ANALYSE

Was Clinton slordig of berekenend?

Niemand zei: 'We kunnen dit niet maken', toen Hillary Clinton als Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken werkte met een privé-e-mailaccount. Nu wreekt zich haar ongrijpbaarheid.

Arie Elshout
Hillary Clinton checkt haar mobiel in een militair vliegtuig op weg naar Libië in 2011. Als minister van Buitenlandse Zaken gebruikte ze een privé-e-mailadres. Beeld AP
Hillary Clinton checkt haar mobiel in een militair vliegtuig op weg naar Libië in 2011. Als minister van Buitenlandse Zaken gebruikte ze een privé-e-mailadres.Beeld AP

Het is vlak voordat Hillary Clinton in januari 2009 zal worden beëdigd als minister van Buitenlandse Zaken. Zij en haar naaste medewerkers besluiten dat ze uitsluitend zal werken met een persoonlijk e-mailadres. Ze kan dan communiceren met mensen binnen en buiten de regering-Obama. Er zijn officiële richtlijnen voor het gebruik van een privé-account, maar die zijn niet bekend of worden genegeerd.

Een vertrouweling van Clinton legt de domeinnaam vast: clintonemail.com. De accounts met die naam worden gelinkt aan een server die geregistreerd is op het huisadres van de Clintons in Chappaqua onder de naam van Eric P. Hothem, een voormalig assistent. Medewerkers willen allemaal zo'n account. Dan doe je ertoe aan het hof van de Clintons. De minister doet alles via haar persoonlijke mailadres: staatszaken maar ook de voorbereiding van het huwelijk van haar dochter. Privé en professioneel lopen door elkaar heen.

Zes jaar later wreekt zich dit. The New York Times kwam deze week met het nieuws. Sindsdien is het niet meer rustig rond Hillary. Soms lijkt het alsof je erop kunt wachten bij de Clintons. Affaires zijn een constante in hun politieke leven vanaf het moment dat Bill in 1992 als jonge lefgozer uit Arkansas president werd.

Neiging tot geheimhouding

Bij Hillary slaat de opwinding dit keer wel heel snel toe. Ze moet het startsein voor haar presidentiële verkiezingscampagne nog geven, maar nu al ligt ze op de pijnbank. Er worden strenge vragen gesteld over het gebruik van een privé-account voor al haar mailverkeer tijdens haar ministerschap (2009-2013).

Waarom wilde ze per se een privé-mailadres? Waarom hield ze zich niet aan de wet die voorschrijft dat alle mails die ze geschreven en ontvangen heeft als minister, moeten worden afgestaan aan de overheidsarchieven?

Was het de neiging tot geheimhouding waarvan Clintons herhaaldelijk worden verdacht nadat rechts en de pers ze al vaak door de wringer hebben gehaald? Of was het slordigheid? Maar hoe kwalijk is dat vanuit het oogpunt van democratische ethiek? Of met het oog op de nationale veiligheid? Ze had immers kennis van staatsgeheimen.

Meeslepend en onstuurbaar

De affaire werpt nu al een schaduw over haar aanstaande campagne. Een Democratische strateeg hekelde het feit dat kennelijk niemand in haar omgeving de moed heeft haar tegen te spreken. Toen ze in januari 2009 besloot niet te werken met een extra beveiligd mailadres van de regering, zei niemand 'we kunnen dit niet maken'.

Prominente Democraten, zoals senator Dianne Feinstein, schieten Hillary te hulp, maar gaan kritische vragen over transparantie en ethiek uit de weg. Anderen maken ze zich zorgen over de trage reactie van Clintons team. Dat herinnert aan haar chaotische verkiezingscampagne van 2008, waarin ze het aflegde tegen Obama.

Wat nu gebeurt, is voor hen een angstig déjà vu, een herinnering dat het Clinton-universum meeslepend is maar ook vaak onstuurbaar met een ongrijpbare Hillary en notoir ongedisciplineerde Bill, zoals The New York Times pas schreef.

Rechtse complot

Sommige Democraten trekken de kaart van het rechtse complot, maar vergeten dat het e-mailnieuws van The New York Times en The Washington Post kwam. Zoals gebruikelijk in Amerika trekt de ene affaire de andere aan: gewezen wordt op de geheimzinnigheid die de liefdadigheidsstichting van de Clintons betracht over geldschenkingen van buitenlandse regeringen op het moment dat Hillary op het punt staat zich kandidaat te stellen voor het president.

De Democraten hopen dat de zaak overwaait. Ze hebben hun kaarten op Hillary gezet voor 2016. Veel hangt af van haar reactie. Misschien blijkt achteraf dat zij de eerste kandidaat was die werd getest of zij uit het goede presidentiële hout is gesneden.

We weten niet wat we niet weten, zeggen critici

Hoe erg is het dat Hillary Clinton haar persoonlijke mailadres gebruikte voor al haar e-mailverkeer in de jaren dat zij Amerika's minister van Buitenlandse Zaken was?

Allereerst is er het aspect van de nationale veiligheid, altijd een gevoelig onderwerp in de Verenigde Staten. Cyberexperts wijzen erop dat een persoonlijk mailadres gemakkelijker kan worden gehackt dan de e-mailaccounts van de regering, die extra beveiligd zijn. Clinton heeft zelfs een eigen e-mailserver, die geregistreerd staat op haar woonadres in Chappaqua in de staat New York. Dat ze ook in haar jaren als minister (2009-2013) uitsluitend die privé-server gebruikte voor haar mailverkeer was riskant. Alsof ze zich zonder lijfwacht in een gevaarlijke buurt begaf, zegt een deskundige in The New York Times.

Clinton was in haar functie op de hoogte van zeer vertrouwelijke informatie. Ze was betrokken bij de supergeheime missie die leidde tot de dood van Osama bin Laden. Het ministerie van Buitenlandse Zaken liet deze week weten geen aanwijzingen te hebben dat zij geheime informatie heeft verstuurd per e-mail.

Een tweede reden waarom Clinton nu wordt bekritiseerd, betreft het principe van de transparantie. Volgens de Amerikaanse wet worden alle brieven en e-mails die regeringsfunctionarissen ontvangen en versturen, beschouwd als overheidsdocumenten. Zij moeten bewaard blijven, zodat ze te allen tijde kunnen worden bestudeerd door onderzoekscommissies van het Congres, historici en journalisten.

Clinton had er bij haar vertrek op moeten toezien dat haar persoonlijke mails waren opgeslagen op de servers van het ministerie. Pas na aandringen van het State Department droegen haar medewerkers 55duizend pagina's aan mails over. Clinton heeft woensdag gezegd dat het ministerie wat haar betreft het publiek inzage kan geven in die mails. Maar de klacht blijft dat niemand kan controleren of ze iets achterhoudt. 'We weten niet wat we niet weten', zeggen critici. Zij betichten Clinton van een 'hang naar geheimzinnigheid'.

Zo leidt de affaire ertoe dat er vraagtekens worden geplaatst bij hoe een mogelijke presidentskandidaat zich gedraagt op het punt van democratie en veiligheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden