Was dood VN-chef toch een aanslag?

Er zijn altijd geruchten gebleven rondom de vliegtuigcrash die in 1961 een eind maakte aan het leven van VN-baas Dag Hammarskjöld. Vier ervaren juristen willen dat VS-archieven open gaan.

AMSTERDAM - De Verenigde Naties zouden het onderzoek naar de dood in 1961 van hun toenmalige secretaris-generaal Dag Hammarskjöld moeten heropenen. Er is zo veel overtuigend bewijs dat het vliegtuig van Hammarskjöld kort voor de landing in Ndola (in het huidige Zambia) werd aangevallen of bedreigd, dat nader onderzoek gerechtvaardigd is.


Dit concludeert een commissie van vier vooraanstaande internationale juristen in een maandag in Den Haag gepresenteerd rapport. De commissie denkt dat een 'gouden draad', die nieuw licht op de zaak kan werpen, zich bevindt in het archief van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA (National Security Archive).


Op de NSA-basis op Cyprus zouden destijds opnamen zijn gemaakt van cockpitgesprekken, onder andere uit een vliegtuigje dat het toestel van Hammarskjöld zou hebben aangevallen. Het National Security Archive van de VS heeft een verzoek tot beschikbaarstelling afgewezen omdat het materiaal 'top secret' is. De commissie vindt daarom dat de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nu aan zet is.


Sinds een VN-onderzoek in 1962, dat geen bewijs van sabotage opleverde, was de officiële lezing dat de Transair DC-6 met de VN-chef en vijftien andere inzittenden door een ongeval was neergestort in het oerwoud van het toenmalige Noord-Rhodesië. Hammarskjöld zou in Ndola een ontmoeting hebben met de Congolese rebellenleider Moïse Tshombe.


Geruchten over kwade opzet zijn er echter altijd geweest, met Britse en Amerikaanse geheime diensten meestal in de hoofdrol. Nieuw voedsel voor de verdenking kwam in 2011 van de Britse Susan Williams in haar boek Who Killed Dag Hammarskjöld?


Dit was aanleiding voor het instellen van de juristencommissie, een particulier initiatief. Tot de leden behoren de Zuid-Afrikaan Richard Goldstone (voorheen aanklager van het Internationaal Strafhof) en de Nederlandse rechter Wilhelmina Thomassen (tot 2012 lid van de Hoge Raad).


De commissie had niet als opdracht schuldigen aan te wijzen, maar slechts antwoord te geven op de vraag: is nieuw VN-onderzoek wenselijk? Niettemin laat het rapport er weinig twijfel over bestaan dat de DC-6 werd belaagd door een kleiner vliegtuigje (of zelfs twee) en dat het toestel al in de lucht vlam vatte. Een reeks Afrikaanse ooggetuigen maakte daar melding van tegenover Williams en ook tegenover de commissie.


Ook bestaat er weinig twijfel aan de betrouwbaarheid van het relaas van NSA-agent Charles Southall, die in 1961 op Cyprus de piloot van een van de kleine vliegtuigjes hoorde zeggen: 'Ik zie een transportvliegtuig laag komen aanvliegen. Alle lichten zijn aan. Ik ga dalen om het aan te vallen. Ja, het is de Transair DC-6. Het is het vliegtuig. (...) Ik heb het geraakt. Er zijn vlammen. Het stort neer.'


Het relaas van de NSA-man komt goeddeels overeen met dat uit 1967 van de Belg Beukels, piloot van het aanvallende vliegtuigje. Beukels stelde echter dat zijn opdracht was de DC-6 te dwingen elders te landen, voor een ontmoeting met Europese politici en zakenlieden. De commissie sluit dat niet uit, maar oppert ook dat de piloot mogelijk wilde verhullen dat hij betrokken was bij een aanslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden