Wat betekent nucleair akkoord voor onze veiligheid?

De vraag blijft: wat zijn de bedoelingen van Iran? Obama's strategie is erop gericht de gematigden de overhand te geven.

De onderhandelaars na het akkoord maandag in Wenen. Van links af: Wang Yi (China), Laurent Fabius (Frankrijk), Frank-Walter Steinmeier (Duitsland), Federica Mogherini (EU), Mohammad Javad Zarif (Iran), Philip Hammond (Groot-Brittannië) en John Kerry (VS). Sergej Lavrov (Rusland) moest zich nog aansluiten. Beeld AP
De onderhandelaars na het akkoord maandag in Wenen. Van links af: Wang Yi (China), Laurent Fabius (Frankrijk), Frank-Walter Steinmeier (Duitsland), Federica Mogherini (EU), Mohammad Javad Zarif (Iran), Philip Hammond (Groot-Brittannië) en John Kerry (VS). Sergej Lavrov (Rusland) moest zich nog aansluiten.Beeld AP

Het dinsdag met Iran gesloten akkoord kan ook vanuit het negatieve worden beoordeeld: hoe zou de wereld eraan toe zijn geweest als de onderhandelingen in Wenen waren mislukt?

Het gevaar van een nucleair bewapend Iran zou ogenblikkelijk fors zijn toegenomen. De Iraanse regering zou haar nucleaire programma hebben uitgebreid en stappen hebben gezet in de richting van de atoomdrempel. Oorlogszuchtige figuren in Teheran zouden hun positie hebben versterkt, met een navenante reactie van de landen die het meest van Iran te vrezen hebben. Escalatie alom.

Dat gebeurt nu allemaal niet. De Iraniërs zullen in ieder geval de komende vijftien jaar geen kernwapens kunnen ontwikkelen, en zelfs niet in staat zijn daartoe voorbereidingen te treffen. Proberen ze dat toch, dan krijgen VN-inspecteurs met een formidabel mandaat het direct in de gaten en zal de internationale gemeenschap maatregelen treffen. De hele overeenkomst komt dan in gevaar en opgeheven sancties worden weer van kracht.

Daarom is het eigenlijk ondenkbaar dat Iran het Weense akkoord aan zijn laars zal lappen, zegt Gary Sick, de Amerikaanse Iran-adviseur onder de presidenten Ford, Carter en Reagan. 'De Iraniërs zijn niet door twee jaar van intensieve onderhandelingen gegaan, ze hebben niet het zwaarste inspectieregime uit de geschiedenis geaccepteerd, om dan de afspraken niet serieus te nemen. Als ze een atoomwapen willen, hadden ze in 2013 die stap kunnen zetten. Nu niet meer.'

Ware bedoelingen

Toch is en blijft dat in de nucleaire kwestie de Grote Vraag: wat zijn de ware bedoelingen van de Iraniërs? Opperste Leider Ali Khamenei kondigde in 2003 in een fatwa voor eens en altijd een verbod af op het bezit en gebruik van kernwapens. Die religieuze uitspraak krijgt straks de status van een geratificeerd internationaal document met een looptijd van vijftien jaar. Pure winst.

Maar daarna? Dat is wat de tegenstanders van de deal vrezen: een Iran dat rustig zijn tijd afwacht, zonder last van sancties een sterke economie opbouwt en dan na 2030 alsnog over de atoomdrempel springt.

De strategie van de regering-Obama gaat daarom uit van een 'nieuw hoofdstuk' in de betrekkingen met Iran, een Iran waarin de gematigden de overhand krijgen in plaats van de hardliners, een Iran waarmee constructief kan worden gesproken over internationale samenwerking.

Snel en vanzelfsprekend zal dat niet gaan. Anti-amerikanisme is nog steeds bon ton in Teheran. 'Daarom is de pil van het Weense compromis voor Iran veel groter om te slikken dan voor de VS', zegt Daniel Serwer, Midden-Oostenexpert van Johns Hopkins University in Washington. 'Vijandigheid jegens Amerika is een van de pijlers van het regime. Dat zal voortaan behoorlijk hol klinken.'

(Tekst loopt door onder graphic)

null Beeld
Beeld

Oplossen van regionale conflicten

Iraanse mensenrechtenactivisten toonden zich gisteren blij met het akkoord. President Hassan Rohani kan nu gaan werken aan de agenda van politieke en sociale hervormingen waarop hij is gekozen, zei Hadi Ghaemi, directeur van de International Campaign for Human Rights in Iran.

De hoop is ook dat Iran, eenmaal verzoend met de familie der beschaafde volkeren, bereid zal zijn mee te werken aan het oplossen van regionale conflicten, zoals in Syrië. De Franse president François Hollande gooide daar gisteren al meteen een balletje over op.

In de oorlog tegen Islamitische Staat zijn de Iraniërs inmiddels (via de Iraakse band) onmisbare medespelers geworden. Dat kan tot verrassende dwarsverbanden leiden. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Zarif - de grote ster van Wenen, samen met zijn Amerikaanse collega John Kerry - zei in april al 'een gemeenschappelijk belang' van Iran en Saoedi-Arabië te zien in het bestrijden van IS.

Dat zal voor de Saoediërs de nodige geestelijke soepelheid vereisen. Maar ze moeten de realiteit onder ogen zien. Ze kunnen Iran niet wegwensen, en dit akkoord evenmin.

Volgens Richard Dalton van de Britse denktank Chatham House, oud-ambassadeur in Teheran, is het 'fantasie' te denken dat een beter akkoord mogelijk zou zijn geweest als het Westen zich in Wenen harder had opgesteld. 'Niemand is met een beter plan gekomen om te verzekeren dat Iran geen kernwapen zou ontwikkelen. Je kunt Iran niet naar zo'n verzekering bombarderen.'

Zelfs Israëlische commentatoren, zegt Dalton, zijn al tot de conclusie gekomen dat het akkoord 'goed is voor de veiligheid van iedereen in de regio, inclusief Israël en de Arabische Golfstaten'.

De belangrijkste punten uit het akkoord

- Iran doet 98 procent van zijn bestaande voorraad uranium, het belangrijkste ingrediënt voor een kernbom, van de hand. Het houdt 300 kilo over. De verrijkingscapaciteit van Iran neemt met bijna driekwart af van een kleine 20 duizend tot 5.060 centrifuges, samengebracht in Natanz. De ondergrondse uraniumverrijkingsfaciliteit in Fordo wordt een onderzoekscentrum. Na vijftien jaar komen de restricties te vervallen en mag Iran zo veel uranium verrijken als het wil.

- VN-inspecteurs van het Internationaal Atoom Agentschap (IAEA) krijgen toegang tot nucleaire installaties en legerbases in Iran, maar niet ongelimiteerd. Iran kan bezwaar maken tegen een verzoek tot inspectie via een multinationale commissie, waarin westerse landen de meerderheid hebben. De inspecteurs zelf zullen alleen uit landen komen die diplomatieke relaties onderhouden met Iran (dus geen Amerikanen).

- Het IAEA beoordeelt binnen drie maanden of het Iraanse nucleaire programma nog een militair oogmerk heeft. Als dit niet het geval is, dan komen de sancties op onder meer de nationale centrale bank, het staatsoliebedrijf, de luchtvaart en de scheepvaart te vervallen. Ook worden de bevroren tegoeden ter waarde van 100 miljard dollar vrijgegeven. Amerikaanse dochterondernemingen van buitenlandse bedrijven mogen handel drijven met Iran. Iraanse studenten mogen kernfysica studeren in het buitenland.

- Het wapenembargo tegen Iran wordt pas over vijf jaar opgeheven. Het embargo op het leveren van materiaal voor raketten vervalt over acht jaar.

- Als Iran de afspraken schendt, kunnen de internationale sancties na een stemming in de VN-Veiligheidsraad binnen 65 dagen worden hersteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden