Wat als Poetin 'laatste kans' niet pakt?

De verbijstering en afschuw over de vliegramp in Oekraïne leiden tot harde taal tegen Poetin van Obama, Rutte en Cameron. Zulke uitspraken scheppen verplichtingen.

Een Amerikaanse CNN-verslaggever komt zaterdag aan in de Oekraïense steppe waar het neergeschoten Maleisische vliegtuig ligt. Hij ziet de brokstukken, hij ziet de plekken met de doden, hij ziet het gesol met lichamen en persoonlijke bezittingen. Hij vergeet zijn werk en zinkt neer op zijn knieën om te bidden voor de mannen, vrouwen en kinderen die daar in het veld liggen. Zijn verbijstering en afschuw is die van de hele wereld. Kan dit een omslagpunt worden en leiden tot een hardere aanpak van Rusland?

President Barack Obama en premier Mark Rutte spreken van een 'laatste kans' voor de Russische leider Poetin om met hen samen te werken. De woordkeus is ultimatief: als je niet wilt luisteren en je deze kans niet aangrijpt, moet je maar voelen.

Spannend wordt hoe dit de komende dagen gaat uitpakken. Want retoriek is niet gratis. Rutte noemt de taferelen op de plek van de ramp 'walgelijk' en 'huiveringwekkend'. De Amerikanen wijzen steeds nadrukkelijker met de beschuldigende vinger naar Rusland. Waar Obama zich vrijdag nog beperkte tot de uitspraak dat de fatale raket afkomstig was uit een door separatisten beheerst gebied in Oekraïne, zei minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zondag dat het om een Russische SA-11-raket ging die aan de rebellen was geleverd. 'Het is vrij duidelijk dat het een systeem was dat uit Rusland kwam.'

Al deze uitspraken scheppen verplichtingen. Kunnen de leiders van nu wat de Britse premier Margaret Thatcher deed in de zomer van 1990, na de inval van Saddam Hoessein in Koeweit? Ze belde met president George Bush sr., die toen aarzelde over hoe Irak aan te pakken. 'George, this is no time to go wobbly': dit is niet het moment om te twijfelen.

David Cameron, de huidige Britse eerste minister, heeft nu de mantel van Thatcher aangetrokken. In een artikel in The Sunday Times waarschuwt hij zijn Europese collega's dat ze niet langer kunnen volstaan met 'nette communiqués'. Volgens hem is de vliegramp een direct resultaat van de destabilisatie van Oekraïne door Rusland. 'In Europa zouden we eigenlijk niet herinnerd hoeven te worden aan wat de consequenties zijn van wegkijken als grote landen kleinere landen treiteren.' Woede alleen is daarom niet genoeg, zij moet worden omgezet in 'echte actie'.

Zal er naar Cameron worden geluisterd? Hij belde met de Duitse kanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande, maar veel meer dan een verse dosis communiquétaal leverde dat niet op. Mogelijk dat de Europese Unie dinsdag zwaardere sancties tegen Rusland afkondigt. Merkel blijft daarover twijfelen. Ook Rutte moet nog bewijzen dat hij het Nederlandse verzet tegen strengere strafmaatregelen staakt. De komende dagen moet duidelijk worden wat zwaarder weegt op de weegschaal van de internationale politiek: 298 onschuldige doden, onder wie 193 Nederlanders, of de handelsbelangen.

Iedereen vervalt in zijn historische rol in de reactie op de terugkeer van de Russische dreiging. De Amerikanen lopen voorop met sancties, de Britten proberen de continentale Europeanen mee te krijgen in dat robuustere beleid, de Duitsers blijven met een scheef oog naar Moskou kijken. Over militaire maatregelen rept op regeringsniveau al helemaal niemand. In Amerika zijn er alleen wat gepensioneerde luitenant-kolonels die opperen meer militaire steun aan Oekraïne te geven.

Het is dus nog een open vraag hoe die 'echte actie' van het Westen eruit zal zien als Poetin de 'laatste kans' niet pakt. Zondag zei hij tegen Rutte te willen meehelpen dat de trein met slachtoffers van de vliegramp kan vertrekken. Hij zegt vaker het ene en doet het andere. De oud-KGB'er komt uit de wereld van de spionage, die iemand in Amerika eens omschreef als een 'wildernis aan spiegels'. Je weet niet meer wat echt is en waar je bent. Het Westen kan makkelijk verdwalen in Poetins wereld van halve waarheden en hele leugens.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden