Was het z'n gebroken hart of pesterijen van z'n moeder?

Zelfs zijn droefgeestig einde, als van een oververmoeid popster, gebeurt onder het oog van de camera's. Hij draait, zakt ineen, valt in het water, alleen een stukje van zijn borstelige vel komt nog boven drijven. 'Ik dacht', zegt de bezoeker die het op video vastlegde, 'dat hij een dansje wilde maken'.


Het was natuurlijk al anders geworden, rond ijsbeer Knut, die zaterdag onverwacht op 4-jarige leeftijd in de Berlijnse dierentuin ineenzakte. Zijn huid was gelig, log zijn gestalte. De bladen schreven alleen nog over zijn mislukte liefdes, of over de drie gemene oudere vrouwelijke beren met wie hij samen moest leven. Maar ook tijdens zijn dood stonden nog een paar honderd fans te fotograferen.


Even is nu ook de massale media-aandacht terug, voor de onwaarschijnlijkste wereldster uit het 21ste-eeuwse Duitsland; de ijsbeer die meer vertrouwd was met cameraflitsen dan met de jacht, die op blogs en in documentaires is uitgeroepen tot symbool voor zowat alles, en voor Berlijn een groter kassucces was dan de Brandenburger Tor.


Boulevardbladen schreeuwen het zondag uit op hun voorpagina's: was het zijn 'gebroken hart'? Was het 'm teveel geworden: de verdwenen liefde Gianna, zijn in 2008 plotseling gestorven verzorger Thomas Dörflein, het pesten door moeder Tosca en tantes Katjuscha en Nancy?


Het is vast de 'enorme stress' geweest, meent dierenorganisatie Peta, die de dierentuin stevig bekritiseert. Ze heeft al langer gewaarschuwd dat de situatie voor Knut niet gezond was. 'Hij was altijd al zo gevoelig', zegt een fan in een krant, die in hem 'een symbool van hoop' zag, 'een wezen dat eigenlijk geen kans had, dat toch overleefde'.


Knuts sterrendom eindigt daarmee zoals die begon; mediageniek, maar steeds omgeven door een zweem van tragiek. Bij zijn geboorte was hij verstoten door moeder Tosca, zijn broertje stierf, Dörflein hield Knut in leven. Met zijn pluizige witte huid en zijn kraaloogjes bleek hij perfect voor de lokale camera's.


Maar zelfs de handigste reclamejongens hadden de daaropvolgende opmars van Knut niet kunnen bedenken. Alles kwam erin samen. De Duitse licht-hysterische hang naar sentiment, de media die dat graag aanwakkeren, en - cruciaal - de enorme belangstelling vanuit het buitenland.


De dierentuin en de stad wisten dat buitengewoon lucratief uit te baten. Knuts opkomst valt precies in de tijd na het WK 2006. Duitsland werd ineens leuk gevonden, en Berlijn nog leuker. Het beertje, precies het dier dat ook het wapen van de stad is, trok meer dan een miljoen bezoekers richting de Zoo.


Toen ook Leonardo diCaprio met Knut op de voorpagina van Vanity Fair verscheen, barstte de Duitse duidingsmachinerie pas goed los. Knut stond ineens voor 'milieubescherming', en zelfs voor het 'nieuwe gezicht van Duitsland': 'Knut laat zien dat wij Duitsers ook lief kunnen zijn', was in 2007 te horen.


Knut zette daarmee een trend in gang van Duitse sterrendiertjes. Steeds blijkt daaraan echter - het blijft Duitsland - een dramatisch randje te zitten. Octopus Paul is inmiddels dood, Knut ook. De enige die nu nog leeft is schele Heidi, de loensende buidelrat uit Leipzig.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden