Wat betekent 50 zijn voor een man in Nederland?

Wat betekent het om 50 te worden? In een reeks artikelen en filmpjes gaat journalist Bahram Sadeghi op onderzoek uit. Allereerst: Jan Latten. Wat zeggen de cijfers over vijftigers?

Jan Latten. Beeld Renate Beense
Jan Latten.Beeld Renate Beense

Op 12 oktober 2017 word ik 50 en ik wil weten wat 50 zijn voor een man in Nederland betekent. Daarom ben ik met een zoektocht begonnen die me via mijn huisarts en de jobconsulent van het UWV langs de voetbalvelden van Walking Football (wandelvoetbal) en de 300 leden van de stichting Abrahamsdag naar reclamebureaus en marketingdeskundigen zal leiden.

Maar voordat ik op pad ga, wil ik weten wat de harde cijfers zijn over mijn toekomstige leeftijdscategorie, want hoe meer ik weet, des te beter ik me kan voorbereiden op mijn bestaan als 50-jarige, denk ik.

Demografie

Daarom begint mijn zoektocht bij Jan Latten, bijzonder hoogleraar sociale demografie aan de Universiteit van Amsterdam en de hoofddemograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De man voor wie niet alleen mijn leven, maar zelfs mijn dood geen geheimen kent.

Jan Latten: 'Een man die net als jij dit jaar 50 wordt in Nederland leeft statistisch gezien nog 36 jaar door. Van die 36 jaar die je nog te gaan hebt, moet je volgens de huidige stand van zaken achttien jaar werken tot je AOW ontvangt, dus tot je 68ste, en dan heb je nog zo'n achttien jaar te gaan tot aan je dood.

'Dat geldt ook voor jou, al heb jij in de eerste achttien jaar van je leven in Iran gewoond - want voor de vraag hoe oud jij zult worden, is je Iraanse jeugd nauwelijks van belang. In Iran had je als twintiger, dertiger en veertiger aan andere risico's blootgestaan, maar in Nederland heb je de afgelopen dertig jaar van dezelfde veiligheid en medische overlevingstechnieken gebruikgemaakt als de anderen. En dat geldt ook voor de komende jaren van je leven.'

Jan Latten (1952

Hoofddemograaf bij het CBS en bijzonder hoogleraar sociale demografie aan de UvA. Als publicist is hij bekend van zijn boek Liefde à la carte, dat hij schreef met Malou van Hintum.

Cijfers

Een gesprek met Jan Latten, de bekendste demograaf van Nederland, is een gesprek waarin de cijfers je om de oren vliegen. Ondanks het feit dat Latten meermaals benadrukt dat het bij de statistieken om gemiddelden gaat, herken ik genoeg in zijn cijfermateriaal. Sommige van die cijfers stemmen me verdrietig, bijvoorbeeld als Latten spreekt over het hoge percentage zelfdoding onder mannelijke vijftigers: mannen gaan sowieso vaker over tot zelfdoding dan vrouwen, waarbij het hoogste risico op zelfdodingen ligt bij mannen tussen 50 en 60 jaar oud. In 2016 waren het er 24 per 100 duizend. Ik denk aan enkele mensen die ik soms persoonlijk, maar meestal door mijn werk in de media kende en die tussen hun 50ste en 60ste zelfmoord pleegden. Allemaal afkomstig uit de media en creatieve industrie. Zal het mij lukken de dans te ontspringen?

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Andere cijfers werken als een wake-upcall voor mij: volgens CBS-tabellen heb ik als niet-Westerse allochtoon na mijn pensionering 11.800 euro per jaar te besteden, terwijl een Westerse allochtoon 19.100 euro en een autochtoon 26.200 euro tot zijn beschikking zal hebben.

'Hoe heb jij eigenlijk je pensioen geregeld?', vraagt Latten.

Ik twijfel tussen 'geen idee' en 'weet ik veel', want zoals vele andere free-lancejournalisten doe ik alsof ik tot aan mijn dood kan werken, waardoor een pensioenregeling niet nodig is.

Wat vindt u van een politieke partij, speciaal voor mijn leeftijdgenoten?

Latten: 'Leeftijd speelt een belangrijke rol bij opkomst en stemkeuze. De leeftijd die op dit moment het meest voorkomt in Nederland is 47 jaar en over drie jaar is dat 50 jaar. In bijna de helft van de gemeenten in Nederland is nu al de helft van de volwassenen ouder dan 50 jaar en in 2019 zal dat in alle gemeenten het geval zijn.

De cijfers van 2017 moeten nog geanalyseerd worden, maar bij de verkiezingen in 2012 ging een kleiner deel van de jongeren naar de stembus dan van de oudere leeftijdsgroepen. Het profiel van het electoraat in 2012 liet zien dat de CDA-stemmers vooral te vinden waren onder de 65-plussers.

De PvdA-stemmers vormden een goede afspiegeling van de verdeling van de stemmers over de leeftijdsgroepen. VVD en GroenLinks wisten iets meer kiezers tussen de 35 en 55 jaar aan zich te binden, terwijl D66 populair was onder de kiezers tot 35 jaar. De PVV kreeg een iets groter aandeel van de stemmers tot 35 jaar en iets minder van de 65-plussers. De sterkste relatie met leeftijd heeft natuurlijk partij 50Plus: 90 procent van de stemmers op 50Plus was 55-plusser.

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Je ziet dat stemgedrag niet losstaat van de levensfase. Daarom snap ik wel waarom een politieke partij zich specifiek op ouderen richt, het is immers een groeiend potentieel aan kiezers. Bovendien kan voor de ouderen zelf invloed via stemgedrag zwaarder wegen dan voor jongeren, want eenmaal met pensioen kun je geen invloed meer uitoefenen door te staken.'

Mijn beroemdste leeftijdgenoot, koning Willem-Alexander, zei tijdens het interview naar aanleiding van zijn 50ste verjaardag dat '50 het nieuwe 30' is.

Latten: 'Door het feit dat we steeds ouder worden, schuift alles op. Mannen die vijftig jaar geleden 50 jaar oud werden, hadden daarna nog circa 26 jaar te leven, terwijl jij nu kunt rekenen op circa 36 extra jaren. Daardoor kun je nog meer en misschien ook andere dingen in je leven dan vroeger.

'Als je nu 30 bent, zit je in je zogenaamde 'expansiefase'. Je kunt of moet nog van alles van je leven maken: nieuwe baan, carrière, eerste koophuis, verhuizen, nieuwe relatie, nadenken over kinderen, et cetera. Alles wordt steeds meer en groter. Maar naarmate je ouder wordt, ga je de 'contractiefase' in, dat is de fase van 'afstand nemen': de kinderen gaan het huis uit, het einde van je carrière komt in zicht, je hebt minder jaren voor je dan achter je en je gaat nadenken over wat je van je die resterende jaren nog kunt maken.

'Vroeger gebeurde dat na je 50ste en alles wijst erop dat die grens steeds meer verschuift naar je 60ste. Op basis van de gestegen levensverwachting zou je kunnen zeggen dat 60 het nieuwe 50 is geworden. De stijgende AOW-leeftijd maakt dat uiteindelijk 72 het nieuwe 65 zal worden. Ik ben nu 65 en denk er serieus over na of ik over een paar jaar misschien iets anders moet gaan doen. 'Wat ga ik doen als ik later groot ben', dat heb ik voor mijzelf veranderd in 'wat ga ik doen als ik straks ouder ben?'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Had u ook een moment van bezinning toen u 50 werd?

'Nee, dat had ik als begin-veertiger. Ik werkte toen al bijna twintig jaar voor het CBS en was de hele tijd met cijfers, percentages en prognoses bezig. Ik weet nog dat ik me echt afvroeg: is dit wat ik in de rest van mijn leven moet doen of kan ik nog iets anders van mijn leven maken? Ik wilde vooral meer contact met het echte leven. De overbekende midlifecrisis kun je het noemen. Gelukkig kreeg ik steeds meer contact met journalisten en ontwikkelde ik me spontaan tot een intermediair tussen het CBS en het grote publiek. Dat bleek helemaal bij mij te passen.'

En nu, wat vindt u ervan om 65 te zijn?

'Verschrikkelijk! Nee, wacht. Ik heb er zelf geen moeite mee, maar het feit dat niemand meer vraagt wat voor werk ik de komende tijd ga doen maar hoe lang nog, zegt genoeg, denk ik. Het ouder worden wordt me dus van buitenaf opgedrongen, terwijl ik me nog gezond voel en volop in het leven sta. Naast het CBS-gebouw staat een middelbare school en als ik 's ochtends hier op het metrostation aankom, zie ik jongelui die in slakkentempo naar hun school sjokken. Dan denk ik als 65-jarige man: schiet nou eens een beetje op! Het beeld dat de buitenwereld heeft van een 65-jarige en de praktijk van mijn leven stemmen totaal niet overeen. Wist je trouwens dat in vergelijking met 1996 nu twee keer zoveel mannen zijn die rond hun 50ste vader worden? Dat bestaat ook!'

Reageren?

Heeft u een tip voor Bahram Sadeghi op het gebied van gezondheid, mode, hobby's & sport, werk(loosheid), reizen, relaties en beeldvorming van 50-plussers, mail hem dan op bahram50@volkskrant.nl

Grijze gemeenten

Het meest vergrijsd zijn de gemeenten Rozendaal en Laren (NH), waar meer dan 65 procent van alle volwassenen 50 jaar of ouder is. Het minst vergrijsd is de gemeente Utrecht, met minder dan 30 procent 50-plussers onder de volwassenen.

Criminaliteit

De meest voorkomende typen misdrijven waarvan 50-plussers worden verdacht zijn winkeldiefstal, rijden onder invloed en mishandeling.

Grijs kiest grijs

De meest voorkomende kleur van een auto in 2016 was grijs. Zwarte auto's stonden op de tweede plaats en blauwe auto's op de derde. Dit beeld gold bovendien voor alle leeftijdsgroepen. Bij 75-plussers was zelfs 45 procent van de auto's grijs. In 2006 was het beeld kleuriger. Toen waren er bijna een miljoen minder grijze auto's op de weg. Blauw was de populairste kleur bij auto's van 50-minners. Bij de 50-plussers kwam toen ook al grijs het meest voor.

Medicijngebruik

Bijna de helft van de 50-plussers gebruikt voorgeschreven medicijnen terwijl dat bij jongeren een kwart is.

Overgewicht

Bij de mannen van begin 50 heeft 1 op de 7 heeft ernstig overgewicht en bij de vrouwen 1 op de 5.

Vaders

Van de in totaal 172.522 mannen die in 2016 (opnieuw) vader werden, waren er bijna 2.500 ouder dan 50.

Heeft u een tip voor Bahram Sadeghi op het gebied van gezondheid, mode, hobby's & sport, werk(loosheid), reizen, relaties en beeldvorming van 50-plussers, mail hem dan op bahram50@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden