Wat als Netanyahu aan het kortste eind trekt?


Wat een paar weken geleden nog een onwaarschijnlijk scenario was, is de afgelopen week een serieuze mogelijkheid geworden: dat Benjamin Netan-yahu komende dinsdag de Israëlische verkiezingen verliest. In de laatste peilingen sukkelt zijn Likud-partij achteruit, terwijl de Zionistische Unie, het centrum-linkse oppositieblok van Isaac Herzog en Tzipi Livni juist terrein wint en zich mag verheugen in een voorsprong van drie à vier zetels.

Als regeringsleider boezemt Bibi nog altijd meer vertrouwen in dan Herzog, die voor velen een onbeschreven blad is en niet kan bogen op een markante staat van dienst als militair of bewindsman. Maar de aanvoerder van de Arbeiderspartij is duidelijk gegroeid in de campagne en heeft zijn achterstand op dit punt gehalveerd.

Geen twijfel mogelijk: een machtswisseling in Jeruzalem zou een spectaculaire uitkomst zijn, die niet alleen het links-liberale kamp in Israël maar ook het Witte Huis van Barack Obama grote voldoening zal geven. Maar voordat her en der al naar de champagneflessen wordt gegrepen is het goed om een paar stugge feiten onder ogen te zien.

Een billboard met aan de linkerkant Yitzhak Herzog en de rechterkant Benjamin Netanyahu. Beeld epa

1. Om te beginnen mag op grond van de laatste peilingen niet voetstoots worden aangenomen dat Netanyahu inderdaad aan het kortste eind gaat trekken. Bij de vorige verkiezingen deed zich in de slotdagen van de campagne nog een behoorlijke verschuiving voor buiten het zicht van de peilers. Een reprise is niet uitgesloten.

Uit onderzoeken blijkt dat de meeste kiezers zich dit keer vooral laten leiden door onvrede met de stand van de economie en de sterk toegenomen ongelijkheid. Daaruit valt voor een groot deel de opmars van de Zionistische Unie te verklaren. Maar in Israël is zorg om de nationale veiligheid een vlam die razendsnel kan oplaaien. Als ergens een bom afgaat of als Netanyahu de juiste gevoelige snaar weet te vinden, kan een deel van het electoraat te elfder ure van gedachten veranderen en alsnog voor hem kiezen.

2. Ook als de Zionistische Unie de meeste kiezers weet te trekken, valt nog te bezien of Herzog in staat is om een levensvatbare coalitie te smeden. Het Israëlische politieke landschap is enorm versnipperd, bijna nog erger dan in Nederland. Twee partijen komen het eerst in aanmerking voor een coalitie met de Zionistische Unie: het GroenLinks-achtige Meretz ter linkerzijde en het D66-achtige Yesh Atid ter rechterzijde.

Maar die combinatie reikt nog altijd niet verder dan 42 à 45 van de 120 zetels in de Knesset. Ook met gedoogsteun van de Verenigde Lijst - een mengelmoes van Arabische groeperingen en communisten, die kan rekenen op een twaalftal zetels - is Herzog er nog niet. Hij zal ofwel een kleinere rechtse partij moeten losweken uit de 'invloedssfeer' van Likud ofwel een religieuze partij moeten verlokken. Geen van beide opties is onmogelijk, maar het vereist wel veel wheelen en dealen, en het resultaat zal nooit een wonder van cohesie zijn.

Gezien de krachtsverhoudingen die zich nu aftekenen, heeft Netanyahu een sterkere uitgangspositie als het gaat om het vormen van een meerderheidsregering: meer verwante partijen en in aanleg een betere verstandhouding met de religieuzen. Om die reden zou de president kunnen besluiten om af te wijken van de gewoonte om de leider van de grootste partij als eerste aan te wijzen als formateur. Er staat tegenover dat president Rivlin weliswaar een Likudman is, maar bepaald geen vriend van de huidige premier.

3. Het zou een misvatting zijn te menen dat een regering onder leiding van Herzog en Livni een totaal andere koers zal volgen dan de huidige. Ja, er zal weer gepraat worden met de Palestijnen. En ja, het openlijk schofferen van het Witte Huis zal voorbij zijn. Maar het krachtenveld waarbinnen een regering-Herzog-Livni opereert, ligt er niet plotseling anders bij.

In het Midden-Oosten draait het momenteel niet om een oplossing van de Palestijnse kwestie, maar gaat het in de eerste plaats om het verslaan van het kalifaat en het voorkomen van een verdere escalatie van de machtsstrijd tussen soennieten en sjiieten. Het Palestijnse kamp is onverminderd verdeeld en in de Arabische hoofdsteden heeft men andere dingen aan het hoofd. In Israël zelf is er weinig animo voor spoedige, riskante concessies, waartoe Herzog zich in de campagne dan ook niet heeft laten verleiden.

Ook inzake een akkoord met Iran zal Israël tegendruk blijven geven. Geen overbodige luxe trouwens. Maar allicht niet langer met het doel zo'n akkoord geheel te torpederen. En dat scheelt wel een slok op een borrel.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.