Wat blijft er over van het plan Cruijff?

Dennis Bergkamp, de laatste bewaker van de cultuuromslag bij Ajax, is nu ook aan de kant geschoven.

Dennis Bergkamp tijdens een training van Ajax in augsutus. Op de achtergrond David Neres, Amin Younes en Kasper Dolberg.Beeld Hollandse Hoogte / VI Images (2)

Opvallender dan het ontslag van Marcel Keizer, een trainer met wisselvallige prestaties, is het wegsturen van Dennis Bergkamp door Ajax. Clubicoon. Cultuurbewaker. De laatste grote naam uit de revolutie van Cruijff. Vriend ook van Keizer.

Het ontslag van het driemanschap Keizer, diens assistent Hennie Spijkerman en Dennis Bergkamp is mogelijk een zet om Peter Bosz te laten terugkeren, want die kon niet overweg met Spijkerman en Bergkamp. Maar het is ook een onderdeel van het machtsspel in de politieke arena Ajax, waar de geest van de vorig jaar overleden Johan Cruijff voor eeuwig rondwaart, of het nu bij de naamgeving van het stadion is of in het sportieve beleid.

Ajax meldt in een persbericht dat met Bergkamp een verschil van mening bestaat over het technische beleid. Hij reageerde volgens VI woedend op de tijding, omdat hij het pertinent oneens is met het ontslag. Maar wat betekent het werkelijk, als de zogenoemde cultuurbewaker vertrekt? Heeft de cultuur geen bewaker meer nodig, of deugt de bewaker niet meer?

Op een legendarische foto van een ijkpunt in de revolutie van Cruijff, gestart in 2010, loopt Cruijff over het parkeerdek van de Arena. Aan zijn zijde: Dennis Bergkamp en Wim Jonk, de belangrijkste uitvoerders van zijn hervorming.

Cruijff is dood. Hoofd opleidingen Jonk is in 2015 ontslagen, omdat hij niet meer kon werken in het technisch hart, dat de sportieve koers bepaalt. Jonk voelde zich in de steek gelaten, ook door Bergkamp. Hun vriendschap is voorbij. Bergkamp was eerst assistent-trainer en laatstelijk individueel trainer plus dus lid van het technisch hart, tegenwoordig met hoofd opleiding Ouaali en directeur voetbalzaken Overmars.

Ongrijpbaar

Bergkamp, brug tussen jeugd en eerste elftal, gold daarbij als ongrijpbaar, net als vroeger op het veld. Een beetje contactgestoord. Vaak op tijd naar huis. Bergkamp schoof Keizer naar voren, terwijl de anderen twijfelden. Bergkamp had onzichtbare macht bij Ajax. Hij was een koning zonder kroon.

Bij veel werknemers die in het kielzog van Jonk vertrokken bij Ajax, onder wie jeugdtrainers en scouts, leeft een cryptisch omschreven gedachte: 'wat' van de revolutie is opgegeten door 'wie'. De ideeën zijn goeddeels verdwenen, net als een aantal poppetjes op het speelbord. Alleen de bazen die dankzij de veranderingen een topbaan kregen, zitten nog op hun plek.

Edwin van der Sar en Marc Overmars, oud-voetballers, zijn algemeen directeur en directeur voetbalzaken. Cruijff zwoer bij oud-spelers in de leiding. Zij kenden de wetten van de kleedkamer. Maar zijn zij voor hun taak berekend. En voelen ze zich nog schatplichtig aan Cruijff?

Marc Overmars en Edwin van de Sar.Beeld anp

Veelbelovende trainer

Keizer was de veelbelovende trainer van Jong Ajax, die door het onverwachte vertrek van Cruijff-adept Peter Bosz naar Dortmund naar voren werd geschoven. Vooral door Bergkamp, met wie Keizer bevriend is. Nu de prestaties tegenvallen, nu Keizer zijn gebrek aan ervaring koppelde aan warrig wisselbeleid en wisselvallige prestaties, is hij een makkelijk slachtoffer. Hij sleept Bergkamp mee in zijn val.

De vraag is wat met diens vertrek nog overblijft van de omwenteling, die Ajax totaal moest hervormen, in sportief, moreel, bestuurlijk en financieel opzicht. Cruijff had richtlijnen: de hervorming van de opleiding, die weer sprankelende, individueel superieure spelers moest opleveren. Een gericht aankoopbeleid, het welslagen van internationale samenwerking met clubs als Ajax Cape Town. Aantrekkelijk voetbal. De club legde zichzelf de hoogste maatstaven op, in alle opzichten.

Bosz, de vorige trainer, voetbalde aantrekkelijk, dominant en aanvallend, zoals Cruijff het graag zag. Bosz brak met de lijn van kampioenstrainer Frank de Boer, die vooral voor resultaat ging en die in zeer roerige tijden de rust in de club terugbracht. Maar onder de oppervlakte woekerde onvrede, want hoe ging het met die andere richtlijnen?

Aan het aankoopbeleid valt bijvoorbeeld geen touw vast te knopen. Ajax besteedt miljoenen aan jeugdspelers, maar slaagt niet of nauwelijks in het kopen van ervaren krachten die de jeugd bij de hand nemen. De samenwerking met buitenlandse clubs is uitgehold. Alleen in financieel opzicht boekt Ajax het ene succes na het andere, tot in China toe.

Terwijl andere clubs een technisch directeur hebben, is het technisch hart bij Ajax een besluiteloos orgaan met verschillende meningen, zonder duidelijke hiërarchie. In het kielzog van Jonk verdween ook wetenschapper Ruben Jongkind, de schrijver van het plan Cruijff. Steeds meer inhoud van het plan verdween in de la. Kort voor zijn dood rekende Cruijff af met Ajax. Hij hekelde de commissarissen die hun controlerende taak hadden verzuimd, de directeuren die te veel lieten gebeuren en de oud-spelers die ruzieden met elkaar.

De vraag is of Ajax weer een scheutje Cruijff krijgt toegediend. Dat kan door Bosz terug te halen. Of door John van 't Schip los te weken bij PEC Zwolle. Maar zelfs als dat gebeurt, zullen de resultaten vooral make-up zijn voor de werkelijke problemen onder de oppervlakte.

wedstrijden gingen verloren waardoor Ajax werd uitgeschakeld in de voorronden van de Champions League, de Europa League en de KNVB-beker.

Bosz als trainer van Ajax, vorig jaar. Hij werd onlangs ontslagen bij Borussia Dortmund.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden