WAS NEDERLAND MAAR KLEURENBLIND

INTERVIEW JÖRGEN RAYMANN De cabaretier (40) is inmiddels begonnen met de zesde jaargang van het tv-programma Raymann is laat en viert succesen in het theater....

‘Lachen is als seks, echt waar. Het brengt een bepaalde emotie teweeg, het ontlaadt en relativeert. Mensen met hun korte lontjes hebben daar in deze tijd een enorme behoefte aan. Als tiener liet ik mensen op verjaardagen schateren door moppen te tappen. Ik voelde dat mensen naar me keken en ik kreeg applaus. Dat smaakte naar meer.

‘Als ik mensen grof laat lachen, zijn ze blij en dat geeft me een kick. Er zijn entertainers die het ontkennen, maar ik heb het nodig. Ik ben toch een beetje aandachtsgeil.’

Ovaties kreeg Jörgen Raymann. De zesde jaargang van Raymann is laat is weer begonnen. Hij heeft zich ontwikkeld tot een sociale medicijnman die een balsemende lach op televisie en in het theater wil laten klinken om de multiculturele spanningen in de opgefokte polder weg te nemen.

Raymann: ‘Nederland moet kleurenblind worden, pas dan worden de echte taboes doorbroken. De verdraagzaamheid moet naar boven komen. De deur moet worden opengemaakt naar wederzijds begrip tussen al die tinten.

‘Ik verzet me er tegen dat een Nederlander racist zou zijn als hij een grap maakt over een Turk of Surinamer. Of mensen die tegen me zeggen: jij kunt die grap wel maken. Ik zeg dan: waar lul je over? Maak die grap man!

‘Soms word ik op straat door kijkers aangesproken, die zeggen dat ik met één uur televisie meer doe aan integratie dan al die ministers in een jaar. Dat vind ik een geweldig compliment.’

Bent u de echte minister voor Integratie?

‘Ha! Zeker niet, maar ik ben wel een goede spindoctor!’

Met licht verende tred nadert Jörgen Raymann (40) door het groene landschap rond brasserie De Kemphaan in Almere. Veel bezoekers kijken zijn kant op, maar Raymann blijft er enigszins stoïcijns onder. Zijn applaus heeft hij gisteravond al gehad door de spits af te bijten met de eerste opname van het nieuwe seizoen. Ter voorbereiding heeft hij met zijn crew fragmenten bekeken van vijf jaar Raymann is laat. Het inspireerde om verschillende programmafragmenten te laten sneuvelen. Maar er zijn ook nieuwe onderdelen.

Raymann: ‘Wilfried Wijntak Wereldwijd is nieuw. Hij is een razende reporter die zegt dat hij overal ter wereld komt. Met goedkope screens op de achtergrond doet hij verslag van wat er gebeurt. Het is een manier om op de actualiteit in te spelen. Altijd prijs met Achmed is ook nieuw. Achmed is een slager die samen met zijn dochter Fatima inzicht geeft in de koran. Ik dank God elke dag dat ik dit kan doen.’

U bidt voor ieder optreden.

‘Ik bid tot God, degene met wie ik in mijn beleving ben opgegroeid. Mijn gebed is vrij standaard. Ik bid voor de mensen die aanwezig zijn in de zaal en de mensen die we thuis hebben achtergelaten. Ik vraag of we allemaal weer veilig mogen thuiskomen. En ik verzoek om kracht om een goede voorstelling of uitzending te maken, zodat de mensen waar voor hun geld krijgen. Ik bid voor de zieken om ons heen en voor de overledenen. Dat er nog een plek voor ze mag zijn in het hiernamaals.’

U bidt zelfs voor uw inbrekers.

‘Niet lang geleden moest ik optreden in de Meervaart in Amsterdam. Net voordat ik moest opkomen, kreeg ik een telefoontje: er was thuis ingebroken. Mijn vrouw Sheila was bij familie en ik merkte wat het veroorzaakte. Ze wilde onmiddellijk naar huis. Het is een vreselijke verkrachting van je privé-leven. Ik voelde enorme negatieve gevoelens opkomen: wraak en woede. Maar je hebt op zo’n moment juist positieve gevoelens nodig.

‘Ik heb er met mijn gezin over gesproken. We hebben gebeden om het een plaats te geven. God gevraagd of deze mensen tot inkeer mochten komen en anderen niet hetzelfde kwaad aandoen. Ik kreeg een soort medelijden met de inbrekers dat ze zich hebben verlaagd ons zoiets te moeten doen voor hun eigen gewin. Het is natuurlijk vervangbaar wat er gestolen is. Mijn vrouw, mijn twee kinderen en ik zijn gezond, dat neemt geen vreemdeling ons af!’

Wat zou God denken als hij zo’n gebed binnenkrijgt van een bestolene?

‘Ik matig me niet aan dat ik weet wat hij denkt, maar ik hoop dat hij luistert en er iets goeds mee kan doen. Zodat die inbrekers op het rechte pad komen. Meer vraag ik niet.’

Wat voor geloof belijdt u?

‘Mijn ouders waren katholiek, mijn schoonmoeder is moslima, Sheila, mijn vrouw, en ik zijn ook katholiek. We voeden de kinderen rooms-katholiek op, maar we praten ook over hindoeïsme en de islam.

Thuis op het dressoir staat een de kop van een oude Indiaan, een Mariabeeld, maar ook een Natradj, de hindoegod die de kunst beschermt, een Afrikaans masker dat bescherming geeft en een Ghanesha, de god met het olifantenhoofd. Er hangt een bordje met een islamitische tekst boven de deur: ‘‘Degene die dit huis verlaat, krijgt de zegen van Allah.’’

‘Ik geloof in één universele religieuze grondslag. Ik ben ervan overtuigd dat er iets is en dat er straks iets komt. Daarop wil ik zo goed mogelijk zijn voorbereid.’

U hebt van jongs af aan in een feminiene omgeving geleefd.

‘Ik ben er wel een diplomaat van geworden, ik begrijp meer en heb meer respect voor vrouwen. Mijn vader was vaak weg, ik groeide op met mijn moeder en zuster. Nu ben ik met Sheila, met wie ik al negentien jaar samen ben, en mijn twee dochters. Mijn moeder woont om de hoek en kookt afwisselend met Sheila voor mijn theateroptredens. Mijn managers zijn altijd vrouwen, ik vertrouw ze meer dan mannen.’

Uw vader was een workaholic, u bent het ook. Probeert u het toch anders te doen?

‘Mijn vader was altijd de laatste die aan bod kwam. Ik probeer mezelf voorop te stellen. Hij had alles over voor zijn vrienden en ook voor de vage kennissen. Die verdampten toen het geld op was na zijn hersenbeschadiging. Het heeft me geleerd elke dag te koesteren, omdat je niet weet hoe de volgende afloopt.’

Waar komt uw engagement vandaan?

‘Van huis uit heb ik de sociale gelijkheid meegekregen. Mijn vader was accountant, ik kwam uit een gegoede familie. Maar ik had vriendjes met wie ik speelde en die kwamen ook uit achterbuurten. Everybody is equal.

‘De drang om de wereld te veranderen nam flink toe toen ik vader werd. Ik weet ook wel dat het me niet lukt de héle wereld te verbeteren. Maar als ik die racist of die kleine crimineel tot inkeer kan brengen, dan is dat al iets.’

Maakt het wat uit als u Raymann is Laat uitzendt na een politieke moord?

‘Ik merk dat ik dan vreselijk op mijn hoede ben. Omdat ik geen olie op het vuur wil gooien. Over elke grap, denk ik wel twee keer na: hoe valt het? Ik ben sowieso niet iemand die grappen maakt over vermoorde mensen. Dat is een regel in de comedy, uit piëteit met de nabestaanden doe je dat niet. Ik ben er nooit op uit mensen te kwetsen.’

Bent u voorzichtig in de week van zo’n rel rond het paspoort van Ayaan?

‘Dan wil ik juist niet op mijn tenen lopen, ik heb ontiegelijke zin om er iets aan te doen. Dat hele ding met Ayaan. Ze heeft een heleboel op haar nek gehaald. Ze is politiek heel opportunistisch geweest. Dat mag je weer niet zeggen, omdat ze geslachtofferd wordt door alle bedreigingen, alhoewel ze die deels ook aan zichzelf te danken heeft.

‘Al die partijen die voor haar op de bres sprongen, terwijl er duizenden asielzoekers zijn afgewezen, omdat ze alleen al een verkeerd adres hebben gegeven. Het Tweede-Kamerdebat was openlijk tentoongestelde klassenjustitie. Wat heb ik me daaraan geërgerd.’

U hebt weleens gezegd: mensen als Wilders wil ik niet in de uitzending hebben. Toch zat hij vorig jaar bij Tante Es.

‘Het is een proces waarbij ik als mens ook moet kunnen laten zien dat ik het fout kan hebben. Wilders had uitspraken gedaan waarvan ik dacht: die man spoort niet. Die man hoort niet in mijn programma. Maar mijn redactie zei: luister eens, hij heeft recht op zijn mening en als je hem uitnodigt is het wel de enige manier om hem weerwoord te geven.

‘Ik moest mijn redactie wel gelijk geven. Je kan beter Wilders in de uitzending hebben dan de voorzitter van een pedofielenpartij. Die gaat echt te ver. Maar het is een goed gesprek met Wilders geworden.

‘Er wordt veel gepikt van Tante Es. Kijk, ik zet me zelf al compleet voor lul in zo’n jurk en met die snor. Voor de gast is het meer ontspannen. Een enkeling raakt geïntimideerd. Maar het is nooit de bedoeling mensen te beledigen. Wilders kwam binnen met boegeroep, maar vertrok met applaus. Ook al zijn zijn ideeën verwerpelijk, het onderwerp wordt wel toegankelijk voor de mensen tegen wie hij zich afzet. Zo draag ik bij aan wederzijds begrip.’

Hoe gaat het eigenlijk met integrerend Nederland?

‘Ik denk dat we in een land leven waarin het gros gematigd is in zijn denken en graag dichter bij zijn medemens zou willen komen, ongeacht een ander ras of geloof. Maar we worden daarbij gehinderd door een kleine groep extreem andersdenkenden, die houden ons uit elkaar. Juist dat groepje is interessant voor de media.

‘Als we Samir A. uitgebreid in beeld krijgen met zijn videoboodschap, ik begrijp dat het nieuws is, maar het brengt de kijker niet dichter bij zijn moslimbuurman. Die denkt: o god, mijn moslimbuurman zal ook wel zo denken. Terwijl 90 procent van de moslims en christenen in dit land gematigd is.

‘Het is zo makkelijk scoren met angst en geweld. Als mensen het zien, zeggen ze: ik wist het, ik wist het! Maar media moeten ook de andere kant durven laten zien. Ik heb heel wat Marokkaanse vriendinnen die geen hoofddoek dragen, maar wel religieus zijn.

‘Ik geloof wel dat Nederland het slachtoffer is geworden van de eigen politieke correctheid. Het is heel simpel. Als je bij mij thuis komt, zijn er een paar eenvoudige regels. Ik wil dat je de handen wast als je van het toilet komt, dat je niet met de schoenen op de bank gaat zitten en dat je ze uitdoet als je boven de slaapkamers betreedt.

‘Gastvrijheid heeft zijn grenzen. De politieke correctheid voorkomt dat wordt gezegd: jongen of meisje, je gaat te ver, dit past niet binnen onze samenleving. Er wordt geëist dat er hoofddoekjes worden gedragen in overheidsfuncties, terwijl het in Marokko niet eens mag! Het enige wat daarmee wordt gevoed is de kleine groep van mensen met extreem-rechtse ideeën, en die gebruiken dat weer om hun eigen parochie te vergroten. Het klopt niet en het zal veel tijd kosten dat soort zaken weer terug te draaien. Dat levert weer nieuwe slachtoffers op die de geloofs- en kleurkaart spelen.’

Hoe lastig is het in een uitzending de eigen politieke opvatting buiten beschouwing te laten?

‘Ik heb de afgelopen jaren nooit op één partij gestemd: PvdA, D66 of VVD. Mijn programma laat zien hoe ik politiek in het leven sta. Ik geloof in loon naar werken, in gelijke kansen, maar als ondernemer vind ik dat de overheid zich minder met mensen moet bemoeien. Ik zal nooit politieke kleur bekennen, want dan wordt alles daaraan gerelateerd. Ik ben een allochtoon, een beetje links denkende jongen die columns voor De Telegraaf schrijft.’

U bent een paar maanden geleden gevraagd door een politieke partij.

‘Ik ben gevraagd mee te denken over het propaganda-ding, hoe er meer stemmen worden vergaard en hoe je allochtonen bereikt. Ik zeg niet welke partij. Als je in de picture staat, komen er mensen naar je toe, want die hebben dat nodig om vertrouwen te winnen. Ik heb me daar nooit voor geleend.’

U praat met voetbaltrainers over een betere samenleving.

‘Ik zet met twee vrienden de Stichting Players Party op. Het idee heb ik opgedaan in Engeland, waar aan het einde van het seizoen een groot feest is voor de spelers. Het is de bedoeling tegengas te geven tegen verruwing op en naast het voetbalveld. Als die spelers elkaar ook buiten het veld ontmoeten en hun supporters ook, dan zullen uitwassen als rellen, racisme en spreekkoren minder voorkomen. Je krijgt er uiteindelijk een beter Nederlands elftal van, daarvan ben ik overtuigd.

‘Op korte termijn heb ik daarover gesprekken met Louis van Gaal (de trainer van AZ, red.) en Henk ten Cate (Ajax). Ik heb ambassadeurs nodig voor mijn stichting. Voetbal is toch volkssport nummer-1. Door middel van sport kun je een voetballer sociaal betrokken maken. Ze moeten zich bewuster worden van hun positie als rolmodel. Niet alleen in hun uitstraling buiten het veld, maar ook binnen de lijnen. Wat gebeurt er met zo’n speler als Zidane als hij op het WK zo’n pontificale overtreding maakt?

‘Nu zien de voetballers elkaar nooit, alleen bij een uit- en een thuiswedstrijd op het veld. Als je dat verandert, zal ook de sfeer op de tribunes veranderen. Als er op het veld niet wordt gevochten, verdwijnt ook de reden om op de tribunes te vechten. Toen ik vroeger voetbalde, beeldde ik me in dat ik Cruijff was of Péle. Dat doen al die jongetjes.

‘Ik zou ook via de Stichting Players Party voetballers financieel en in hun presentatie willen begeleiden. Ik erger me enorm als spelers tijdens een interview naar beneden kijken. En jonge sporters komen gauw in de verleiding als ze het grote geld ontvangen. Als het misgaat, schaadt dat ook hun imago. Kijk naar een jongen als Patrick Kluivert. Hij wordt nog steeds afgerekend op het auto-ongeluk.’

Wat doet u over tien jaar?

‘Als ik 50 ben, wil ik niet meer op het podium staan. Dan wil ik mijn eigen producties doen. Ik wil genieten van wat ik verworven heb. Jongeren moeten de kans krijgen te doen wat ik heb mogen doen op televisie en in theater. Ook al betaalt het goed, ik vertik het op mijn 60ste of 70ste nog op de planken te staan. Je moet het durven laten gaan. Van de Rolling Stones wordt het publiek op een gegeven moment ook moe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden