Wat betekent de oprichting van PO in Actie voor de gevestigde vakbonden?

Een nieuwe vakbond voor onderwijzers, opgezet door onderwijzers. Protesterende leerkrachten van PO in Actie hebben geen fiducie meer in bestaande bonden. Slim zo'n nieuwe bond?

Jan van de Ven en Thijs Roovers van PO in Actie. Foto Freek van den Bergh.

Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie: 'Wat mij betreft is dit het toekomstmodel van de vakbond. Kleine bonden kunnen autonoom opereren en als het nodig is ondersteuning krijgen van de algemene bonden, die meer kennis en kunde hebben.'

Sjaak van der Velden, vakbondshistoricus: 'Groepen die uit onvrede met een vakcentrale een eigen bond oprichten zijn van alle tijden, dit model is niet uniek. In de jaren veertig werd Het Zwarte Corps opgericht, een vakbond gericht op machinegebonden personeel. Of neem NU'91. Die vakbond begon eind jaren tachtig als VVIO, een actiegroep voor verpleegkundigen en verzorgenden.'

Tegenwerking

Michel van Erp, eind jaren tachtig actief bij actiegroep VVIO en vakbond NU'91: 'De nieuwe vakbond zal veel tegenwerking krijgen van de andere bonden. Ik weet uit onze begintijd dat het echt niet altijd leuk is bij een overleg. Aan tafel zitten allemaal partijen die tegen jou tekeergaan. Dan moet je sterk in je schoenen staan. Ze zullen vaak horen dat andere partijen nu eenmaal gewend zijn om iets op een bepaalde manier te doen. Bijvoorbeeld dat een cao-overleg over een hele sector gaat, en dat ze geen eisen kunnen stellen voor één bepaalde groep. Wij komen dat argument tot op de dag van vandaag tegen.'

Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam: 'In de loop van de tijd raken bonden ingekaderd en wordt de afstand tot de werkvloer groter. Dat gebeurde in de jaren zestig, zeventig en tachtig net zo goed als nu. Een vakbond voor één beroepsgroep is wel herkenbaarder, maar zal nooit een vuist kunnen maken in Den Haag. Sterker, daar wil men het liefst afspraken kunnen maken met één vakbond. Als allerlei kleine onderliggende bonden niet akkoord gaan met de gemaakte afspraken kan de overkoepelende bond minder eisen stellen. De FNV heeft er juist bewust voor gekozen om zo groot mogelijk te zijn.'

Ander geluid

Liesbeth Verheggen, voorzitter Algemene Onderwijsbond (AOb), zelfstandig onderdeel binnen FNV: 'Wij kunnen zeker iets leren van het model van PO in Actie, als het gaat om communicatie en creatief actievoeren. Wij heten ze van harte welkom als vakbond, want het is een ander geluid met dezelfde doelen. Hoe meer leden de totale vakbeweging heeft, hoe beter. We zullen de nieuwe vakbond wel wijzen op hun verantwoordelijkheid. Als bond ben je ook verantwoordelijk voor bijvoorbeeld individuele belangenbehartiging bij arbeidsconflicten. Dat kost tijd en geld. En je moet compromissen sluiten. Dat doet weleens pijn.'

Historicus Van der Velden: 'Voorlopig zouden ze het best kunnen redden, maar of ze op deze manier op de lange termijn zullen slagen, waag ik te betwijfelen. Zeker met die 12 euro contributie per jaar. Een van de zwakste plekken van actiegroepen is dat je in dienst blijft van een werkgever. Ze kunnen ontslagen worden. Daarom namen vakbonden al vroeg bestuurders in dienst en huurden ze een kantoor, dat onderhandelt veel makkelijker. Maar dat kost geld.'

Hoogleraar De Beer: 'Zeker in een publieke sector als het onderwijs moet een vakbond in staat zijn in Den Haag afspraken te maken. Willen ze dat, dan zullen ze een vuist moeten kunnen maken en een vakbond worden als alle andere. Dat lijkt me onvermijdelijk.'

Meer over