Analyse 50Plus

Wat betekent de breuk tussen 50Plus en haar wetenschappelijke bureau?

Voor het eerst breekt een politieke partij met haar wetenschappelijk bureau. Veel partijen willen meer invloed op wat hun denktanks uitspoken. Ze zijn als de dood voor krantenkoppen over interne trammelant.

Senatoren Martine Baay en Jan Nagel en fractievoorzitter Henk Krol tijdens de stemming bij de algemene ledenvergadering van 50Plus. Beeld ANP

Het is een parlementaire primeur voor 50Plus: nooit eerder brak een Nederlandse politieke partij met haar eigen wetenschappelijke bureau – een onafhankelijke neveninstelling die onder meer studies uitvoert naar de partijkoers. Kibbelen doen partij en bureau in het politieke gezin wel vaker, maar dat wordt altijd uitgepraat. Want je moet toch met elkaar verder.

50Plus bewijst nu dat dit geen ijzeren wet hoeft te zijn. Dinsdag werd bekend dat het hoofdbestuur van de partij zich ontdoet van het Wetenschappelijk Bureau 50Plus. De samenwerkingsovereenkomst is per 31 december opgezegd.

Het is het vermoedelijke einde van het bureau, dat een jaarlijkse subsidie van 150 duizend euro verliest. De partij is bereid ver te gaan: met de oprichting van een gloednieuw bureau, dat wél aan al haar eisen voldoet, wil 50Plus de subsidie volgend jaar zelf opnieuw incasseren en dan aan andere dingen uitgeven.

De twee kampen ruziën inmiddels publiekelijk over de oorzaak van de breuk. Volgens partijvoorzitter Geert Dales weigerde het wetenschappelijk bureau zijn boekhouding elke drie maanden te overleggen aan de partij. Het hoofdbestuur trekt daarnaast de kwaliteiten van de bestuursleden van het wetenschappelijk bureau in twijfel en vindt dat de anderhalve ton subsidie beter kan worden besteed dan nu geschiedt.

Luis in de pels

Richard de Mulder, de voorzitter van het bureau, spreekt van een afrekening. Het hoofdbestuur van 50Plus zou gepikeerd zijn over een kritisch evaluatierapport dat het bureau na de Tweede Kamerverkiezingen opstelde en waarin het de chaos binnen de partij tijdens de campagne uit de doeken deed. Door te breken met het bureau zou het hoofdbestuur nu zijn gram willen halen.

Dat Dales toegeeft dat hij wil dat de denktank het geld anders besteedt, past in een bredere Haagse trend van politieke partijen die de greep op hun wetenschappelijke bureaus vergroten. Bij vrijwel alle nieuwe partijen, maar ook bij de klassieke bestuurspartijen, krijgen de bureaus minder dan voorheen ruimte om hun onafhankelijke positie als luis in de pels in te vullen.

Want waar het op de lange termijn waardevol kan zijn om een denktank te hebben die de partijkoers kritisch volgt en waar nodig probeert bij te sturen, is die bemoeienis op de korte termijn vooral lastig. Partijen zijn als de dood voor krantenkoppen die spreken van tweespalt en trammelant. ‘Sommige VVD-politici laten ons in het voorbijgaan merken dat ze niet zo gelukkig zijn met de dingen die we naar buiten brengen’, erkende VVD-bureauvoorzitter Patrick van Schie eerder dit jaar in de Volkskrant. 

Opvallend genoeg leek juist 50Plus als enige van de nieuwe partijen (50Plus, FVD, Denk) erin te zijn geslaagd een volwassen denktank op te zetten. Niet langer ging bijna alle subsidie rechtstreeks naar opiniepeiler Maurice de Hond, zoals in 2013 nog wel het geval was, verklaarde De Mulder.  ‘Soms vragen ze me voor peilingen te betalen die de partij wil laten uitvoeren. Zulke druk is er vaker, maar daar hoeven we nog niet naar te luisteren.’

Schaduwmacht

Dat het toch is misgelopen, wijt bureauvoorzitter De Mulder nu aan de invloed van partijoprichter Jan Nagel, die in 2016 aftrad als 50Plus-voorzitter maar achter de schermen nog aan de touwtjes zou trekken. Nagel, die er als partijbons van langs kreeg in de evaluatie van de verkiezingscampagne, zou de rekening nu hebben vereffend.

Ook dat verwijt klinkt niet voor het eerst. In mei trad bijna het voltallige hoofdbestuur nog af vanwege een conflict over de bestuursstijl en werkwijze van een aantal bestuursleden. Toen voorzitter Zoetelief liet weten zich weer te willen kandideren, werd hem verteld dat de Tweede en Eerste Kamerfracties niet hem, maar Dales zouden steunen. ‘Een stille coup’, concludeerde Zoetelief, die zei dat 50Plus werd ‘gegijzeld’ door senator Nagel en partijleider Henk Krol.

Nagel zelf verwijst de opvattingen over zijn schaduwmacht naar het rijk der fabelen. ‘Ik voel me zeer vereerd dat ik kennelijk een uitstraling heb die nog lang doorwerkt, maar geloof mij als ik zeg dat Jan Nagel geen mallemoer te maken heeft met de besluitvorming binnen de partij.’ 

En de beschuldiging van De Mulder, die meent dat Nagel van hem af wilde uit wraak om het negatieve verkiezingsrapport? ‘Een flauwe bliksemafleider’, besluit de oprichter van 50Plus. ‘Het bureau is gewoon tekortgeschoten.’

Wetenschappelijke bureaus van politieke partijen: van denktanks tot propagandamachines

Ze zijn het brein, misschien wel het geweten, van de politieke partijen. Althans, dat zouden de wetenschappelijke bureaus moeten zijn. Maar grote ideeën en kritiek op het beleid worden door de partijleidingen steeds minder op prijs gesteld.

Ruzies zitten in het dna van ouderenpartij 50Plus

Intriges, een knokpartij en een vertrekkende partijvoorzitter die klaagt dat hij ‘geen mes, maar een hele bestekla’ in zijn rug heeft: in de aanloop naar het 50Plus-congres in mei liepen de gemoederen weer ouderwets hoog op bij de ouderenpartij. Waarom is er altijd heibel?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.