Wasbordspeler die werkelijk alles van jazz wist

Op school leerde hij weinig, daarbuiten des te meer. Herman Openneer werd een befaamd jazzexpert en boekte succes met zijn Band Zonder Stekkers.

Herman Openneer.

Als iemand in een gezelschap jazzliefhebbers riep dat Duke Ellington op 6 juli 1949 een briljant concert had gegeven in New York, zou Herman Openneer hem kunnen hebben corrigeren: 'Dat kan niet. Die dag was de Duke in New Orleans', wist hij dan.

Openneer was de wandelende encyclopedie van de Nederlandse jazzmuziek. Hij overleed op 2 juli op 82-jarige leeftijd, nadat hij zeven decennia lang kennis over de jazzmuziek had opgezogen en die schrijvend had gespuid in bladen en boeken maar vooral ook mondeling in eindeloze sessies met vrienden en bekenden, die tot de vroege uurtjes van de volgende ochtend konden duren. Hij was betrokken bij de start van het Nederlands Jazz Archief en werd daar de grote expert.

Openneer was een van de drie kinderen van de Amsterdamse landschapsschilder Herman Openneer senior, die voor de oorlog redelijk succesvol was en zich een Ford Vedette kon permitteren. De jonge Herman ging in de oorlog naar de ulo, maar na twee jaar werd hij van school gehaald.

'Hij was linkshandig en dyslectisch, dat belemmerde hem in zijn educatie. Hij spijbelde en bracht zijn tijd door in de havens van Amsterdam en op het Waterlooplein', zegt zijn zoon Sander Varekamp. Daar op het Waterlooplein snuffelde hij naar 78-toerenplaten met Amerikaanse jazzmuziek. 'En zo begon hij zichzelf te ontplooien. Niet alleen muzikaal. Hij verdiepte zich ook in geschiedenis en Engels. En hij verruilde het platte Amsterdamse accent voor ABN', zegt hij.

Om in zijn onderhoud te voorzien, kluste hij als schildersdoekpreparateur. Hij ging in navolging van zijn vader landschappen schilderen onder pseudoniemen als Van der Heide voor heidevelden, Van der Plas voor meren en Van de Bosch voor bossen. Maar zijn eigenlijke fascinatie was muziek.

In militaire dienst was zijn slapie Pierre Kartner alias Vader Abraham. 'Mijn vader was chauffeur op een legertruck. En als ze van Brabant naar Zwolle moesten, dan reden ze vrolijk wat rond en kwamen ze terug in de kazerne met de mededeling dat de benzine op was', zegt zijn zoon.

Hij leerde drummen, maar koos als instrument voor een wasbord omdat een wasbord gemakkelijker was mee te nemen, aangezien er geregeld op een straathoek moest worden gespeeld. Het succes kwam met het jazzorkest Animal Crackers, bijgenaamd de Band Zonder Stekkers.

'De andere muzikanten concentreerden zich op het beter leren bespelen van hun instrument. Herman wilde juist meer weten van de muziek. Niet alleen van de big bands en zo, maar ook van allerlei andere kleinere orkesten. Hij had op zijn specifieke gebied een fotografisch geheugen', zegt zijn ex-echtgenote Victoria Varekamp.

In 1979 ontdekte Openneer samen met Harry Coster in Londen het verloren gewaande archief van de Nederlandse tak van de platenmaatschappij Decca. Dit leidde tot een serie Panachord-lp's, waarvan de eerste de opnamen bevatte van het vlak voor de oorlog razend populaire duo Johnny and Jones. 'Mensen stonden in de rij voor die platen', zegt Varekamp, met wie hij in 1971 trouwde. Met haar zou hij twee kinderen krijgen, van wie de dochter op 9-jarige leeftijd aan een acute hersenvliesontsteking overleed. Deze tragedie leidde ertoe dat de band tussen de twee ondanks de scheiding in 1994 hecht bleef.

Na de opheffing van Animal Crackers bleef Herman nog een tijd in andere orkesten wasbord spelen, met zijn bekende uitstraling als grappenmaker. Hij schreef een biografie over Kid Dynamite, pionier van de Surinaamse jazz in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden