analyseshell

Wat blijft na de reorganisatie over van het Shell van weleer?

Het zijn historisch zware tijden voor Shell. Na de eerste dividendverlaging sinds de Tweede Wereldoorlog begin dit jaar en een recordverlies in het tweede kwartaal, schrapt het bedrijf nu bijna 10 procent van het personeelsbestand om structureel kosten te besparen. Wat blijft er over van het Shell van weleer?

Olie- en gasboorplatform Brent Delta drie jaar geleden aan de vooravond van zijn ontmanteling in het Britse Hartlepool. Het platform was in 2011 al uit de productie gehaald.Beeld Getty Images

Het was bij een lage olieprijs altijd een zekerheidje om op terug te vallen: Shells eigen raffinaderijen konden tegen lagere kosten brandstoffen produceren, waarna een lagere prijs weer tot extra vraag leidde aan de benzine- en kerosinepomp. Het systeem trok zichzelf weer in balans. Corona heeft zand in die geoliede motor gegooid: de olieprijs is ingeklapt en de vraag trekt maar niet aan.

Het zorgt voor niet eerder geziene verschuivingen bij Shell. Ontwikkelingen die tot voor kort niet voor mogelijk werden gehouden, met als voorlopig dieptepunt de 7.000 tot 9.000 banen die voor eind 2022 verdwijnen. En dit in een jaar waarin het ‘heiligste’ al werd geofferd: de dividenduitkering werd voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog verlaagd, en wel met tweederde. Gevolgd door een historisch verlies in het tweede kwartaal, toen het bedrijf 18,1 miljard dollar in de min ging. 

Waar eindigt dit, is de grote vraag.

Shell-analist Jos Versteeg van de private bank InsingerGilissen heeft geen positief antwoord op die vraag. Hij voorziet een verdere neerwaartse spiraal. ‘Ten opzichte van het eigen vermogen zit Shell aan het zichzelf gestelde schuldenmaximum’, zegt hij. ‘Om financieel gezond te blijven, verbiedt het bedrijf zichzelf in deze situatie geld te lenen. Tegelijkertijd heeft Shell nog maar voor zo’n acht jaar aan voorraden onder de grond zitten. De komende jaren moet het daarom investeren in nieuwe velden. Dat kan nu alleen uit eigen middelen, wat de dividenduitkering weer verder in gevaar brengt.’

Klimaatverandering

Met klimaatverandering en de toenemende vraag naar groenere energie, ziet Shell de problemen voor het fossiele-energiebedrijf al langer opdoemen. In 2050 wil Shell CO2-neutraal opereren. Maar in de praktijk is zo’n koerswijziging, net als bij een olietanker, niet zomaar gerealiseerd.

Corona lijkt dit proces te versnellen, helemaal nu analisten voorspellen dat de olieprijs nog wel even laag blijft. Om een groene bedrijfsvoering mogelijk te maken en te financieren, is het nodig dat de kosten worden teruggedrongen en de organisatie minder hiërarchisch gaat opereren, was woensdag de boodschap van directeur Ben van Beurden. Het wegsnijden van bijna 10 procent van het personeelsbestand (nu zo’n 83 duizend werknemers) is een offer dat tegen eind 2022 jaarlijks 2 tot 2,5 miljard dollar moet gaan opleveren.

‘Dit is een extreem zwaar proces’, zegt Van Beurden, die met een vertrekkersregeling dit jaar al 1.500 medewerkers vrijwillig ziet opstappen. ‘Het is erg pijnlijk te weten dat we gedag moeten zeggen tegen een flink aantal goede mensen.’ Maar, voegt hij daar aan toe, ‘we doen dit omdat we moeten, omdat het het juiste is voor de toekomst van het bedrijf.’

Groene toekomst

Dat Shell nu lijkt in te zien dat die toekomst groen is, wordt binnenkort in een nieuwe strategie voor de toekomst – Project Reshape geheten – gepresenteerd. Woensdag werd in een voorbeschouwing op de kwartaalcijfers, die eind volgende maand definitief worden, al het een en ander duidelijk uit een begeleidende boodschap van Van Beurden. Zo wil Shell minder dan tien raffinaderijen overhouden. Vijftien jaar geleden telde het bedrijf er nog 55. Verder moeten de duurzamere activiteiten van het bedrijf, zoals  de productie van biobrandstoffen, windenergie op zee, zonne-energie en waterkracht, ‘allemaal versnellen’. 

Mark van Baal, die met zijn vereniging Follow This oliebedrijven via de aandeelhouders probeert te vergroenen, is niet onder de indruk van de briefing waar Shell woensdag mee kwam. Hij wijst erop dat in het officiële bericht aan de aandeelhouders de term ‘hernieuwbare energie’ niet voorkomt.  

‘De bezuinigingen en ontslagen zijn een reactie op de oliecrisis, niet op de klimaatcrisis’, zegt hij. ‘Ik vind het niet netjes naar de werknemers toe dat Shell zo lang heeft vastgehouden aan een verouderd verdienmodel. Snijden in het personeel was niet nodig geweest als Shell eerder van richting was veranderd. We zijn drie jaar nadat Shell beloofde zich te committeren aan het Klimaatakkoord van Parijs, en de strategische uitwerking ervan (Project Reshape, red.) komt naar verwachting pas volgend jaar.’

Wat doen andere oliebedrijven?

Shell is niet de enige oliereus in problemen – en in transitie. BP kondigde in juni al aan 10 duizend banen te zullen schrappen. Een memo van het Amerikaanse ExxonMobil, die recentelijk in handen kwam van Business Insider, rept ook over fors snijden in het personeelsbestand, dat net als dat van BP iets minder omvangrijk is dan de circa 83 duizend werknemers van Shell.

In meer of mindere mate zijn ook de andere internationale oliebedrijven bezig de omslag te maken naar meer duurzaamheid. Shell kwam als eerste met vergroeningsbeloften, maar inmiddels zijn andere bedrijven verder, zegt Mark van Baal, die met zijn activistische aandeelhoudersclub Follow This oliebedrijven probeert te vergroenen. ‘Geen van alle hebben ze concrete stappen gezet’, zegt hij. ‘BP is het verst met de belofte de productie van olie en gas met 40 procent te verlagen in 2030.’

Woensdag werd duidelijk dat fossiele brandstoffen voorlopig nog niet van het Shell-toneel verdwijnen. Wel wil directeur Ben van Beurden kieskeuriger worden bij de winning van olie en gas: niet zoveel mogelijk vaten olie of kuub gas naar boven halen, maar selecteren op winstgevendheid van bronnen. Zodat olie en gas als een ‘sterke inkomensstroom’ de financiële kracht geven om te investeren in ‘producten die minder CO2 uitstoten’. 

Dat Shell wel degelijk werk maakt van alternatieve energiebronnen, ziet Sjors de Bruijn, energieanalist bij NIFE Energieadvies, in de praktijk. ‘Shell is duidelijk in transitie met zichzelf.’ Hij wijst op de eerdere verschuiving naar het minder vervuilende gas ten koste van olie. En overal waar nu iets groots met zonne-energie wordt gedaan, valt volgens De Bruijn de naam van Shell. 

‘Maar vaak blijft het nog bij marktverkenningen’, ziet hij ook. ‘Voor echte vergroening hebben ze het mes nog niet genoeg op de keel gehad. Het lijkt dat covid-19 dat nu bij ze doet.’

Lees ook

Shell zou op ongekende schaal willen snijden in de kosten van zijn olie- en gaswinning. De kosten zouden met 40 procent omlaag moeten en de uitgespaarde euro’s zouden dienen om de energietransitie te financieren. Volgens persbureau Reuters heeft het concern er een heuse operatie van gemaakt: Project Reshape.

Niet eerder leed olieconcern Shell zo’n groot verlies in één kwartaal: 18,1 miljard dollar. Het verlies wordt veroorzaakt doordat het bedrijf op ongekende schaal zijn voorraden en bezittingen heeft moeten afwaarderen met 28 miljard dollar.

Shell ziet zichzelf dolgraag als een topper onder de oliemaatschappijen waar het zijn klimaatbeleid betreft. Maar het concern slaagt er steeds minder in de buitenwereld te overtuigen van zijn voortreffelijkheden.

Olieconcern Exxon domineerde bijna een eeuw lang Wall Street en de Amerikaanse politiek. Maar de invloed en waarde van het olieconcern smelten sneller dan de poolkappen. Exxon valt nu zelfs uit de gezaghebbende Dow Jones. Is het olietijdperk binnenkort voorbij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden