Column

Wat bezielt een journalist om de politiek in te gaan?

Hoe een journalist een spindoctor kan worden, en vice versa.

Kees berghuis wordt onzichtbaar. Beeld .
Kees berghuis wordt onzichtbaar.Beeld .

Het bericht dat Kees Berghuis, chef van de politieke redactie van RTL, hoofd voorlichting van de VVD-fractie wordt, is in Den Haag schouderophalend ontvangen. Goeie journalist, kenner van het Binnenhof; verstandig om zo iemand aan te trekken als spindoctor - zo ongeveer luidde het algehele gevoelen.

Zijn voorganger, Henri Kruithof, sprak toen ik hem anderhalf jaar geleden voor het eerst ontmoette de onvergetelijke woorden: 'Ik besta niet.' Later begreep ik wat hij ermee wilde zeggen: ik kan je van alles vertellen, maar mijn persoon doet er niet toe; het gaat om de politici.

Van nadrukkelijk aanwezige journalist - Berghuis had bij RTL een eigen blog - naar onzichtbare partijstrateeg, het is een van de vele vreemde stappen die je in Den Haag kunt zetten. Er zijn andere varianten: van ambtenaar Buitenlandse Zaken naar fractiewoordvoerder op hetzelfde gebied, van journalist naar speechschrijver of voorlichter, van politicus naar columnist en vice versa. Samen creëren ze het beeld van de Haagse politiek als rollenspel. Zoals de wind waait, waait m'n jasje - ook in de wandelgangen.

Wat bezielt iemand een prachtige betrekking als journalist op te geven om aan de teugels van een partij te gaan lopen? Berghuis kan ik het niet vragen, die schijnt op de motor door Afrika te toeren. Maar er lopen in Den Haag genoeg vergelijkbare gevallen rond. Die blijken allemaal iets gemeen te hebben: hun fascinatie voor de politiek wint het op zeker moment van hun journalistieke aandrang. Het is alsof je van de tribune het veld inspringt, zeggen ze: als verslaggever blijf je toch aan de buitenkant, dat voel je pas als je bent overgestoken. Je wilt weten wat er gebeurt achter die deuren waar je als verslaggever zoveel uren voor hebt gewacht.

Het onderwerp ligt gevoelig op het Binnenhof. On the record willen overstekers er niet over vertellen. Ook Frits Wester, die voorlichter van de CDA-fractie was voordat hij naar RTL overstapte, geeft geen sjoege. Wie wel wil praten, is Jan Schinkelshoek, ervaringsdeskundige par excellence: hij was parlementair verslaggever, CDA-voorlichter, hoofd voorlichting bij Financiën, hoofdredacteur van de Haagsche Courant en Kamerlid. Hij maakte dus twee keer de oversteek, net als Berghuis en Kruithof.

'Zo'n stap maak je alleen als je verslaafd aan de politiek bent', vertelt Schinkelshoek van boven zijn onafscheidelijke vlinderdas. 'Ik wilde daarin ondergedompeld worden. Je pelt de ui af, schil voor schil. Als journalist zijn er altijd lagen waar je niet bijkomt.'

Jan Schinkelshoek: het schillen van de ui. Beeld .
Jan Schinkelshoek: het schillen van de ui.Beeld .

Het theater van staat, dat is de term die Schinkelshoek gebruikt voor het politieke bedrijf. Een omschrijving die meteen zichtbaar maakt hoe zo'n oversteek bijdraagt tot de beeldvorming: zie je wel, het Binnenhof is een toneelhuis waarbinnen je zomaar van rol kunt wisselen. Wie de ene dag de macht controleert, houdt de volgende dag de macht in het zadel.

Dat wringt, geeft Schinkelshoek toe. Tegelijk is het voor beide kanten profijtelijk. Een partij heeft er baat bij iemand in huis te hebben die weet hoe journalisten denken. Voor journalisten is het handig als een woordvoerder zich in hen kan verplaatsen.

Dat daarmee het beeld van de kaasstolp wordt versterkt, begrijpt hij. 'Dus moet je helder zijn in de scheiding van de rollen. En hoge eisen stellen aan de integriteit. Zo'n overstap vraagt veel van jezelf.'

Draaiende wind in de wandelgangen. Beeld .
Draaiende wind in de wandelgangen.Beeld .

Integriteit. Het woord valt bij dit onderwerp al snel. De Haagse politiek is een kluwen van belangen, waarin het ook zonder rolverwisselingen al lastig is koers te houden: heeft Dijsselbloem de bankiers nu wel of niet een vrijbrief gegeven hun salaris te verhogen? Gelooft Schippers werkelijk dat er wordt samengespannen tegen de VVD?

Een voorlichter vertelt dat deel van de waarheid dat in de kraam van zijn partij van pas komt. Van een journalist wordt verwacht dat hij probeert de hele waarheid te achterhalen. Dat is de kloof waarover iedere journalist springt die van rol verwisselt. Hoe Berghuis daar zelf in staat, is te lezen in het boekje Haagse fluisteraars (2011), waarin journalist Max van Weezel vertelt over ruzies tussen politici en woordvoerders. Ook Berghuis komt daarin aan bod. Hij beschrijft Mark Rutte als een man die alles binnenskamers wil houden. 'Ik vind Rutte een open man, maar dit kabinet (Rutte I) zit zo dicht als een pot.'

Kees, we rekenen op je. Vanaf nu komt alles op tafel!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden