Analyse

Was het een aanslag op de journalist of op de vertrouwenspersoon Peter R. de Vries?

Was de aanslag op Peter R. de Vries een aanslag op de persvrijheid? ‘Dat slaat nergens op’, zeggen betrokkenen. Het doelwit was niet De Vries als journalist, maar als vertrouwenspersoon van kroongetuige Nabil B., beweren zij.

Een anonymus heeft op de Dam in Amsterdam duizenden witte rozen voor Peter R de Vries gelegd, met een poster waarin wordt betwijfeld dat de moordaanslag een aanval is op de persvrijheid.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een anonymus heeft op de Dam in Amsterdam duizenden witte rozen voor Peter R de Vries gelegd, met een poster waarin wordt betwijfeld dat de moordaanslag een aanval is op de persvrijheid.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De minister van Justitie zei het, de premier benadrukte het en de koning herhaalde het deze week: de aanslag op Peter R. de Vries is een aanslag op de persvrijheid. Met andere woorden: Peter R. de Vries is dinsdagavond neergeschoten omdat hij zijn werk deed als misdaadjournalist. Maar is dat wel zo?

Nee, zegt een familielid van de kroongetuige in het liquidatieproces Marengo. ‘De twee hoogst verantwoordelijke ambtenaren in dit land, Rutte en Grapperhaus, lijken actief de aandacht af te leiden van de gevolgen van de kroongetuige-deal. Daarmee lopen zij wederom weg van hun verantwoordelijkheid richting de burgers van dit land.’

Kroongetuige-deal

Dit familielid, dat anoniem wil blijven, doelt daarmee op de kritiek die kroongetuige Nabil B. en zijn familie al jaren heeft op de Nederlandse overheid. Zij verwijten de staat dat die de omstreden kroongetuige-deal op 23 maart 2018 te vroeg naar buiten bracht, terwijl de veiligheid van de naasten van de kroongetuige – nog steeds – niet goed is geregeld. Volgens hen is als gevolg daarvan een broer (Reduan), een advocaat (Derk Wiersum) en nu de vertrouwenspersoon van Nabil B. neergeschoten. ‘Terwijl Peter R. de Vries vecht voor zijn leven, wordt zijn belangrijke en onvervangbare rol als vertrouwenspersoon ook nu weer miskend.’

Het familielid betuigt steun aan de ‘bloemenleggers’, die anoniem vrijdagmiddag op de Dam in Amsterdam vierduizend witte rozen plaatsten bij een groot bord met daarop de foto’s van Reduan B., Derk Wiersum en Peter R. de Vries, met de tekst: ‘Aanval op persvrijheid? Nee, het is een aanval op de vertrouwenspersoon van Nabil B. en zijn familieleden!’

Maakt dat iets uit?

‘Jazeker’, zegt een advocaat die al jarenlang werkt met zware criminelen, die Peter R. de Vries goed kent en eveneens niet met zijn naam in de krant wil. ‘Dit gaat over de verantwoordelijkheid van de staat. De staat bepaalt of een kroongetuige wordt ingezet, en neemt daarmee dus het risico dat er wraakacties komen. Daar moet de staat op anticiperen, en je kunt je in Marengo afvragen of dit goed is gedaan. Het is verbijsterend dat de overheid dit een aanval op de persvrijheid noemt – dat slaat nergens op. Peter doet in Marengo niets als journalist, maar als medewerker van het advocatenkantoor Schouten Legal.’

Marengo

De advocaat, het familielid en de bloemenleggers gaan ervan uit dat de aanslag op Peter R. de Vries komt uit de organisatie van Marengo-hoofdverdachte Ridouan T. Zij baseren dat niet alleen op het feit dat De Vries het derde neergeschoten slachtoffer rond de kroongetuige is, maar ook op de betrokkenheid van de verdachte die dinsdagavond werd aangehouden op de A4. Deze Delano G. is een neef van een veroordeelde man die volgens het Openbaar Ministerie tot de organisatie van Ridouan T. behoort.

Als Peter R. de Vries als vertrouwenspersoon van Nabil B. is neergeschoten, had de staat hem dan moeten beveiligen, hoewel De Vries dat niet wilde? Anders gezegd: hoe ver strekt de zorgplicht van de staat?

‘Dat is een ingewikkelde vraag’, zegt woordvoerder Anna Sophia Posthumus van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). ‘Als iemand geen beveiliging wil, kun je dat niet opleggen. Als de dreiging zodanig is, dat ook de veiligheid van anderen in gevaar komt, heeft de lokale burgemeester een verantwoordelijkheid.’ Of de staat iets valt te verwijten met betrekking tot Reduan B., Derk Wiersum en Peter R. de Vries, ‘is een civielrechtelijk vraagstuk’, zegt Posthumus. ‘Daar kan ik zo snel geen antwoord op geven.’

Dreigingsanalyse

Na de moord op Derk Wiersum werd het criterium voor een dreigingsanalyse door de politie verruimd van ‘concrete dreigingsinformatie’ naar ‘voorstelbaarheid’ van een dreiging. Oftewel: als er geen concrete melding, tip of ander bewijs van een dreiging is, en we er toch van uit kunnen gaan dat iemand gevaar loopt, moet daarop worden geanticipeerd. Die voorstelbaarheid geldt voor De Vries als Marengo-procespartij, zeker na het nieuws dat hij op een dodenlijst stond. Toch mocht hij gewoon de studio van RTL Boulevard in- en uitlopen, waar dat de zwaarbeveiligde John van den Heuvel eerder om veiligheidsredenen werd verboden.

Heeft de staat zich het (on)veiligheidsaspect bij het aanstellen van Nabil B. als kroongetuige voldoende gerealiseerd? Het gebruiken van een kroongetuige ‘dient te worden voorafgegaan door een zorgvuldige weging van alle betrokken belangen door het Openbaar Ministerie’, schrijft Miriam Korten in haar proefschrift ‘Getuigenbescherming in Nederland’ uit 2015, de periode waarin het OM al worstelde met kroongetuige Peter la S. in het liquidatieproces Passage.

Aansprakelijkheid

Sven Brinkhoff, hoogleraar Strafrecht aan de Open Universiteit, wil zich niet branden aan aansprakelijkheid, en ‘niet met vingers wijzen’. Wel benadrukt hij dat het Openbaar Ministerie bij de beoordeling van het inzetten van kroongetuigen niet alleen moet kijken naar de betrouwbaarheid en de voorwaarden voor een kroongetuige-deal, maar ‘sinds deze realiteit, met de broer, de advocaat en nu Peter als slachtoffers, veel nadrukkelijker moet meewegen wat de gevolgen van zo’n deal zijn voor iedereen die ermee te maken heeft. Dat is de wrange les van het Marengo-proces.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden