AnalyseDe aanmeldingen

Wat bindt de deelnemers van Nederland in gesprek, wat verdeelt hen?

Deelnemers aan het Volkskrant-project ‘Nederland in gesprek’ willen af van belastingvoordelen voor multinationals, maar zien het koningshuis graag blijven. De coronamaatregelen en Zwarte Piet roepen verdeeldheid op. Dat blijkt uit een analyse van 5.600 aanmeldingen.

Door de toegenomen ‘opiniedruk’ zouden we ons meer dan vroeger genoodzaakt voelen om stelling te nemen.Beeld ANP

Zijn we het in Nederland steeds vaker oneens? Afgaande op een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) van vorig jaar lijkt het daar wel op: driekwart van de Nederlanders vindt dat meningsverschillen over maatschappelijke kwesties ‘groter worden’. Vooral sociale media zouden bijdragen aan de toenemende polarisatie. En inderdaad: iedereen die zich wel eens op Twitter begeeft, weet dat discussies daar vaker wel dan niet ontsporen.

Toch is maar een relatief klein deel van Nederland daar te vinden: dagelijks zouden 1 miljoen Nederlanders actief zijn op Twitter. Op veel onderwerpen (zoals abortus en de doodstraf) zijn we de afgelopen decennia juist behoorlijk naar elkaar toe gegroeid, schrijft Eelco Harteveld op het politicologische blog StukRoodVlees. Minder Nederlanders dan ooit noemen zich ‘zeer links’ of ‘zeer rechts’. 

Wat wél lijkt toe te nemen is, in politicologentaal, ‘affectieve polarisatie’: groeiende negatieve gevoelens ten opzichte van mensen met een andere politieke voorkeur. Onderzoek in de VS toont aan dat wantrouwen of zelfs haat tussen de politieke flanken aldaar ‘in sneltreinvaart’ is toegenomen, schrijft Harteveld.

Meer dan een mening

Filosoof Rob Wijnberg hoeft niet lang na te denken om daar een schuldige voor aan te wijzen, schrijft hij op De Correspondent: ‘Het behoeft nauwelijks betoog dat de nieuwsmedia de grote katalysator van dit vijandsdenken zijn’. 

Denker des Vaderlands Daan Roovers wijst in een essay in de Volkskrant op een andere oorzaak: de toegenomen ‘opiniedruk’, waardoor we ons meer dan vroeger genoodzaakt voelen stelling te nemen, ‘met name over de multiculturele samenleving, migranten, Zwarte Piet of het klimaat’. Het probleem, concludeert Roovers, is dan ook niet zozeer de feitelijke polarisatie, ‘als wel het gepolariseerde klimaat en de druk die daarvan uit gaat om positie te kiezen’.

Maar, zo stelt journalist Sander van Walsum, de mens is meer dan diens mening alleen. ‘Alles wordt anders als mensen met uiteenlopende opvattingen elkaar onder vier ogen spreken.’ Dat was de gedachte achter Nederland in gesprek, een door de Volkskrant georganiseerd initiatief om mensen met tegengestelde meningen met elkaar te laten praten. Dat sloeg aan: meer dan achtduizend aanmeldingen kwamen er binnen. 

Dit weekend gaan duizenden koppels door het hele land proberen hun meningsverschillen te overbruggen. Wat bindt de deelnemers, wat verdeelt hen? Bij aanmelding kregen zij acht controversiële vragen voorgelegd over, onder andere, corona, de EU en Zwarte Piet. Een kanttekening: de aanmeldperiode sloot in het weekend dat het nieuws over de koninklijke vakantie bekend werd. 

De vragen

1. Moeten mondkapjes verplicht worden gesteld in winkels en andere binnenruimtes?

2. Moeten dezelfde coronamaatregelen gelden voor jongeren als voor ouderen en kwetsbare groepen?

3. Moet Zwarte Piet verboden worden?

4. Moet vlees twee keer zo duur worden om de vleesconsumptie terug te dringen?

5. Moeten we stoppen met belastingvoordelen voor grote bedrijven als Unilever en Shell, ook als dat betekent dat zij Nederland verlaten?

6. Moet een rijk land als Nederland armere landen binnen de EU financieel steunen?

7. Is Nederland beter af zonder koningshuis?

8. Is het leven in Nederland er sinds 2000 op vooruitgegaan?

Na analyse van 5.623 geverifieerde aanmeldingen kunnen er al een aantal conclusies worden getrokken. Gesprekspartners werden op basis van zoveel mogelijk verschillende antwoorden gekoppeld, wat leidde tot 2.806 koppels met gemiddeld zes meningsverschillen. Er doen meer mannen mee dan vrouwen: naar verhouding 60-40. Het merendeel van het deelnemersveld is vijftigplus, maar er doet ook een grote groep 18- tot 30-jarigen mee. De gemiddelde leeftijd is 52.

De vragen over de coronamaatregelen en Zwarte Piet blijken het meest controversieel: bijna evenveel mensen beantwoordden deze vragen met ja als met nee. Het meest eensgezind zijn de deelnemers over het stoppen met belastingvoordelen en het steunen van armere landen in de EU. Ook vindt een ruime meerderheid dat Nederland niet beter af is zonder koningshuis.

Vrouwen zijn beduidend vaker voor een verbod op Zwarte Piet: twee op de drie vrouwelijke deelnemers stemt ermee in. Ook kan een vleestaks op duidelijk meer steun rekenen van vrouwelijke zijde. Mannen zijn juist vaker voor een mondkapjesplicht en vinden vaker dat ze er op vooruit gegaan zijn sinds 2000.

Langs leeftijd lopen er ook duidelijke breuklijnen. Jongere deelnemers (jonger dan 30) zijn in ruime meerderheid voor het afschaffen van Zwarte Piet, tegenover een minderheid bij de ouderen (ouder dan 65).

Vanwege de economische crisis in 2008 worden millennials wel eens vergeleken met de ‘verloren generatie’ van de jaren tachtig. Toch vinden jongeren vaker dan oudere deelnemers dat het leven er sinds 2000 op vooruit is gegaan. Over de vraag of de coronamaatregelen gelijk zouden moeten zijn voor jongeren en ouderen zijn deze leeftijdsgroepen het ook oneens.

Om wat te kunnen zeggen over de relatie tussen woonplaats en mening zijn de deelnemers onderverdeeld in vijf categorieën van zeer sterk stedelijk (bijvoorbeeld Rotterdam, Groningen en Eindhoven) tot niet stedelijk (bijvoorbeeld Coevorden, Ameland en Tytsjerksteradiel).

Stedelingen lijken progressiever te zijn dan niet-stedelingen. Er is onder de zeer stedelijke deelnemers meer steun voor financiële hulp aan armere EU-landen en een vleestaks, maar vooral Zwarte Piet is (weer) de grote splijtzwam: alleen onder zeer sterk stedelijke deelnemers is een meerderheid voor een verbod. Het koningshuis geniet de grootste steun onder niet-stedelijke deelnemers.

Kunnen we het gesprek weer op gang brengen, vroeg de hoofdredactie van deze krant zich af bij lancering van Nederland in gesprek. Aan die vraag gaven ruim achtduizend mensen gehoor. Zij blijken vrij massaal van mening te verschillen: van enige polarisatie is dus wel sprake, ook binnen deze ‘filterbubbel’ van geëngageerde Volkskrant-lezers. Na dit weekend zal blijken of zij nader tot elkaar zijn gekomen.

Lees verder

Een constructief gesprek voeren zonder welles-nietes-spelletjes: zo doe je dat
Meer dan achtduizend mensen gaven zich op voor Nederland in gesprek en gaan op 1 november een goed gesprek voeren. Maar hoe voer je een constructief gesprek zonder in een welles-nietes-discussie te belanden?

In gesprek met Ali B: ‘Als jij het woord flikker hoort, komen trauma’s naar boven. Dat is nieuw voor mij’
Het scheldwoord ‘flikker’ gebruiken, kan dat nog? Ja, zei Ali B in een interview met glossy &C. ‘Stop ermee’, zo luidde de oproep van columnist Haroon Ali. De twee gaan in gesprek. ‘Stel, we schaffen dit woord af, dan moet je ook gaan praten met alle homo’s die het vol gas gebruiken.’

‘Hoe vaak gebeurt het nou dat je een onbekende ontmoet, die heel anders denkt over maatschappelijke thema’s?’
Filterbubbels doorprikken en mensen weer écht met elkaar laten praten, dat is het doel van het ambitieuze Volkskrant-project Nederland in Gesprek. Redacteuren Yves Leroi en Jasper Veenstra vertellen wat ze zo bijzonder vinden aan dit project.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden