Was dat nou nodig

In zijn Haagse wijk Transvaal stuit Maarten Zeegers op een arrestatie die volledig uit de hand loopt. Juist in de buurt waar agenten worden beticht van buitensporig geweld tegen allochtone bewoners. Hij reconstrueert de gebeurtenissen.
'We waren hier met de hele familie om de besnijdenis van mijn zoontje te vieren. En toen gebeurde het.'

MAARTEN ZEEGERS

Het is ergens in de avond wanneer ik met de tram over de Paul Krugerlaan in Den Haag naar huis rijd. Vlak voor mijn uitstaphalte kan de tram niet verder, omdat twee politiebusjes met geblindeerde ruiten en een personenauto dwars over de trambaan staan geparkeerd. In de straat wemelt het van de agenten, zeker dertig. De meesten dragen het nieuwe politie-uniform van de mobiele eenheid met geel fluorescerende vlakken over de schouder. Buurtbewoners hangen uit de ramen en genieten van de voorstelling. Om de agenten heen heeft zich een aanzienlijke groep toeschouwers verzameld. Wat is er aan de hand? Drugs? Jihadisten?

Enkele politieagenten dringen een benedenwoning binnen. Na wat verzet dragen twee agenten een Marokkaanse man in zwart trainingspak naar buiten en voeren hem af naar een van de politiebusjes. Gewoon een aanhouding. Was daar nu dertig man mobiele eenheid voor nodig?

Voor de woning roept een broer van de arrestant naar een van de agenten dat hij zijn naam en zijn stamnummer wil hebben. Hij wil een klacht indienen, omdat die agent hem een tik in het gezicht zou hebben gegeven. De moeder van het gezin, een vrouw met een zwarte hoofddoek, probeert iedereen rustig te houden. In de deuropening staat een jonge vrouw alles te filmen met haar mobiele telefoon. Een vrouwelijke agent sommeert haar daarmee op te houden, maar zij weigert dit. Wanneer de agente de camera probeert af te pakken en de vrouw daarbij aanraakt, loopt alles uit de hand.

De moeder werpt haar handen in de lucht en begint te gillen. Een van de mannelijke bewoners rent op de agente af om de vrouw los te krijgen, maar wordt onmiddellijk door vijf man politie tegen de grond gewerkt. Een agent geeft hem een vuistslag en schopt hem, terwijl hij op de grond ligt, nog een paar keer hard in zijn rug. Ook een tweede man krijgt klappen. Daar waren die dertig man mobiele eenheid dus blijkbaar voor.

'Durven jullie wel?'

Op straat wordt de sfeer grimmig. 'Hee, klootzakken', roept iemand vanuit de menigte. 'Durven jullie wel?' De omstanders zijn duidelijk niet op de hand van de politie. Die besluit daarom tot actie. Een agent deelt wapenstokken uit aan zijn collega's. 'Wegwezen!', roept een agent. 'Iedereen wegwezen!' Een omstander die te traag reageert, wordt over de motorkap van een auto gelegd en in de boeien geslagen. 'Ik doe niets, ik kijk alleen maar', probeert hij nog.

Met getrokken knuppels drijven de agenten de omstanders nu terug in de richting van de Paul Krugerlaan. Enkele omstanders roepen 'Allahu akbar!', terwijl ze naar achteren rennen. 'Allahu akbar!'

Van binnen in de woning wordt een raam opengedaan, dat direct door een agent wordt dichtgetrapt. De ruit sneuvelt en de scherven kletteren op de stoep. De moeder gooit opnieuw de armen omhoog en begint te huilen.

Rennende mannen, gewapende ordetroepen, religieuze strijdkreten. Even komen herinneringen aan de demonstraties in Syrië boven. Een agent met zijn wapenstok hoog boven zijn hoofd, loopt dreigend in mijn richting. Ik doe twee stappen achteruit. 'Ik ben van de pers', verzin ik snel. De agent lijkt even in verwarring en laat zijn wapen zakken. 'Eh oké, maar ga dan wel even hier om het hoekje staan.'

Transvaal is geen Syrië. De politie voert de vrouw af die aan het filmen was, en daarna ook de twee mannen. Een van hen gaat door het lint. Hoewel hij door twee agenten in bedwang wordt gehouden, trapt hij toch nog een fiets omver , voordat hij de bus wordt ingeduwd en afgevoerd naar bureau De Heemstraat.

Als de rust is teruggekeerd, loop ik in de richting van de woning. De deur van het huis staat nog open. In de gang hangen enkele gekleurde slingers aan het plafond. Er was kennelijk net een familiefeestje bezig. De moeder is nog steeds aan het huilen.

Omstanders laten elkaar wat filmpjes zien van de inval. Ik vraag of ze mij die kunnen mailen. Een jongen van een jaar of 10 loopt op me af. 'Mijnheer, mijnheer', roept hij. 'Ik heb alles gezien. De politie is gekomen en heeft de Koran op de grond gegooid. Vervolgens hebben ze erop getrapt en gespuugd. Ik zweer het je.' De jongen kijkt me serieus aan. Dit is natuurlijk onzin, maar zoiets kan zomaar uitgroeien tot een hardnekkig gerucht.

De volgende dag kijk ik het filmpje van de aanhouding terug op internet. Eén ding valt meteen op. De politieagenten zijn bijna allemaal blank, terwijl de meeste bewoners van Transvaal allochtonen zijn. De reacties onder de video's spreken boekdelen:

Yasin: 'Kutagenten, ze slaan alleen maar Marokkanen. Volgende keer een AK-47 in de hand, kijken of ze dan nog wel naar binnen durven.'

Sjef van Leeuwen: 'Kutallochtonen, gewoon allemaal in de boeien en vol met pepperspray spuiten, vervolgens naar het land van herkomst trappen!'

Hicham32: 'Vuile hoerenpolitie, ze durven met miljoen agenten en ik zie daar zelfs een Marokkaanse agent meehelpen vuile kanker, landverrader.'

DutchAdriaan: 'Kijk, zo zie ik de Marokkanen het liefst. Strak in de handboeien en met hun lippen kapot op de straatstenen. Goed gedaan heren en dames van de politie.'

Iets tactvoller

Daarnaast is het politieoptreden nogal onhandig. Een arrestatie die eigenlijk al beëindigd was, loopt alsnog uit de hand door onbenul. Als agenten de vrouw met camera niet hadden belaagd, was er waarschijnlijk niets gebeurd. Je zou verwachten dat de politie in een wijk als Transvaal iets tactvoller met culturele verschillen omgaat.

Dan gaat mijn mobiele telefoon. Het is Amina, de vrouw die gisteren was meegenomen naar het bureau. Ze wil een aanklacht tegen de politie indienen. 'Iemand van de pers' kon daarbij misschien wel van pas komen. Ik ga akkoord, maar weet dat ik moet opletten niet gebruikt te worden als stok om de politie mee te slaan.

De woning ligt op een kleine driehonderd meter van mijn huis. Het raam aan de voorkant is nog steeds kapot, de glassplinters liggen tussen de stoeptegels. Als ik tegen de voordeur tik (bellen werken vrijwel nooit hier), doet Amina open. De slingers hangen nog aan het plafond.

Naast Amina staan twee jongens. Nordin was de vorige dag meegenomen door de politie. Hij werkt bij een klusbedrijf en doet vrijwilligerswerk in de wijk. Hoewel hij net 18 jaar is, praat hij als een volwassen man. Vanwege zijn forse postuur, wordt hij door zijn broer Farid die naast hem staat steevast 'Bolle' genoemd.

We gaan zitten op een bank in de achtertuin, onder de partytent die er nog staat. 'We waren hier met de hele familie om de besnijdenis van mijn zoontje te vieren', vertelt Amina. 'En toen gebeurde het.'

Dat 'het' was de aanhouding van Younes, een derde broer. Younes had nog een boete openstaan en de rechtbank had hem 46 dagen vervangende hechtenis opgelegd. Toen Younes gisteren in de buurt van zijn ouderlijk huis was, werd hij door een politieagent herkend, die hem wilde aanhouden. Hierop vluchtte Younes de woning in. Zijn broers weigerden de agenten binnen te laten zonder huiszoekingsbevel.

De politie liet versterking aanrukken om te voorkomen dat Younes de benen zou nemen. Na toestemming van de officier van bureau De Heemstraat om de woning te betreden, werd Younes aangehouden.

Tijdens de arrestatie zou een agent Farid in de gang een stomp in de maag hebben gegeven. Op het bureau werd Nordin beschuldigd van poging tot doodslag. Amina werd zware mishandeling ten laste gelegd. Ze zou de agente die haar telefoon wilde afpakken hebben gekrabd, en die zou daarbij een grote schram over haar schouder hebben opgelopen. Amina haalt de aanklacht uit haar tas tevoorschijn. 'Het is de wereld op zijn kop', roept ze. 'Die agente viel mij aan. Ik heb haar niet eens aangeraakt.'

Na een nacht vastgezeten te hebben, kon de hele familie weer naar huis. De volgende dag hebben ze allemaal aangifte gedaan van mishandeling door de politie.

'Die politieagenten hebben de pik op onze familie', weet Nordin. Hij vertelt dat hij enkele maanden geleden aan het einde van de Paul Krugerlaan klem werd gereden, waarbij een auto van de politie op hem inreed. Volgens de agent stond Nordin op beelden van een beveiligingscamera van een inbraak. 'Ik had er niets mee te maken', zegt Nordin. 'Ze verzinnen gewoon een reden om mij aan te houden. Heb je niet gezien hoe ik eruit zie. Wie lijkt er nu op mij?'

Ik kijk naar het omvangrijke postuur van Nordin. 'Nee, dat is inderdaad merkwaardig.'

'Ze moeten altijd de Marokkanen hebben. Als wij alleen maar ergens staan, komt er gelijk politie informeren wat wij aan het doen zijn. 'Jullie veroorzaken overlast heren, legitimatie alstublieft.' Er is altijd wel iemand die dan geen legitimatie bij zich heeft en die krijgt meteen een bekeuring. Of ze geven een boete van 90 euro voor rondhangen zonder duidelijk doel.'

Zou het uitmaken als er meer Marokkaanse agenten zouden rondlopen in de wijk, vraag ik. Volgens Farid niet. 'Dat zijn de grootste klootzakken van allemaal. Ik kreeg een keer een bekeuring van een Marokkaanse agent voor schuin oversteken. Schuin oversteken! Heb je daar ooit van gehoord?'

Nordin is het echter niet met zijn broer eens. 'Marokkaanse agenten kennen de cultuur en de jongens op straat. Die jongens hebben respect voor hen, niet voor een blanke agent. Die agent waar Farid het over had, was volgens Nordin een 'verkaasde' Marokkaan. 'Hij had zo'n keurig Nederlands accent, en helemaal de cultuur van het bureau overgenomen.'

Waarom ga je zelf dan niet bij de politie?, vraag ik aan Nordin. 'Je zou met jouw status in de wijk een hoop kunnen veranderen.'

'Wij maken geen kans', antwoordt Nordin. 'Bovendien zou ik met mijn familie moeten breken.'

Op het politiebureau 'herkennen ze zich niet in het beeld' dat Marokkanen niet worden aangenomen. Volgens het bureau heeft het korps in Den Haag een cultureel diversiteitbeleid en moedigt het met name Marokkaanse jongeren aan te solliciteren. 'Als ze geen criminele antecedenten hebben, stressbestendig zijn en representatief overkomen, worden ze gewoon aangenomen. Daarnaast is het essentieel dat ze goed Nederlands spreken...' Met die voorwaarden vallen bijna alle inwoners uit de wijk af.

Dat er geen Marokkanen bij de politie werken, komt volgens het bureau vooral doordat zij zelf niet bij de politie willen. Ze zouden daarmee het respect van hun omgeving verliezen, worden uitgelachen of zelfs worden gezien als verrader. Nordin ontkent dit. 'Bij mij in de straat zijn er zat jongens die bij de politie willen, maar ze worden gewoon niet aangenomen.'

Het is een welles/nietes-discussie. Feit is dat er bij bureau De Heemstraat geen enkele Marokkaanse agent werkt. En dat blijft vreemd.

Twee thee met munt

Vijf maanden later spreek ik af met Nordin in shishacafé Elaseel aan het einde van de Paul Krugerlaan. Binnen hangen enkele Marokkaanse jongens verveeld in hun stoel, of zijn in de weer met hun smartphones. Ik bestel een shisha en twee thee met munt, waarna de barmedewerker een aluminium theepot vult met water en op een oud gasfornuis zet.

Sinds de aanhouding van Younes, vijf maanden geleden, is er veel veranderd. Younes heeft zijn straf uitgezeten en is weer op vrije voeten. Hij woont nu overal en nergens. Nordin heeft zijn baan bij het klusbedrijf verloren. Zijn baas had de beelden van de vechtpartij met de politie gezien bij het ochtendnieuws van Omroep West en Nordin herkend. Omdat hij geen jongens met problemen in dienst wil, moest Nordin weg. 'Ik begrijp die man wel', merkt Nordin op zonder wrok. 'Als ik hem was, had ik waarschijnlijk hetzelfde gedaan.'

Nordin wilde vervolgens de opleiding tot beveiliger volgen. Hij had de testen goed doorstaan, maar werd niet toegelaten. Hoewel hij geen strafblad heeft, hebben zijn broers en vader dat wel. Onder zijn familienaam staan drie vette rode strepen. Dat komt niet goed uit in de beveiligingsbranche. Momenteel doet hij alleen nog wat vrijwilligerswerk met jongens uit de buurt. Van de aangifte tegen de politie voor mishandeling heeft hij nog niets gehoord. Die ligt volgens het bureau bij het Openbaar Ministerie. De aanklacht voor poging tot doodslag tegen hem is geseponeerd. De ruit is inmiddels wel gemaakt en de politie heeft de kosten vergoed.

Afgelopen maand kwam het politiebureau De Heemstraat in opspraak. Drie oud-agenten verklaarden anoniem tegenover Omroep West dat agenten van het bureau bij arrestaties buitensporig geweld hadden gebruikt. Er zou bovendien 'een sfeer heersen van intimidatie en racisme'.

Nordin vertelt dat zijn broer Younes op de avond van de aanhouding in de politiebus was getrapt, geslagen en zelfs gewurgd totdat hij het bewustzijn verloor. Toen hij, nog steeds geboeid, bijkwam in zijn cel, had hij alleen nog een onderbroek aan. 'Er moeten camera-opnames zijn gemaakt van hoe ze hem het bureau hebben binnengedragen', zegt Nordin. 'Mijn advocaat heeft deze beelden opgevraagd, maar hij kreeg te horen dat er die dag net een technische storing was.'

Nordin heeft ook twee uur moeten wachten in een politiebusje bij bureau De Heemstraat, totdat er plaats was in het cellenblok. De agent in de bus had zijn stoel naar achteren geduwd, zodat Nordin klem kwam te zitten op de achterbank. De agent zou hem ook hebben bedreigd. 'Ik wilde dat arrestatiebusje helemaal niet in. De ramen zijn geblindeerd. Ze kunnen alles doen, zonder dat iemand het merkt.'

Nordins telefoon gaat. 'Ahmed Marcouch', fluistert hij. Hij staat op om op het toilet ongestoord te kunnen bellen. De PvdA-fractie heeft na de ontstane ophef een onderzoek geëist naar het politieoptreden van het bureau. Na een kleine tien minuten komt Nordin terug. 'Marcouch wil Kamervragen stellen. En daarin wil hij onze zaak in meenemen.'

Volgens Nordin worden hij en zijn familie sinds de laatste aanhouding voortdurend gepest door de politie. Soms wordt hij zonder reden op straat aangehouden, dan weer komt de politie midden in de nacht thuis langs met een arrestatieteam. Er was een keer sprake van een melding dat hij en zijn moeder gegijzeld waren. Een andere keer kwam de politie af op een melding van een inbraak. Nordin weet niet wie of wat achter deze meldingen zit, maar volgens hem is het pure treiterij.

De aantijgingen zijn moeilijk te controleren. Het helpt ook niet mee dat de familie zeer berucht is in de wijk. Zijn vader en zijn broers hebben flink wat aantekeningen op hun strafblad, terwijl Nordin hen liever 'druk' of 'stout' noemt. Twee maanden geleden heb ik zelf Nordin een jongen tegen een muur zien zetten, maar volgens hem ging het toen om een zogenaamde burgerarrestatie.

Op het bureau De Heemstraat zeggen ze dat Transvaal een moeilijke wijk is, waar criminaliteit hard wordt aangepakt. 'Dat er in het heetst van de strijd een klap te veel wordt uitgedeeld, komt voor, maar wordt daarna altijd gemeld.'

De chef van dienst stelt in een verklaring dat de familieleden zich in het verleden meerdere malen met geweld tegen aanhouding hebben verzet. Daar werd ook nu rekening mee gehouden. Hij omschrijft het zo dat na de aanhouding 'alsnog de vlam in de pan sloeg'. Het geweld noemt hij 'duw- en trekwerk'. 'Familie en omstanders, iedereen bemoeide zich ermee. Het eindigde met vier verdachten in de cel voor diverse feiten. Dit had niet nodig hoeven zijn als we gewoon ons werk hadden kunnen doen.' Het officiële politierapport rept over het belagen van agenten en beledigingen door de bewoners en een vijandige menigte. Een broer van Nordin zou volgens het rapport 's nachts in de cel zijn eigen hand hebben gebroken, omdat hij voortdurend op de muur zou hebben gebonkt.

De voorlichters van de communicatieafdeling van de politie melden daarnaast dat het ontbreken van camerabeelden niets te maken had met een technische storing. De wet op de bescherming van privacy verplicht de politie om alle beelden van beveiligingscamera's na zeven dagen te vernietigen. Over de valse meldingen en politiebezoeken, verklaren de voorlichters dat de politie op Meld Misdaad Anoniem voortdurend valse meldingen binnenkrijgt. 'En deze familie heeft genoeg vijanden die vervelend willen doen.'

Welles/nietes. Of zoals de voorlichters stellen: 'een kwestie van beleving.' Ook de korpschef heeft beschuldigingen van misstanden van tafel geveegd. Burgemeester Jozias van Aartsen verklaarde bovendien het harde optreden van politie in wijken met hoge criminaliteitscijfers te steunen. Deze aanpak heeft in Transvaal in ieder geval succes gehad. Criminaliteit, overlast door jongeren en drugsmisbruik zijn de afgelopen jaren flink gedaald. Ook Nordin geeft toe dat het lik-op-stukbeleid van het korps zijn vruchten heeft afgeworpen. 'Een harde aanpak is goed, maar wel tegen de juiste mensen.'

De arm der wet

De gedaalde criminaliteit neemt niet weg dat er in de wijk grote spanningen bestaan tussen de voornamelijk autochtone politie en de allochtone bewoners. Het vertrouwen in de arm der wet is extreem laag. Toen ik op het bureau was om vragen te stellen over de kwestie, stond er op dat moment even niemand achter de balie. Een Marokkaanse vrouw zei dat ik maar niet op de bel moest drukken, omdat ze je dan alleen maar langer laten wachten.

Een aantal politieagenten voedt deze spanningen met haantjesgedrag. Allochtone jongeren worden extra in de gaten gehouden, vaker om legitimatie gevraagd, en sneller op de bon geslingerd.

Daar komt nog bij dat in het gebied van het bureau zeker tien criminele jeugdgroepen actief zijn, die de politie voortdurend uitdagen en provoceren. Het is niet altijd gemakkelijk om als agent het hoofd koel te houden, of onbevooroordeeld te werk te gaan.

Het wantrouwen jegens de politie is na de rel rond het politiebureau alleen maar toegenomen. Wijkagenten worden vaker uitgescholden of uitgemaakt voor 'racisten'. Enkele dagen geleden was een man met verwondingen het bureau binnengelopen en hij had daarbij wat bloed op de deur achtergelaten. Een andere man eiste boos opheldering over dat bloed en wilde weten wie de politie nu weer had afgetuigd.

In het shishacafé neemt Nordin een laatste trek van zijn waterpijp. 'Ik heb nog eens nagedacht over jouw idee om zelf bij te politie te gaan... Waarom ook niet? Mijn moeder zal moeten verhuizen, maar ik zou hier een hoop kunnen veranderen.'

Hij is even stil. 'Als ze me toelaten, tenminste.'

Maarten Zeegers is journalist en auteur van Wij zijn Arabieren, portret van ondoordringbaar Syrie (Uitgeverij Podium, 2012).

BUREAU DE HEEMSTRAAT

Er heerst een sfeer van intimidatie en racisme, berichtte de regionale Omroep West in oktober over het Haagse politiekorps aan bureau De Heemstraat. De Transvaalwijk valt deels onder de verantwoordelijkheid van het bureau, dat in de Schilderswijk staat. Agenten gaan zich te buiten aan geweld tegen allochtonen en veel slachtoffers zijn geïntimideerd en mishandeld, zo verklaren drie oud-agenten. Hoewel politie en burgemeester zich niet herkennen in de klachten, loopt er sinds oktober een onderzoek naar discriminatie door Haagse politiemensen.

19 KLACHTEN

In 2012 ging de Haagse politie negentien keer over de schreef met het gebruik van geweld, meldde het korps op basis van eigen onderzoek.De gevallen van buitensporigheid gaan om geweld bij tegenstribbelende verdachten tot het gebruik van pepperspray of politiehonden. Twee klachten werden na onderzoek gegrond verklaard.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden