Was de 'commissie voltooid leven' niet goed wijs?

Was die 'commissie van wijzen' die zich, onder leiding van D66'er Paul Schnabel, twee jaar geleden boog over de 'voltooid leven'-kwestie, bij nader inzien niet goed wijs?

Paul Schnabel (midden) biedt aan de ministers van Volksgezondheid Schippers (rechts) en Justitie Van der Steur het rapport aan over hulp bij zelfdoding bij een voltooid leven. Beeld anp

Het kabinet gooit hun genuanceerde rapport, zes maanden na publicatie, met een demonstratieve worp in de prullenmand. Kennelijk was dit niet het advies waarop ze hadden gehoopt: de commissie adviseerde om hulp bij zelfdoding strafbaar te houden. Of wilden de regeringspartijen vóór de verkiezingen nog even duidelijk maken dat je echt niet op D66 hoeft te stemmen als je voorstander bent van een vrijwillig levenseinde? Voor totale zelfbeschikking (nou ja, met een beetje hulp) kun je ook bij PvdA en VVD terecht.

De ministers Edith Schippers en Ard van der Steur schrijven in hun brief aan de Tweede Kamer dat hulp bij zelfdoding onder voorwaarden mogelijk moet zijn: 'mensen die klaar zijn met leven [zouden] hulp moeten kunnen krijgen om op een waardige manier en op een zelfgekozen tijdstip een einde te maken aan hun leven.' Speciaal opgeleide 'stervensbegeleiders' gaan mensen hierbij 'helpen', nadat ze er in gesprekken achter zijn gekomen of mensen werkelijk lijden aan het leven, en geen besluit nemen onder druk van familieleden of verzorgers.

Het gaat, zei Schippers, niet om eenzame en depressieve mensen, maar om diegenen die hun leven 'voltooid achten'. In het NOS Journaal sprak zij over 'mensen die wakker worden en denken: ik ben weer niet dood.' Voor hen moet de overheid 'barmhartig zijn.'

Klaar met leven - wat een akelig cliché. Wanneer is een leven voltooid? Ik zou het niet weten. Anderen misschien wel. Mij stelt het gerust dat ik er mag zijn, ook als ik straks oud, lastig en afhankelijk ben en een luier draag, maar dat ik niet tot mijn laatste snik hoef weg te teren aan een terminale ziekte.

'Waardig sterven', van die term krijg ik de rillingen. Alsof de gewone, natuurlijke dood onwaardig is, en fatsoenlijke, rationele mensen moeten begrijpen hoe ze die ellende vóór kunnen zijn. Wanneer zo'n functionaris, de stervensbegeleider-nieuwe-stijl, er eenmaal is, zullen er ook klantjes voor zijn. Zijn taakomschrijving zal vermoedelijk niet zijn om goede alternatieven voor de dood te bedenken.

Voordat deze aanvullende wet erdoor komt, mogen we toch wel weten voor welke groep dat gebeurt. Mensen die niet ziek zijn en binnenkort sterven, die niet lijden onder fysieke pijnen, evenmin dement, depressief of eenzaam zijn en niettemin dood willen? Wie zijn dat dan precies? Ik sluit niet uit dat ze bestaan, maar kan me voorstellen dat het, zoals de commissie-Schnabel stelde, een theoretisch probleem is: in vrijwel alle gevallen biedt de bestaande wet uitkomst.

Het is zo'n frisse, opgeruimde term, 'voltooid leven'. Alsof we op een zeker moment, in alle redelijkheid besluiten dat het welletjes is, welgemoed afscheid nemen en vertrekken.

In de ideale wereld van Schippers leven verstandige, welbespraakte, autonoom denkende lieden. Veel hoogbejaarden - ga eens kijken in verpleeghuizen - zijn angstig en hulpeloos, vinden zichzelf niks waard en zijn bang zijn dat ze hun kinderen en de maatschappij tot last zijn. Zij zullen de mogelijkheid van een zelfgekozen dood als druk ervaren.

Het is niet aan een 'barmhartige' overheid om de dood te faciliteren; zij moet mensen bescherming bieden. Je bent niet zomaar suïcidaal, ook niet als je oud bent. Dan heb je hulp nodig. Achter de term 'voltooid leven' gaat een hoop ellende schuil. Promovenda in de humanistiek Els van Wijngaarden onderzocht wat ouderen die zeggen dat hun leven is voltooid, eigenlijk bedoelen. Ze ontdekte dat het meestal wél gaat om eenzaamheid, en het gevoel overbodig te zijn en niet meer ertoe te doen.

Het is zeer de vraag of deze mensen nog dood willen als ze een prettiger leven zouden hebben. Als ze vaker bezoek zouden krijgen, niet dommelen voor de tv maar hun dagen vullen met gesprekken, muziek, uitstapjes. Waarom zouden we, in plaats van engelen des doods, niet begeleiders opleiden die hun leven veraangenamen?

Zulke aandacht, dát is barmhartigheid. Maar die is duur. De 'waardige' dood, hoeveel zalvende eufemismen je er ook voor verzint, is veruit de snelste en goedkoopste oplossing. Simpeler dan goede zorg. Het is niet 'smakeloos', zoals VVD-Kamerlid Arno Rutte zei, om tussen die twee een verband te zien, het is een groot taboe.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden