Wat bezielt iemand om naar Noord-Korea te vluchten?

Noord-Koreanen verlaten in groten getale hun verarmde regio's op zoek naar een beter leven, maar de 52-jarige Kim Sang-geun uit Zuid-Korea wilde zijn geluk juist aan de andere kant van de zwaarbewaakte grens beproeven. Net als zes van zijn landgenoten vorig jaar werd hij volgens the New York Times gisteren uitgeleverd aan de Zuid-Koreaanse autoriteiten.

Noord-Koreaanse vluchtelingen bij een demonstratie tegen het Noord-Koreaanse regime in Paju, Zuid-Korea. Beeld ap
Noord-Koreaanse vluchtelingen bij een demonstratie tegen het Noord-Koreaanse regime in Paju, Zuid-Korea.Beeld ap

'Een waarschijnlijk verwarde man' zo typeert Koreadeskundige Koen de Ceuster van de Universiteit Leiden de vluchteling. Volgens De Ceuster moet je 'behoorlijk naïef' zijn om het door Noord-Korea beloofde betere leven te verwachten.

Dit soort vluchtelingen zijn dan ook vaak mensen die in Zuid-Korea hun leven niet op orde krijgen en weinig kanten op kunnen. 'De kans is klein dat zo iemand een andere taal dan Koreaans spreekt', legt De Ceuster uit. 'Je kunt je ook in bijvoorbeeld China aansluiten bij een Koreaanse gemeenschap, maar daar kom je in de illegaliteit terecht.' In Noord-Korea is er in ieder geval nog de kans om een burgerschap te ontvangen.

Allesbehalve warme ontvangst
De ontvangst in Noord-Korea is echter verre van warm. Na een eerste cameramoment, waarin het regime dankbaar van de vluchteling gebruik maakt om het 'falen' van het kapitalisme te tonen, staat hun een lange periode van eenzaamheid te wachten. Noord-Korea is bang voor buitenlandse inlichtingendiensten, dus iedereen die binnenkomt moet uitgebreid worden gescreend voordat hij in contact mag komen met de Noord-Koreaanse maatschappij. Wat er daarna met ze gebeurd, is onduidelijk.

Hoe je als vluchteling wordt ontvangen hangt verder maar net af van de politieke situatie, zegt De Ceuster. 'Op dit moment probeert Noord-Korea de relatie met Zuid-Korea te verbeteren, en dat zie je terug in deze uitlevering', zegt hij, verwijzend naar het geval van Kim Sang-geun. Als de verhoudingen anders lagen, had de man veel langer vast kunnen zitten.

Kim zelf zal in zijn thuisland waarschijnlijk vervolgd worden, aangezien het daar verboden is om zonder toestemming naar Noord-Korea af te reizen.

Noord-Koreaanse vlag buiten een stadion van de Asian Games in Zuid-Korea. Het feit dat Noord-Korea een cheerleaderteam stuurt wordt gezien als een teken van de verbeterde verhoudingen tussen Noord- en Zuid-Korea, die ook de omgang met vluchtelingen beïnvloeden. Beeld ap
Noord-Koreaanse vlag buiten een stadion van de Asian Games in Zuid-Korea. Het feit dat Noord-Korea een cheerleaderteam stuurt wordt gezien als een teken van de verbeterde verhoudingen tussen Noord- en Zuid-Korea, die ook de omgang met vluchtelingen beïnvloeden.Beeld ap

Honderdduizenden Noord-Koreaanse vluchtelingen
De hoeveelheid gevluchte Zuid-Koreanen valt in het niet bij de stroom van mensen die Noord-Korea verlaat. 'Alleen al in Zuid-Korea zijn er zo'n dertigduizend Noord-Koreaanse vluchtelingen', becijfert hoogleraar Koreastudies Remco Breuker. 'Maar ik schat dat het er in China nog tien keer zoveel zijn.'

Volgens de hoogleraar heeft de beslissing om te emigreren ook voor de Noord-Koreanen weinig te maken met al dan niet succesvolle propaganda vanuit Zuid-Korea. 'De realiteit is veel harder', legt Breuker uit, 'mensen gaan weg omdat ze te weinig te eten hebben, of omdat ze bang zijn voor vervolgingen'.

Moeizame vluchtweg
De vluchtweg uit Noord-Korea verloopt doorgaans via China, aangezien de grens met Zuid-Korea te zwaar wordt bewaakt. Zij die erin slagen om vandaar Zuid-Korea te bereiken komen in een acculturatietraject terecht, waarin ze verschillende vaardigheden aangeleerd krijgen om mee te kunnen doen in de kapitalistische maatschappij. Daarna komen zij vaak in de lager betaalde banen terecht, maar dat is volgens Breuker nog steeds veel beter dan wat ze in Noord-Korea hadden.

Desalniettemin kiezen de meeste vluchtelingen er niet voor om naar Zuid-Korea te gaan. Niet alleen is de overtocht duur, de angst voor repressie is ook vaak te groot. 'Wie wordt opgepakt met alleen plannen om naar China te vluchten, overleeft het tenminste nog', zegt de hoogleraar. Straffen voor Zuid-Koreagangers zijn zwaarder, omdat zij het communistische imago meer beschadigen dan wanneer ze in het bevriende buurland verblijven. Wie er daadwerkelijk in slaagt naar Zuid-Korea te vluchten, mag vrezen voor de vervolging van zijn achtergebleven familie.

In China is er echter niet dezelfde opvang als in Zuid-Korea. Sterker nog: het Chinese regime heeft in het verleden - op verzoek van de regering in Pyongyang - razzia's georganiseerd om de Noord-Koreanen terug te jagen naar hun eigen land. Voor degenen die wél in China of een van de buurlanden weet te blijven is het leven precair, en velen komen in de gedwongen prostitutie terecht. 'Daar mag ook wel eens meer aandacht voor komen', vindt Breuker.

De Universiteit Leiden organiseert op 17 en 18 september de conferentie 'Learning from North Korean Elite Voices in Exile', waaraan zeven prominente vluchtelingen zullen deelnemen. De namen van de meeste van hen worden om veiligheidsredenen echter niet buiten de conferentie bekend gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden