Wat bezielde de man die oma Toni neerstak?

Vandaag stond Vino H. terecht voor het neersteken van 'oma Toni'. Tegen hem is door het OM onvoorwaardelijke tbs geëist. Volgens deskundigen is hij volledig ontoerekeningsvatbaar. Vino H. is schizofreen. Een groeiende groep verwarde mensen blijft verstoken van hulp. Lees de vooruitblik op de zaak van vandaag, terug:

Toni Heeremans de Jong werd neergestoken door een man die volgens experts schizofreen is.

De 96-jarige Teuntje Heeremans - de Jong loopt met de Albert Heijn-boodschappen op haar rollator door de Amsterdamse Pijp. Het is tegen zessen 's avonds, op 19 maart 2015, ze komt terug van haar dagelijkse ommetje. Als uit het niets verschijnt daar de verwarde Vino H. op haar pad. Hij is woest. Hij begint in te steken op de kranige bejaarde dame, die in de buurt bekendstaat als oma Toni. Volgens de politie schreeuwt ze de jongen tussen de messteken door nog 'enkele verwensingen' toe. Bloedend strompelt oma Toni naar huis en belt daar een ambulance. Drie weken later overlijdt ze in het ziekenhuis.

De 24-jarige Vino H. rent na de steekpartij naar een tramhalte en pakt lijn 16 of 24 richting het Centraal Station. Hij stapt uit bij de Dam. Daar klampt hij de eerste de beste politieagent aan die hij ziet. 'Opmerkelijk rustig', volgens zijn advocaat Bob Meijer, verklaart hij later op het politiebureau op iemand te hebben ingestoken.

Vandaag, bijna een jaar later, staat Vino H. uit Arnhem terecht voor moord. Zal nu duidelijk worden wat deze jongeman precies bezielde?

Wraak

Vino H. is geboren in Irak. Zijn vader was een ambtenaar die kritiek had geuit op het regime van Saddam Hoessein. Omdat zijn leven gevaar liep, kwam de vader eind jaren negentig als politiek vluchteling naar Europa. Zijn gezin bleef in eerste instantie achter. Pas drie jaar later reisde de destijds 9-jarige Vino met zijn moeder, broer en zusje ook naar Nederland.

'Zijn ouders spreken geen Nederlands', zegt advocaat Meijer. 'Maar zijn broer heeft tegen mij een aantal keer gezegd: Vino heeft dingen gezien die hij nooit had mogen zien. Wat dan precies, daar wilde hij niet op ingaan. Met Vino zelf kun je daar ook niet over praten. Maar je kunt je voorstellen dat een alleenstaande vrouw met drie kleine kinderen ontzettend kwetsbaar is op zo'n reis naar Europa, daar kunnen vreselijke dingen zijn gebeurd.'

Meijer haalt deze geschiedenis aan omdat Vino na de steekpartij heeft verklaard dat hij wraak wilde nemen op zijn vader. 'Bij mij bestaat toch de indruk dat er een diepe woede zit dat zijn vader er destijds niet was om het gezin te beschermen. Hij heeft ook wel gezegd dat zijn vader hem heeft mishandeld, maar of dat nou waar is, is moeilijk te zeggen. Je kunt heel moeilijk een gesprek hebben met deze jongen.'

Het keukenmes.

Mbo-opleiding

Tot kort voor het steekincident volgde Vino H. nog gewoon een mbo-opleiding Handel aan het Graafschap College. 'Ik heb 200 gemeentes gebeld en dat vond ik heel leuk om te doen omdat je veel leert over telefonisch verkopen van producten en diensten', schrijft hij in 2014 in een stageverslag op zijn weblog.

Maar na een incident op een stageplek hoefde hij volgens Meijer niet meer terug te komen op de opleiding. 'Zoals hij het zelf omschrijft, ging het erom dat hij de verkeerde koffie had aangevuld in de automaat. Daarop hoefde hij niet terug te komen. Maar dat is zijn beleving, er zal wel wat meer aan de hand zijn geweest.'

Volgens zijn familie was Vino de laatste twee, drie jaar veranderd, zegt Meijer. 'Hij gedroeg zich meer in zichzelf gekeerd. Zocht vaker ruzie, kwam niet meer van zijn kamer af. Zijn broer vertelde mij dat hij alleen nog maar spelletjes speelde en tv keek.'

Psychologische hulp of behandeling heeft hij nooit gekregen. Ongeveer een week voor de aanval op oma Toni heeft Vino's vader hem hun huis in Arnhem 'uitgeflikkerd', zegt Meijer. 'Wat daar aan vooraf is gegaan is mij niet geheel duidelijk. Daarna is hij naar een oom in Zaandam gegaan. Daar heeft hij een paar dagen gebivakkeerd. Die oom zegt ook weinig bijzonders te hebben gemerkt, behalve dan dat Vino erg stil en teruggetrokken was.'

Waarom Vino vanuit Zaandam uitgerekend naar de Amsterdamse Pijp is getrokken met een keukenmes op zak, is niet duidelijk. Hij was in elk geval op zoek naar een willekeurig, zwak en weerloos slachtoffer. Dat vond hij in oma Toni.

Wraak op zijn vader

'Hij zegt tegen mij dat hij het als een opdracht ervoer', zegt Meijer. 'Hij moest iemand steken om wraak te nemen op zijn vader.'

Vino H. heeft warrige en soms tegenstrijdige verklaringen afgelegd over wat er is gebeurd. In de hoop op meer ooggetuigenverslagen, verspreidde justitie afgelopen zomer beelden van bewakingscamera's waarop te zien is hoe de verdachte na de steekpartij door de drukke stad rent. Maar daarop heeft geen enkele getuige zich gemeld, zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie.

Bij een politieverhoor heeft Vino H. voorgedaan hoe hij oma Toni zou hebben gestoken, zegt Meijer. 'Maar dat leek niet helemaal te corresponderen met de verwondingen bij het slachtoffer.'

Tijdens een eerdere pro forma-zitting zat Vino H. er uiterst kwetsbaar bij, een magere jongen in een grote grijze joggingbroek, soms vreemd en onzeker glimlachend. De psychiater en psycholoog die Vino H. onderzochten, stelden vast dat hij lijdt aan schizofrenie, een ernstige psychiatrische stoornis die vaak samengaat met waanbeelden en het horen van stemmen. De deskundigen zullen vandaag tbs met dwangverpleging adviseren, zo lieten zij in januari in de rechtbank al weten.

'Ik kan daar weinig tegenin brengen' , zegt advocaat Meijer. 'Deze jongen heeft dringend behandeling nodig. Het is een zeer trieste zaak voor alle partijen.'


Hulp aan psychiatrisch patiënten schiet tekort

Vino H. is een voorbeeld van een psychiatrisch patiënt die jarenlang rondliep met problemen zonder dat hij hulp kreeg. Hij is niet de enige, is op te maken uit een tussenrapport van het Aanjaagteam Verwarde Personen dat vrijdag verscheen. De hulp aan mensen met verward gedrag schiet tekort en zorgwekkende signalen worden niet op tijd opgemerkt, stelt het rapport. Als familieleden of patiënten zelf melden dat het niet goed gaat, wordt dat onvoldoende gehoord door hulpverleners.

Het Aanjaagteam werkt in opdracht van minister Schippers (Volksgezondheid) en moet gemeenten stimuleren een goede samenwerking met de geestelijke gezondheidszorg en de politie op touw te zetten. Schippers wil dat komende zomer elke gemeente een 'sluitende aanpak' heeft voor verwarde personen. Dat is volgens de minister nodig omdat er groeiende overlast is op straat van verwarde mensen.

Het Aanjaagteam onder leiding van burgemeester Liesbeth Spies van Alphen aan de Rijn, stelt onder meer dat hulpverleners ook in de avond en nacht beter bereikbaar moeten zijn voor crisissituaties. Ook zouden de verschillende typen hulpverleners verder moeten kijken dan hun eigen specialisatie. Zoals een moeder van een 'verward iemand' het in het rapport stelt: 'Alle instanties zijn zich er heel erg bewust van waar de eigen verantwoordelijkheden ophouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden