Opinie

'Wat bezielt studenten om een haatprediker binnen te halen?'

Moeten we de omstreden sjeik Haitham al-Haddad in Nederland een podium bieden, vraagt Volkskrant-columniste Nausicaa Marbe zich af.

Sheik Haitham al-Haddad kwam vandaag aan op Schiphol. Beeld epa

Is de vrijheid van meningsuiting in gevaar als de omstreden sjeik Haitham al-Haddad niet naar Nederland komt? De in Engeland wonende imam staat bekend als haatprediker tegen joden en christenen, al ontkende hij dat tegen een argeloze verslaggever van het NOS-Journaal. Wel erkende hij voor steniging te zijn: zo zijn nu eenmaal de regels in de islamitisch geregeerde wereld. Dit moet kunnen in Nederland, waar inzake vrijheid van meningsuiting andere regels gelden dan in Haddads 'islamitische wereld'. We zijn er trots op dat hier iedereen vrij mag spreken. We geven podia aan lieden met abjecte opvattingen, niet uit instemming, maar vanuit de overtuiging dat censuur grotere schade aanricht dan een open debat met die lui.

Daarom biedt De Balie in Amsterdam deze schriftgeleerde die lid is van de omstreden Sharia Council een podium. De Vrije Universiteit Amsterdam die een zaal ter beschikking stelde, heeft de lezing afgelast vanuit het vermoeden dat er geen academisch debat zou ontstaan. Een meerderheid van de Tweede Kamer is tegen zijn komst naar Nederland. Enter De Balie die meent dat de staat niemand de mond mag snoeren. En dat de smerigste ideeën in het openbaar bestreden en aangevallen dienen te worden. Dat kan pas als ze eerst kunnen worden geuit.

Mee eens. Al vraag ik me af tot welke grens nobele principes in de praktijk verdedigd kunnen worden. Stel dat een studentenvereniging een onzindelijke Servische veteraan uit de Bosnische oorlog uitnodigt, die bekendstaat om zijn haatpreken over etnische zaken: mag hij ook in De Balie, als universiteit en regering hem niet blieven? Of een Afrikaanse warlord die gaarne een symposium verzorgt hoe je kindsoldaten ronselt?

Ik stel deze vragen niet als tolerantietest, maar omdat een debat over meewerken aan intolerantie nuttig is. Zelfs de meest liberale geest erkent een grens aan zijn tolerantie. Er is een moment waarop dat zorgeloze 'moet kunnen' omslaat in 'dit kan echt niet'. Wat te doen met zo'n innerlijk alarm: negeren vanuit een liberaal esprit of erkennen als waarschuwing dat vrijzinnigheid in dwaasheid omslaat? Filosofisch gezien is dit uitgekauwde materie. Toch is het zinnig principes blijvend aan de werkelijkheid te toetsen. Al was het maar omdat de dilemma's voor het oprapen liggen.

Neem het voorstel van Kamerlid Joël Voordewind om al-Haddad toegang tot Nederland te weigeren. Daarin schuilt een ethische kwestie die de regering raakt. In Afghanistan lieten Nederlandse militairen hun leven in de strijd tegen islamistische intolerantie en geweld. Moet je als regering dan de deur openstellen voor islamistische haatprekers?

Nog een pijnlijke vraag: wat bezielt een studentenvereniging om zulke types binnen te halen? De site van al-Haddads gastheer, de Islamitische Studentenvereniging Amsterdam, kondigt zijn komst aan als 'een mooie activiteit'. Hij blijkt een oude bekende. Precies een jaar geleden organiseerde diezelfde club het symposium 'Islam & Mensenrechten'. Uit een verslag blijkt dat na een lezing van Petra Stienen met 'anekdotes uit haar ervaringen in de Arabische wereld' een 'verrassing' kwam: een video van Haitham al-Haddad die de Universele-Mensenrechtenverklaring bekritiseerde. Kennelijk lustte men er pap van, want een jaar later krijgt hij twee dagen spreektijd.

Het gebeurt vaker. In januari 2009 heeft de UvA een lezing van studentenvereniging Al Furqan geschrapt. De beoogde spreker was Okay Pala, leider van de in veel landen verboden radicale beweging Hizb ut-Tahrir. De universiteit pikte de voorgenomen seksescheiding van het publiek niet. Maar Pala is geliefd bij Al Furqan. Op de summiere boekenlijst die hun site adviseert, prijkt zijn boek Niet-moslims in de Khilafah-staat. Daarin beschrijft Pala wat er met niet-moslims moet gebeuren vanuit de islam als ideologie (sic) die het seculiere, liberale multiculturalisme als rommeltje verwerpt. Meer titels op die lijst bevatten methodes om het kalifaat te stichten. Een andere titel laakt democratie als systeem van de westerse ongelovige.

Vreemde hobby's. Of dienen deze zelfhulpboeken om een anti-levenshouding te ontwikkelen teneinde het zwáre bestaan in een westerse democratie aan te kunnen? Dit zijn tenslotte niet de enige islamitische studentenverenigingen met soortgelijke preoccupaties. Je kunt dit wegwuiven als marginaal of lachwekkend probleem, maar tragisch is het: studenten die almaar bezig blijven met het gedachtengoed van prekers die hun leren een afwijzende vreemde te worden in een niet-islamitische cultuur.

Nausicaa Marbe is schrijfster en columniste van de Volkskrant.

 Er is een moment waarop het zorgeloze 'moet kunnen' omslaat in 'dit kan echt niet'  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden