Column

'Was het een bultrug of Vadertje Staat die daar lag te sterven?'

In het gezapige en gezellige Nederland strandde een zieke bultrug - op het politieke toneel. Het ging er grimmiger aan toe dan in Noord-Korea, schrijft columnist Nausicaa Marbe.

Het kadaver van de bultrug die vorige week strandde bij de Razende Bol tussen Den Helder en Texel, wordt in de haven van Texel aan land getakeld. De walvis wordt onderzocht en ontleed, het skelet gaat naar Naturalis in Leiden.Beeld anp

Bij de geboorte van baby Kim Jong-il zouden er spontaan dubbele regenbogen zijn verschenen die ook later opdoken toen de Noord-Koreaanse dictator naar Rusland afreisde. Waar hij nu komt, spuiten stille meren ineens fonteinen de lucht in. 'De natuur feliciteert de Geliefde Leider met zijn revolutionaire daden', luidt het serieuze commentaar. Overal waar een Geliefde Leider almacht claimt, wordt de bevestiging van de natuur geveinsd. Dat wispelturig zootje hondstrouw laten lijken, is de ultieme politieke overwinning.

Je hoeft kennelijk niet in een dictatuur te leven om de natuur aan te klampen als politiek symbool, of als medium voor een boodschap aan politici: in het gezapige en gezellige Nederland strandde een zieke bultrug - op het politieke toneel. Het ging er grimmiger aan toe dan in Noord-Korea. Niks saluut, maar een aanklacht zo stijf als een kadaver. In 2004 spoelde ook een walvis aan. Die bezweek, een legertank pakte het dier bij de staart zoals men dat met een haring doet en klaar was Kees. Maar de bultrug van 2012 leidde tot hooglopende emoties en politieke commotie. Hij kreeg de bijbelse naam Johannes. Of kwam die van die brullende Friese volksheld die The Voice of Holland net niet won? Hoe dan ook: er was eens The Whale of Holland.

Complot
Ik was in het buitenland, bijna had ik het gemist. Toen op de iPhone de krantenkop 'Gemeente Texel bevestigt: bultrug Johannes is dood' opdook, dacht ik dat De Speld heerlijk bezig was. Maar nee hoor, de walvis was écht een politieke zaak geworden. Compleet met protesten, ruzie tussen organisaties, gebiedsverboden, een boze burgemeester, beschuldigingen van 'belangenverstrengeling en een gebrekkige samenwerking tussen instanties'. Daar hoorde ook een complot bij van mysterieuze mannen in witte jassen en een helikopter die op het cruciale reddingsmoment faalde. Het woord 'martelgang' spatte uit de immer verbeten mond van Dion Graus. Ergens las ik over euthanasie en een stille tocht. En nu vergeet ik bijna wat tegenwoordig de kroon lijkt op publieke affaires: de doodsbedreiging. Daarna, als pleister op de wonde: een zeezoogdierenprotocol. Prachtwoord, maar resoneert daarin niet het bekende refrein dat vele maten te groot is voor dit verhaal: 'Dat nooit meer'?

Wat een escalatie. Had Nederland een kustlijn gehad waar wekelijks dode bootvluchtelingen aanspoelden, dan was zo'n nationale rouw om een walvis ondenkbaar - hoop je. Maar hier is het leed van de wereld vrijwel onzichtbaar. Zo werd Johannes in een onnodig zwartgallige sfeer een symbool van eigen falen. Alsof niet een dier, maar het politiek en economisch weinig voorspoedige jaar 2012 op de zandplaat was gestrand. Een compilatie van alles wat was misgegaan door de schuld van de overheid.

Dagjesmensen
Ik kan me een tijd herinneren dat een dode potvis dagjesmensen aantrok die gefascineerd een mok chocolademelk hieven op het natuurspektakel. Maar Johannes sprak politieke ramptoeristen aan. Beschouwing en acceptatie was nu geen optie, sentimentele projectie wel. Vereenzelvigen met het gekwelde dier wiens redding zou zijn tegengewerkt. Vanwaar anders die agressieve bedreigingslust? Waarom anders de roep om een stille tocht? Waar precies moest er om worden gerouwd?

Het zal me niets verbazen als sommigen zichzelf in dat koude zand zagen liggen, persoonlijk in de steek gelaten door een onkundige en onverschillige overheid die alles om zeep helpt, ook zo'n mooi dier. Of was het misschien Vadertje Staat zelf die daar lag te versterven, een kolos van gisteren die niemand meer op krachten wist te krijgen? De vergelijkingen lijken vergezocht, maar in deze tijden van crisischagrijn en smeulend populistisch sentiment is alles mogelijk. Alles kan een object van permanente boosheid worden. Wat stuk is, moet weer gemaakt en een beetje snel graag.

Zo kan het gebeuren dat politici, terwijl ze met de handen in het haar een weg uit diverse grote moeilijkheden zoeken, ook moeten debatteren over pesten op school en stervende bultruggen. De verloren greep op het grotere verhaal wordt gecompenseerd door aandacht voor de kleinere angsten van het moment, waar de politiek, o ironie, weinig mee kan.

Zuur
De illusie van maakbaarheid door een devote overheid zou vertederend zijn als die gedragen werd door enig optimisme. Maar de bultrugaffaire vertelt geen hoopvol verhaal van saamhorigheid in dierenliefde of van vereende krachten. Het is een verhaal van schuld, slachtofferschap en vingerwijzen, van gebrek aan berusting of hoop. Een zuur kerstverhaal, ook dat nog.

Nausicaa Marbe is schrijfster en columnist voor de Volkskrant.


 
Alsof niet een dier, maar het politiek en economisch weinig voorspoedige jaar 2012 op de zandplaat was gestrand.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden