopermodel gaat met een brede voet aan de onder- en bovenkant en een uitgeknepen midden. De politiek is volledig onthecht geraakt. Natuurlijk, politici scheppen geen banen, maar ze scheppen wel de omstandigheden waarin nieuwe werkgelegenheid kan ontstaan.'


Hoe kijkt u aan tegen de tienduizenden ontslagen bij banken door digitalisering?

'De banken zijn overeind gehouden met belastinggeld. Nu knikkeren ze werknemers eruit, die moeten worden opgevangen met belastinggeld in de vorm van uitkeringen. Waarom zou je een deel van de automatisering in de bankenwereld niet kunnen belasten? Als een bank personeel vervangt door computers, kan het niet zo zijn dat aandeelhouders de kostenbesparing in eigen zak steken en de gemeenschap mag opdraaien voor de ontslagen werknemers. Waarom niet die computers belasten?'


U pleit in feite voor een subsidie voor menselijke werknemers?

'Het woord subsidie gaat me te ver. Maar waarom zou een bedrijf niet meebetalen aan de maatschappelijke kosten van digitalisering? Ik weet het, ik simplificeer een beetje. We hebben politici uitgevonden om de boel moeilijker te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden