Was dit de kop na het geweld tegen homo's?

Hoe ongevoelig, hoe ongepast. De echtelieden - betrokken abonnees die geregeld mailen over de krant - vinden de redactionele keuze van maandag 3 april onvergeeflijk. 'Terwijl alle journaals op alle zenders er op zondagavond mee openen, terwijl het COC een brandbrief naar de informateur schrijft, terwijl De Telegraaf op zijn voorpagina wel opent met 'Alarm over homohaat', opent de Volkskrant met een artikel over homo-ontmoetingsplaatsen', schrijven ze vol ongeloof. Pas op pagina 8 volgde een klein berichtje over het homostel uit Arnhem, dat door een groep jongens zou zijn aangevallen omdat ze hand in hand liepen. 'Wat een timing, wat een miskenning van de aard van urgentie!'

Hoe kon de redactie zo'n miskleun begaan, vraagt het stel - en met hen veel andere lezers - zich af. 'Is dit echt de kop?', twitterde een schrijver, verwijzend naar 'Homo-ontmoetingsplek doorn in oog gemeenten' op de voorpagina. 'Na het gruwelijke geweld tegen homo's dit weekend?!?'

Bij een deel van de lezers heeft het idee postgevat dat de redactie het ongerief van gemeenten over homo-ontmoetingsplaatsen belangrijker vindt dan geweld tegen homo's. Daar ligt nog een tweede veronderstelling aan ten grondslag, namelijk dat de redactie deze twee onderwerpen welbewust tegen elkaar heeft afgewogen. Zo bezien is het onbegrip bij lezers voorstelbaar, want in zijn algemeenheid is geweld tegen homo's een zwaarwichtiger en breder maatschappelijk probleem dan het ontmantelen van homo-ontmoetingsplekken.

In werkelijkheid heeft op zondag niemand op de redactie het verband tussen beide onderwerpen op die manier gelegd, laat staan tegen elkaar afgezet. Ze zijn op hun eigen merites beoordeeld.

De productie over de homo-ontmoetingsplekken - afgekort als 'hop' - was reeds voor het weekeinde aangeboden voor de krant van maandag. Het betrof eigen nieuws met binnenin een twee pagina's tellend verhaal over de man die met zijn stichting strijdt voor het behoud van de hop. Hoewel de kop het perspectief van de gemeente lijkt te benadrukken ('doorn in het oog'), werpt het verhaal juist een kritische blik op de methodes om de hop te ontmantelen en op de keerzijde hiervan.

De kop op de site, waar de eindredactie minder hoeft te worstelen met de beschikbare ruimte, was treffender: 'Gemeenten proberen homo-ontmoetingsplekken te ontmantelen'. Hier ligt het accent niet bij de last, maar bij het 'ontmantelen' dat kennelijk - getuige het woordje 'proberen' - niet altijd lukt. Deze kop had in de papieren krant vermoedelijk minder wrevel gewekt.

Het was dus stom toeval dat de hop-productie voor 3 april was gepland. Even dreigde aardverschuiving in Colombia of Ajax-Feyenoord het verhaal van de voorpagina te verdringen, maar het nieuws over hop werd uiteindelijk inhoudelijker bevonden.

Het geweld tegen het homopaar in Arnhem is überhaupt niet in beeld geweest als opening courant. Dat is niet zo vreemd. In de nieuwssfeer wordt maar zelden aandacht besteed aan een afzonderlijke mishandeling. Er moet al iets bijzonders aan de hand zijn, zoals de mogelijkheid dat homohaat een rol speelt. Zo werd het doodsteken van een Poolse man op een homo-ontmoetingsplek in Amsterdam begin maart eveneens in een berichtje gemeld. Maar ook niet meer dan dat.

'In dit geval konden we er zelf niet meer aan toevoegen dan wat het ANP meldde', zegt de nieuwschef. Er verscheen een zakelijk berichtje op pagina 8, overgenomen van het persbureau.

In de loop van de zondag was de emotionele lading evenwel toegenomen. De belaagde mannen, Ronnie en Jasper, deden hun verhaal op Facebook en bij Omroep Gelderland. Ze waren slachtoffer 'van een hate crime richting homo's', het zou gaan om een 'groep Marokkanen', er zou met een betonschaar zijn geslagen. Hun verhaal, dat rondging op sociale media, wekte ontsteltenis, raakte een open zenuw. Het COC riep de informateur op 'de aanpak van geweld tegen lhbti's prioriteit te geven bij de gesprekken over een nieuw kabinet'.

'Achteraf', zegt de nieuwschef, 'was onze reactie een beetje te lauw.' Daar heeft hij gelijk in, alhoewel er ook legitieme redenen zijn voor terughoudendheid. Zoals een politiewoordvoerder het adequaat uitdrukte: hoe dun de pannekoek ook is, er zitten altijd twee kanten aan een verhaal. Dat bleek op maandagavond toen de advocaat van een van de minderjarige verdachten diens versie gaf bij tv-programma Pauw: niet zijn cliënt, maar een van de mannen zou zijn begonnen met slaan. De groep zou van gemengde afkomst zijn, homohaat zou geen rol spelen en ook het gebruik van een betonschaar werd betwist.

De redactie had er goed aan gedaan het bericht uitgebreider en prominenter te brengen. Dat betekent niet dat de krant meer had moeten meegaan in het verhaal van het stel - bij strafzaken past distantie. Wel waren er zondag voldoende voortekenen dat deze zaak een symboolfunctie kreeg en het debat over geweld tegen lhbti's (lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender en interseksevariatie) aanwakkerde. 's Avonds kwam daar nog de hand-in-hand-oproep van Barbara Barend aan alle mannen (hetero en homo) op Twitter bij.

De nieuwschef heeft nog heel even overwogen een kadertje met het geweld in Arnhem voorop te plaatsen bij het hop-verhaal, omdat die plekken ook geweld van homohaters aantrekken. Om dezelfde reden liet hij het idee weer gauw varen. De krant zou ten onrechte de indruk kunnen wekken dat het stel op een homo-ontmoetingsplek was mishandeld. Dat zou vast gedoe opleveren.

De dagen erna werd de bredere context wel geboden, zij het minder emotioneel dan bijvoorbeeld het AD dat dinsdag het Arnhemse stel zoenend afbeeldde voor de regenboogvlag. 'Openlijk homo zijn blijft riskant', kopte de Volkskrant op pagina 3 met cijfers over meldingen en aangiftes van fysiek en verbaal geweld. Donderdag werd ruimte geboden aan verbijstering in vier interviews met deelnemers aan de avondmars tegen antihomogeweld - 'eindelijk', verzuchtten sommigen.

De redactie hield terecht het hoofd koel, maar had sneller de reikwijdte en maatschappelijke ontzetting van de zaak kunnen inschatten. Dan was de onhandige samenloop met de homo-ontmoetingsplekken wellicht ook vlugger opgemerkt. Als er voor een andere opening was gekozen, zoals de aardverschuiving in Colombia, was er nooit zoveel gedoe ontstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden