Reportage

Was vluchteling Aziz een jihadist in Syrië? Op de eerste dag van het proces wijzen tapgesprekken in die richting

Op de eerste dag van het proces tegen de broers Aziz en Fatah wil de rechter een beeld krijgen van Aziz: een westerse millennial, een jihadist, informant of een spion?

Rechtbanktekening van verdachten Fatah A. en 'Balie-jihadist' Aziz A. en advocaten Bart Nooitgedagt en Peter Plasman in de extra beveiligde rechtbank.  Beeld ANP
Rechtbanktekening van verdachten Fatah A. en 'Balie-jihadist' Aziz A. en advocaten Bart Nooitgedagt en Peter Plasman in de extra beveiligde rechtbank.Beeld ANP

‘Hij is schoon, wat IS betreft. Ze hebben verhalen over hem verzonnen.’

Het vertaalde audiobericht dat woensdag in de rechtbank Rotterdam wordt voorgelezen, gaat over Aziz al H. (35). De Syrische vluchteling die in 2017 in het Amsterdamse debatcentrum De Balie door landgenoten werd aangewezen als jihadist. Aziz hoort het bewijsstuk aan en maakt in de lucht een handgebaar van ‘zie je nou wel’. Wat wil de rechtbank hier nou mee zeggen? ‘Dit betekent toch dat ik niks te maken heb met IS?’

Maar het belang van dit bericht zit voor de rechtbank niet zozeer in wat er wordt gezegd, als wel wie het zegt. Aziz al H. wordt hier in bescherming genomen door niemand minder dan Abu Maria Al Qahtani. De Irakees die zijn carrière begon bij Al Qaida en later naar Syrië trok om de terroristengroep Jabhat al Nusra te helpen oprichten.

Wie een probleem heeft met Aziz, moet bij Al Qahtani zijn, blijkt uit het audiobericht. Want, zegt de tweede man van Al Nusra, Aziz had ‘als laatste een connectie met ons’.

Het fragment is voor Justitie een van de aanwijzingen dat Aziz al H. hoog in de boom zat bij Al Nusra, de Syrische tak van Al Qaida die vanaf 2012 angst zaaide met bloederige aanslagen.

Woensdag is de eerste dag van het proces tegen Aziz en Fatah al H. (44). De broers vroegen in 2014 net als duizenden andere Syriërs om bescherming in Nederland, op de vlucht voor de oorlog. Inmiddels lijkt het erop dat zij zelf een stevig aandeel hadden in de strijd. Ze worden verdacht van het leidinggeven aan een terroristische organisatie en in het geval van Aziz van moord op minstens zeventien willekeurige buspassagiers.

Bange getuigen

Maar hoe bewijs je in Nederland wat zich jaren geleden op Syrisch oorlogsgebied heeft afgespeeld? Het dossier zit vol met stroeve vertalingen, krakende tapgesprekken en terughoudende, bange getuigen. Het grootste obstakel: het Openbaar Ministerie zegt geen onderzoek te kunnen doen in Syrië.

Dus wordt Aziz op de eerste van een lange reeks procesdagen vooral om zijn oren geslagen met zijn eigen uitspraken, zoals die in zijn woning en auto zijn afgetapt. Hij vertelt zijn neef dat hij erbij was, samen met Al Qahtani, toen het latere IS-kopstuk Al Adnani vanuit Irak zijn entree maakte in Syrië. De extremisten werkten in 2012 nog samen, maar IS splitste zich later af.

Ook snoeft Aziz op de taps over bomgordels en over de financiën van ‘de organisatie’. ‘Vijf miljoen dollar gaven we uit (per maand, red.) en wapens telden we daar niet eens bij. Het budget van een staat hadden we.’

Als je de verdachte zo hoort praten, lijkt er geen twijfel dat hij tot de top van de organisatie behoorde. ‘Al Nusra ís Aziz’, zegt hij op zeker moment.

Maar dat was toen. In de Rotterdamse rechtbank legt Aziz woensdag kalmpjes uit dat je zijn uitspraken in hun context moet zien. ‘Het was meer een geintje.’ Aziz probeerde de dakloze neef die al veel te lang bij hem logeerde een beetje bang te maken met grote verhalen, zodat die eindelijk eens zou vertrekken. ‘In onze cultuur is het niet leuk als je zegt: ga weg. Daarom verzon ik dit.’

Op een scherm komen oude foto’s voorbij: Aziz in een schooluniform, Aziz in djellaba in Saoedi-Arabië. ‘Misschien wilt u er iets over zeggen, zodat we u wat beter leren kennen’, zegt de rechter. Wie is Aziz? In de rechtbank zit hij er in joggingbroek ontspannen bij, de dikke zwarte krullen in een paardenstaart. In Amsterdam leidde hij eerder het leven van de westerse millennial, met een baantje in een café en bezoekjes aan festivals. Hij had meermaals een Nederlandse vriendin. Onder hen correspondent Ans Boersma, die begin 2019 Turkije werd uitgezet vanwege haar connectie met de verdachte.

Religieuze scherpslijper

Maar er is ook de kant van de religieuze scherpslijper Aziz, die volgens zijn advocaat hard schrijft aan het boek Jihadistische beweging voor modernisering en verandering. Lang voor de revolutie in Syrië losbarstte werd Aziz al opgepakt omdat hij zich zou hebben aangesloten bij extremisten. Hij verdween voor zes jaar in de beruchte martelgevangenis Sednaya, waar hij kennismaakte met de latere hoofdrolspelers in het jihadistisch verzet.

En dan is er nog de Aziz de informant, die anderhalf jaar lang gretig meewerkte met inlichtingendienst AIVD. ‘Ze wilden dat ik contacten voor hun zou regelen met mensen in Syrië’, zegt hij daarover. ‘Mensen die werkzaam zijn bij Al Shaam of het Nusra Front. Iedereen die ik had leren kennen tijdens mijn detentie.’

Het was volgens Aziz ook de AIVD die hem aanspoorde om naar de beruchte filmvertoning in debatcentrum De Balie te gaan.

Was hij een spion? ‘Moeilijk te zeggen. Een soort van informant.’ Maar, zegt hij ook: ‘Ik had geen keus’. Ze wisten dat hij met een vals paspoort in Nederland was en Aziz vreesde te worden uitgezet.

Donderdag gaat de zaak verder en zal ook Aziz’ oudere broer Fatah aan de tand worden gevoeld. De Volkskrant sprak in 2019 in Syrië getuigen die stellen dat Fatah in een Nusra-gevangenis werkte. Geïnterviewden vertelden toen wat woensdag ook uit afgetapte gesprekken blijkt: dat Fatah zijn positie dankte aan de enorme status van zijn jongere broertje bij Al Nusra. Aziz zegt niet te begrijpen hoe de mensen daar bij komen. ‘Ik heb nooit deelgenomen aan welke terroristische organisatie dan ook.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden