Wat bezielt de leiders van de Derde Weg?

Ik zit met een kwestie. Laat ik die maar eerlijk op tafel leggen en de omertà doorbreken. Ik zit in mijn maag met de nieuwe baan van Wim Kok. Onze oud-premier blijkt sinds enige tijd adviserend bestuurder bij de China Construction Bank. Dat is de tweede bank van China, en met een balanstotaal van 1.800 miljard euro groter dan ING en ABN Amro samen.


Wim Kok naar een Chinese bank? Dat klinkt helemaal niet goed. Wat bezielt iemand om op 75-jarige leeftijd opnieuw zo'n reputatieschade-risico te nemen? Niet alleen voor zichzelf, maar vooral ook voor de beweging waarvan hij zo lang het succesvol boegbeeld is geweest, de sociaal-democratie, respectievelijk FNV en PvdA.


Hoe kan de oud-vakbondsman die ooit sprak over 'exhibitionistische zelfverrijking' zich zo onverstoorbaar voegen in de wereldtop van de financiële sector? En dan ook nog de haute finance van staatskapitalistisch-communistisch China. In deze tijden van ontspoord financieel kapitalisme, heb je als sociaal-democraat niets bij banken te zoeken, laat staan bij Chinese banken. Je kunt het 'afschudden van ideologische veren' ook met een factor duizend overdrijven.


Wat opvalt is dat De Telegraaf en Geen Stijl een groot nummer van Koks baan maken. Even opvallend is de journalistieke stilte over Wim Kok goes China bij veel andere media. Op zijn minst zou je diepgravende achtergrondstukken verwachten over de bewuste Chinese bank. Misschien keek ik er overheen, maar ik heb ze niet gevonden.


Geen Stijl en reacties op Twitter gaan helemaal los met voor de hand liggende scheldpartijen en verwijten. 'Rooie graaier' is nog het mildste dat Kok krijgt toegevoegd. Er rijst een omvangrijk beeld op van hypocrisie en salonsocialistische hebzucht.


Ik denk eigenlijk niet dat het Kok hier om gaat, om hebzucht en financieel gewin. Het is en blijft een sobere man. Zou het hem niet meer gaan om erkenning, er nog toe doen in de rangen van oud-wereldleiders, waar blijkbaar eigen normen gelden en andere risico-inschattingen worden gemaakt? Een kwestie van verkeerde vrienden in verkeerde kringen.


Kok is voor de Chinese klus gevraagd door een voormalig premier van Nieuw-Zeeland, zelf oud-commissaris bij de Chinese bank. Het is geen integriteitskwestie, maar een kwestie van politiek beoordelingsvermogen. Troelstra, Drees en Den Uyl hadden een andere afweging gemaakt.


Wim Kok is niet de enige wiens carrière na de politiek in eigen partij met ingehouden beschaamdheid wordt gevolgd en beoordeeld. Dat geldt ook, en in veel ernstiger mate, voor zijn collega-regeringsleiders uit de jaren negentig, Gerhard Schröder en Tony Blair. Wat is er toch aan de hand met de leiders van de Derde Weg? Wat maakt dat ze na hun politieke carrières de ergste verwijten aan hun adres alsnog lijken te bevestigen?


Schröder, Blair en Kok werden destijds beschimpt als Genossen der Bosse, 'Kameraden van het Grootkapitaal', neoliberale verraders van de linkse zaak. Zij bestreden terecht de jaren zeventig-linkse afkeer van bedrijfsleven en markteconomie, maar zijn daar zo in doorgeschoten dat ze na hun politieke carrière zijn samengesmolten met het internationale bedrijfsleven.


Ex-bondskanselier Schröder geldt in Duitsland als agent voor het aardgas-industrieel complex van de Russische president Poetin. Verder was hij betrokken bij de Rothschild Investeringsbank. Tony Blair verkeert alleen nog maar in kringen van de superrijken en is druk bezig er zelf een te worden. In een recent portret in The Guardian, getiteld 'From New Labour hero to political embarrassment' stond dat Blair alleen al voor zijn adviezen voor investeringsbank JP Morgan jaarlijks 2,5 miljoen Britse pond ontvangt.


Schröder, Blair en Kok hebben met hun postpolitieke carrières de sociaal-democratische vernieuwing van de Derde Weg in diskrediet gebracht. Zij zijn in persoon het symbool geworden van de triomf van de marktsamenleving. Het internationale (financiële) bedrijfsleven is 'the master'; de politiek 'the servant'. Dat is dodelijk voor de geloofwaardigheid van de sociaal-democratie.


Het kan zijn dat Koks Chinese bankavontuur uiteindelijk ten goede komt aan de Nederlandse economie, en zo indirect zelfs aan de 'onrendabelen' van Marcel van Dam. Maar dat zou wel de meest welwillende voorstelling van zaken zijn.


Voorlopig houd ik het erop dat het financieel kapitalisme de baas is over de politieke democratie, en niet andersom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden