Wat bewoog Joyce Mitchell twee moordenaars te helpen ontsnappen?

Gevangenismedewerker Joyce Mitchell heeft gisteren bekend betrokken te zijn geweest bij de geruchtmakende ontsnapping van twee criminelen uit de Amerikaanse Clinton Correctional Facility begin juni. In bevroren pakken gehakt smokkelde ze ijzerzagen de gevangenis in waarmee Richard Matt en David Sweat een gat maakten in de stalen muur van hun cel. Wat bewoog deze vrouw om te helpen bij de uitbraak uit de zwaar beveiligde gevangenis?

Joyce Mitchell met haar advocaat Stephen Johnston in de rechtbank. Beeld ap

Tranen lopen over haar wangen. Ze is verstrikt geraakt in de fantasie, zegt ze. Ze geloofde de gevangenen, die haar een mooi leven met z'n drieën beloofden wanneer ze eenmaal ontsnapt zouden zijn. Joyce Mitchell, die in de kleermakerij van de Clinton-gevangenis in de Amerikaanse plaats Dannemora werkte, bekende gisteren schuld voor de rechtbank in Plattsburgh, in de staat New York.

Aanklager Andrew Wylie zei dat haar een gevangenisstraf van twee jaar en vier maanden tot zeven jaar boven het hoofd hangt. In september wacht haar het vonnis.

Mitchell wist zeker drie weken van te voren al dat gevangenen Matt (49) en Sweat (35) een ontsnapping voorbereidden. Sterker nog, zij speelde een centrale rol in de uitbraak.

(Tekst loopt door onder foto)

Eerste ontsnapping

'Klein Siberië', luidt de bijnaam van de Clinton Correctional Facility, waaruit de gevangenen ontsnapte. De lange metershoge muren die de gebouwen omgeven, doorkruisen een afgelegen, verlaten gebied bij de Canadese grens. En het kan er flink koud zijn, vandaar. Met zo'n 1.400 bewakers op bijna 3.000 gevangenen is het de grootste gevangenis van de staat New York. Sinds de opening in 1865 was er nog nooit iemand ontsnapt.

Joyce Mitchell bekent schuld. Beeld ap

Voorkeursbehandeling

In de herfst van 2013 begint haar geschiedenis met Matt. De gevangene vraagt Mitchell om zijn dochter te bellen, om te vragen of ze het schilderij heeft ontvangen dat Matt voor haar heeft gemaakt. Dat doet ze.

In de tijd erna heeft Mitchell regelmatig contact met de dochter, 'die het fijn vond om te weten dat iemand naar haar vader omkeek'. In november 2014, een jaar later, vraagt de gevangenismedewerkster of Matt een portret van haar drie kinderen wil maken. Dat lijkt haar een mooi verjaardagscadeau voor haar man. In ruil daarvoor brengt ze de gevangene cadeaus: koekjes, brownies, bokshandschoenen.

De voorkeursbehandeling intensiveert langzaam, de verzoeken van Matt veranderen. Zo heeft hij twee brillen met verlichting nodig; om 's nachts te kunnen schilderen, zo verklaart hij. Achteraf blijkt dat hij en Sweat met behulp van de brillen 's nachts uit het zicht van de bewaking werkten aan hun ontsnappingsroute. En daar blijft het niet bij. Matt, een aantrekkelijke man aldus Mitchell en andere bewakingspersoneel, begint de vrouw te verleiden. In april kust en betast hij haar. Kort daarop vraagt hij haar om een schroevendraaier.

(Tekst loopt door onder foto)

De criminelen Richard Matt en David Sweat

Richard Matt ontsnapte in 1986 uit Erie County. In de Clinton Correctional Facility zat hij een celstraf van 25 jaar uit zonder kans op voorwaardelijke vrijlating voor de moord in 1977 op zijn baas. Hij ontvoerde en vermoordde het slachtoffer, sneed het lijk aan stukken en vluchtte naar Mexico. Daar vermoordde hij nog een Amerikaanse toerist.

David Sweat schoot in 2002 een sheriff dood in Broom County. De agent zag Sweat en twee handlangers met de buit van een overval, waarna Sweat het vuur opende en de agent doorzeefde met 22 kogels. Hij werd veroordeeld tot levenslang.

Gouverneur van Vermont Peter Shumlin en gouverneur van New York Andrew Cuomo laten de foto's van de gevangenen zien tijdens een persconferentie. Beeld ap

IJzerzagen verstopt in bevroren rundvlees

Mitchell koopt het gereedschap voor hem. Later, in mei, heeft ze ook orale seks met Matt. Mitchell stelt dat ze ook erotische foto's maakte voor de andere gevangene, Sweat. Maar haar liefde richtte zich uitsluitend op Matt. Haar man, Lylle Mitchell, zegt achteraf: 'Ze wist niet meer of ik nog van haar hield. Zij gaven haar een beetje aandacht.'

En voor die aandacht krijgen de gevangenen steeds meer terug: in mei vragen ze om ijzerzagen, en die brengt Mitchell. Verstopt in bevroren rundvlees, vervoerd samen met metalen tubes verf. 'Op die manier zouden bewakers bij de metaaldetector niets vermoeden.'


Ontsnapping

Eerst vertelt Matt haar nog dat ze de ijzerzagen gebruiken om lijsten van te maken. Maar Mitchell is niet helemaal gek. Wanneer Matt elke dag moe in de kleermakerij verschijnt, vraagt ze hem of hij wel slaapt. Na een paar keer informeren vertelt Matt dat hij en medegevangene Sweat de zagen gebruiken om een gat in de stalen muur van zijn cel te maken. Via dit gat zullen in een ruimte tussen de celwanden uitkomen, waar de afvoerbuizen en leidingen liggen die het complex voorzien van water, gas en stroom. Een van die buizen zal ze uiteindelijk naar de vrijheid leiden.

Mitchell weet ook wanneer: de avond van 5 juni. Zij moet de gevangenen opwachten bij de put in het dorp Dannemora waar de leidingen hen zouden voeren. In een jeep, want ze willen naar een bosgebied vluchten. Mitchell stemt in, maar op de dag zelf verdwijnt haar vastberadenheid. Als ze de twijfel om haar man te verlaten uit, dreigen de twee gevangenen haar man, die ze 'Glitch' noemen, te vermoorden.

Uiteindelijk besluit Mitchell uit angst thuis te blijven. Hierdoor wordt de geplande vlucht een tocht per voet. Zodra de politie de ontsnapping ontdekt, wordt een politiemacht opgetrommeld om de twee te vinden; meer dan duizend politieagenten worden ingezet. Desondanks weten de gevaarlijke gevangenen drie weken lang op vrije voet te blijven.

Op 26 juni wordt Richard Matt gevonden en gedood door de politie. Hij overlijdt na drie schoten in het hoofd met een semi-automatisch wapen. Twee dagen later wordt ook David Sweat gevonden, in de buurt van de Canadese grens. Hij is weer opgesloten in de gevangenis, ditmaal in Romulus.

Politieagenten zoeken naar de ontsnapte gevangenen. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden